Standart FA varlıkları temel olarak bakiye güncellemelerini yönetirken, bu yaklaşım DeFi ve RWA ile ilgili karmaşıklıklar ortaya çıktığında sınırlamalarla karşılaşır. Klasik ERC-20 tarzı tokenlar—standart FA varlıkları da dahil—yalnızca bakiye güncellemelerini anlar, ancak gerçek dünya senaryoları daha fazlasını gerektirir:

Ne kadar çok yama eklenirse, Tokenın birlikte çalışabilirliği o kadar azalır. Protokoller arası entegrasyonlar bozulur, denetim yüzeyleri büyür ve kullanıcı deneyimi kötüleşir.

Karşınızda Dispatchable Fungible Assets (DFA): daha güçlü bir FA varyantı.

Dispatchable Fungible Assets (DFA)

DFA ile açığa çıkan kilit yetenekler

• Otomatikleştirilmiş ödüller – faiz veya stake ödülleri transfer sırasında birikir; ayrıca bir talep işlemi gerekmez

• Programlanabilir yönetişim – oy gücü için kilitlenen varlıkları (vote-escrow) veya delegasyon kurallarını varlık katmanında uygulatır

• Yerel komisyon paylaşımı – sabit bir bps’i (baz puan) DEX’e dokunmadan protokol hazinesine sifonlar

• Regülasyonlara duyarlı transferler – KYC/AML kontrollerini (potansiyel olarak zk destekli) doğrudan zincirdeki yatırma/çekme yollarına entegre eder

DFA tokenları, halihazırda FA konuşan herhangi bir kodla ABI uyumluluğunu korur. Cüzdanlar, SDK’ler ve zincir üzerindeki protokoller aynı transfer fonksiyonunu görür; gönderim mantığı ise görünmez altyapıdır.

Nasıl Çalışır

Her bir FA varlığı iki nesne ile tanımlanır:

• Bir Metadata yapısı (ad, sembol, ondalık sayı)

• Adres başına bakiye takibi yapan FungibleStore

DFA, her varlığı kendine özgü çekme/yatırma işleyicilerine eşleyen üçüncü bir bileşen—dağıtıcı tablosu—ekler.

Hook’lar, tokenlar bir cüzdana girdiğinde veya çıktığında otomatik olarak tetiklenen özel Move fonksiyonlarıdır. Bu hook’lar aynı işlem içerisinde çalışarak, getiri akışı sağlama, komisyon yönlendirme veya yaptırıma tabi adresleri engelleme gibi güçlü yetenekleri yürütürken, altta yatan mantığı kullanıcıya görünmez kılar.

İşte Move’da basit bir hook örneği:

public fun on_deposit(store: &mut FungibleStore, amount: u64) {
    // Custom logic executes automatically on every deposit
    farming::auto_stake(store, amount);
    loyalty::award_points(store.owner, amount / 100);
}

public fun on_withdraw(store: &mut FungibleStore, amount: u64) {
    // Validation logic can block transfers
    assert!(compliance::is_kyc_verified(store.owner), EKYO_REQUIRED);
    farming::auto_unstake(store, amount);
}

Bu yaklaşımın gücü, mevcut cüzdanların, DEX’lerin ve DeFi protokollerinin herhangi bir değişiklik yapılmadan çalışmaya devam etmesidir. DFA tokenları, standart FA arayüzüyle tam ABI uyumluluğunu korur—harici sözleşmeler hâlâ aynı fungible_asset::transfer() function’ı çağırır, ancak artık bu fonksiyon arka planda özel iş mantığını tetikleyebilir. Bu, mevcut altyapının (cüzdan entegrasyonları, DEX akıllı sözleşmeleri, analitik gösterge tabloları) güncelleme veya yama gerektirmeden DFA tokenlarını otomatik olarak desteklediği anlamına gelir.

Bunu pratik bir örnekle uygulamada görelim.

KYC Uyumlu Token: Adım Adım Kılavuz

Yukarıdaki Move kodunu temel alarak, regüle bir stablecoinin DFA kullanarak uyumluluk kontrollerini nasıl uygulayacağını görelim:

1. Token Oluşturma → KYC gerekliliklerine sahip düzenlemeye tabi bir stablecoin dağıtın

2. Hook’ları Kaydetme → Para yatırma hook’una bir check_kyc_status() fonksiyonu ekleyin

3. Transfer → Alice, Bob’un cüzdanına 100 birim stablecoin göndermeye çalışır

4. Hook Tetiklