# Fluent By [Ozymandias](https://paragraph.com/@traderozy) · 2024-10-23 --- ![](https://storage.googleapis.com/papyrus_images/05d65ae4760fe2711863af4d70c1bcff7415ae704899b12266f27009df24f6d8.png) **Fluent nedir? İlk Karma Yürütme Ağı (Blended Execution Network)** =================================================================== **Fluent**, ilk karma yürütme ağıdır — Wasm, EVM ve (yakında) SVM tabanlı akıllı sözleşmeleri birleştirerek birleşik bir yürütme ortamı sunan bir **Ethereum L2 (Layer 2)** ve yazılım-kod kütüphanesidir. Farklı VM (Sanal Makine) hedeflerinden gelen akıllı sözleşmeler Fluent üzerinde doğrudan birbirlerini çağırabilir. Fluent, herkese açık bir geliştirme ağı (devnet) üzerinde faaliyet göstermektedir ve şu anda Solidity, Vyper ve Rust sözleşmelerinden oluşan uygulamaları desteklemektedir. ![](https://storage.googleapis.com/papyrus_images/4a5b04c7bb73d83599133d3116bdd16243814b8596b4ad5d2a70ddd38d47e22e.png) Proje, Ethereum üzerinde çeşitli blockchain tabanlı uygulamalar geliştirmek için bir sıfır bilgi sanal makinesi (zkVM), Layer-2 ağı ve geliştirme çerçevesini kapsamaktadır. Fluent’in benzersiz değer teklifi, birden fazla sanal makinenin (VM’lerin) yürütme ortamını (EE) simüle etme yeteneğinde yatmaktadır. Bu, farklı sanal makinelerle (EVM, SVM, Wasm vb.) ilgili akıllı sözleşmelerin gerçek zamanlı olarak birlikte çalışabilirliğini sağlar ve çeşitli programlama dillerinde (örneğin, Solidity, Rust ve daha fazlası) yazılmış sözleşmelerin ortak bir yürütme ortamında çalışmasına olanak tanır. Fluent, farklı sanal makineleri hedefleyen uygulamalar arasında atomik birlikte çalışabilirliği ve bu sanal makineler arasında karıştırılıp birleştirilen akıllı sözleşmelerden oluşan “karma” uygulamaları destekler. Ağın desteklediği farklı sözleşme türleri arasındaki etkileşim, arka planda hem atomik hem de gerçek zamanlı olarak gerçekleşir. ![](https://storage.googleapis.com/papyrus_images/74f52430ead71e7b96e6c846b983dda4685d3b4a5c617158e81993b46adde417.png) **Fluent VM** ============= Fluent VM, doğrulanabilir uygulamalar için tasarlanmış WebAssembly (Wasm) ikili komut formatının minimal düzeyde değiştirilmiş bir versiyonudur. Bu sürüm, rWasm olarak adlandırılan küçültülmüş bir Wasm versiyonudur ve orijinal Wasm komut setiyle uyumluluğunu korurken sıfır bilgi (zk) işlemleri için optimize edilmiştir. Komut setinin bazı bölümleri, zk-rollup’larda Wasm programlarının doğrulama sürecini daha verimli ve kolay hale getiren ikili formatın içine gömülmüştür. rWasm, yürütme katmanında birden fazla VM hedefini destekler. Hesap ve durum yapıları, her desteklenen VM’i temsil eden özel sistem sözleşmeleri tarafından yönetilir. Sonuç olarak, bu sanal makineler (VM’ler) simüle edilir ve yürütme için rWasm’a derlenir. Tasarımı genişletilebilir olup, zamanla yeni sanal makinelerin desteklenmesi eklenebilir. Ayrıca, Fluent VM’in desteklediği farklı VM’lerle ilişkili akıllı sözleşmeler arasında atomik ve senkronize bir birlikte çalışabilirlik sağlar. **Uyumluluk Sözleşmeleri** -------------------------- Fluent VM, doğrulanmış kütüphaneler veya sistem sözleşmeleri olarak bilinen uyumluluk sözleşmelerini barındırır. Bu Wasm tabanlı sözleşmeler, her desteklenen sanal makinenin yürütme ortamı (EE) standartlarını tanımlar ve bu işlevlere erişim sağlamak için bir API sunar. Bu sözleşmeler, her desteklenen VM’deki akıllı sözleşmelerin birbirleriyle çağrılar yapmasını ve bilgi alışverişinde bulunmasını sağlayan bir ara katman işlevi görür. Uyumluluk sözleşmeleri, Near’ın Aurora uygulamasına benzer (ancak zk işlemleri için optimize edilmiştir) ve EVM işlemlerini ve bloklarını simüle eder. zk ispatlaması için, uyumluluk sözleşmeleri Journaled ZK Trie (JZKT) adlı ek bir kütüphane ile desteklenir. Bellekte veya depolamada yer alan bu trie, Fluent’in durumu geçiş işlevini (STF) farklı standartlar arasında daha verimli hale getirir. JZKT, standart bir zk trie ile aynıdır, ancak büyük bir farkla, geri alınabilir yapıdadır. Bu, farklı standartlar arasında işlemlerin atomikliğini sağlar. Çoklu işlemli bir işlemin bir parçası olan bir işlem başarısız olursa, önceki tüm işlemler de geri alınır. Ayrıca, bu sürecin tek bir kütüphanede toplanması, her standardın yüzey alanını tek bir büyük devreye sararak ispatlama işlemini daha kolay hale getirir. **Çok fazla detaya girdik sanırım. Gelin ortamda bilgi satarken nasıl anlatırız:** ---------------------------------------------------------------------------------- ![](https://storage.googleapis.com/papyrus_images/92999dc41023fa7d2d3e20f653cb0e1d186fea24972500846fea6c6fa0795747.gif) Fluent VM’yi bir bilgisayar oyunu dünyası gibi düşünün. Bu dünyada farklı oyuncular (yani, sanal makineler) var, ve her biri farklı kurallar kullanıyor. Ama Fluent, hepsini bir araya getiriyor ve herkesin aynı dünyada birlikte oynamasını sağlıyor. Böylece, bir oyuncu başka bir oyuncuyla konuşabiliyor, birlikte iş yapabiliyor, hatta farklı diller konuşsalar bile! İşte bu, Fluent’in yaptığı şey. rWasm ise, Fluent’in içindeki “minik kurallar kitabı” gibi. Bu kitap, her oyuncunun oyunun kurallarına göre nasıl davranması gerektiğini söylüyor ve rehberlik ediyor. Ama bu kurallar, hızlı ve çok dikkatli olmalarını sağlamak için biraz daha küçük ve özel hale getirilmiş. Ayrıca, Fluent dünyasında yapılan her şey, hiç yanlış olmadan güvenli bir şekilde yapılabiliyor. Uyumluluk sözleşmeleri, bu dünyadaki oyuncuların birbirleriyle sorunsuz iletişim kurmasına yardımcı olan sihirli köprüler gibi. Yani, biri farklı bir kural setine göre oynasa bile diğerleriyle konuşabiliyor ve anlaşabiliyor. Eğer bir oyuncu yanlış bir şey yaparsa, Fluent’in özel geri alma düğmesi var. Bu düğmeye basınca, herkes aynı noktaya geri döner ve her şey yeniden başlar. Bu yüzden birisi yanlış bir şey yaparsa tüm oyun bozulmaz, her şey yolunda gider! Nasıl? Şimdi daha iyi anlaşıldı gibi :) . **Fluent L2 Ağı** ================= Fluent L2, Wasm, EVM ve SVM uygulamalarını tek bir yerde çalıştıran bir zk-rollup’tır. Farklı sanal makine (VM) hedeflerinin aynı durumda yürütülmesini sağlayarak, farklı ekosistemlerden gelen uygulamaların gerçek zamanlı olarak birlikte çalışabilmesine olanak tanır. Ağ, hem EVM hem de SVM ile uyumludur ve tüm sözleşmeler için ABI kodlamalarını korur. Solidity, Vyper veya Solana Rust ile uygulama dağıtımında hiçbir ek yük oluşturmaz. Sonuç olarak, Fluent üzerindeki tüm VM’ler yürütme katmanında simüle edilir ve Fluent’in rWasm VM’ine derlenerek yürütülür. Her VM, yürütme ortamı (EE) standartlarını tanımlayan ve bu işlevlere erişim sağlamak için bir API sunan çekirdek bir Wasm tabanlı sistem sözleşmesi (VM’nin “uyumluluk sözleşmesi”) tarafından temsil edilir. Fluent başlangıçta Wasm, EVM ve SVM tabanlı sözleşmeleri destekleyecek olsa da, tasarımı genişletilebilir olup, gelecekte ek VM entegrasyonlarının desteklenmesini sağlar. **Uygulama Dağıtım Modelleri** ------------------------------ Fluent L2, iki tür uygulamayı destekleyecektir: * **Paylaşılan** * **Özel** **Paylaşılan Uygulamalar:** Bunlar, Fluent’in yürütme ortamında durumu paylaşan akıllı sözleşme uygulamalarıdır. Fluent L2 üzerindeki tüm paylaşılan uygulamalar, farklı VM hedefleri ve programlama dilleri (örneğin, Rust ve Solidity) arasında bile gerçek zamanlı olarak birlikte çalışabilir. **Özel Uygulamalar:** Bu uygulamalar, Fluent’i kanıt toplama ve doğrulama için kullanabilen, özelleştirilebilir, bağımsız durum makineleridir. Geliştiriciler, bağımsız uygulama çalışma zamanlarını, modüler katmanları (örneğin, veri kullanılabilirliği, sıralama) ve daha fazlasını özelleştirebilir. **Bana Küçük Bir Çocuğa Öğretiyormuş Gibi Anlatır Mısın?** ---------------------------------------------------------- ![](https://storage.googleapis.com/papyrus_images/be6ebc42d7003722a6d6f9494c02b3a8194c2a99386796431306ca627c194f72.gif) Fluent L2'yi, farklı oyunların bir arada oynandığı büyük bir lunapark gibi hayal edebiliriz. Bu alanda bazı çocuklar farklı kurallar kullanarak oynuyor, ama Fluent sayesinde hepsi aynı anda oynayabiliyor. Yani bir çocuk farklı bir dilde oynasa bile diğeriyle konuşabiliyor! Bu oyun alanında iki tür oyun var: Paylaşılan oyunlar, herkesin aynı oyunu birlikte oynamasını sağlıyor; Özel oyunlar ise, kendi kurallarına göre oynayan ama Fluent’in güvenliğini kullanan oyunlar olarak hayali bir benzetme ile daha rahat anlayabiliriz diye düşündüm :) . Fluentbase Framework Fluentbase Framework, Fluent L2 üzerinde akıllı sözleşmelerin yanı sıra rWasm’a derlenen blokzincirleri ve doğrulanabilir hesaplama ortamlarını dağıtmak için kullanılır. Fluent’in durum geçiş işlevi (STF) için bir SDK ve kanıtlama sistemi sunar. Fluent L2'nin temelini oluşturur ve şu alanlarda kullanılabilir: * Karma uygulamalar: Fluent L2 üzerinde, ağın desteklediği çeşitli programlama dillerinde yazılan akıllı sözleşmeler. * Karma yürütme ağları: Ortak bir yürütme katmanında birden fazla VM hedefini simüle eden blokzincir tabanlı ağlar (L2'ler, L3'ler, vb.). * Rastgele hesaplama ortamları: Zincir dışı, rastgele mantığa sahip özel hesaplama ortamları. Fluentbase, DA katmanları (Celestia, Avail, vb.), paylaşımlı sıralayıcılar (Espresso, Nodekit) ve daha fazlasını içeren modüler blokzincirler oluşturmak için entegrasyonları destekler. **Okuduğunuz için Teşekkürler** ![](https://storage.googleapis.com/papyrus_images/2d512c958d502f478780f31d45541edc350d5b4a55159f3511067f2eefed7a0d.gif) Bana ufakta olsa destek sağladığınız için teşekkür ederim. Sağladığınız en ufak destek ile beraber içerik üretmeye yönelik motivasyonum artacaktır. Böylece kendi gelişimime de yardımcı olacağım. Ayrıca burada bahsettiklerim #reklam içermez. Reklam değildir ve tamamen topluluğa faydalı olmasını hedeflediğim bilgisellerdir, görsellerdir, kendi araştırmalarımdır. Bu içeriği hazırlarken resmi dokümanlardan yararlandım. Sizde bir incelemek isterseniz: [https://docs.fluentlabs.xyz/](https://docs.fluentlabs.xyz/) Kendinize iyi bakın. Benimle **Twitter** üzerinden iletişime geçmek isterseniz: [https://twitter.com/TraderOzy](https://twitter.com/TraderOzy) **Lens Protocol** üzerinden iletişime geçmek isterseniz: [https://hey.xyz/u/ozymandias](https://hey.xyz/u/ozymandias) **Projeye Ait;** ================ **Twitter:** [https://x.com/fluentxyz](https://x.com/fluentxyz) **Discord:** [https://discord.gg/fluentlabs](https://discord.gg/fluentlabs) --- *Originally published on [Ozymandias](https://paragraph.com/@traderozy/fluent)*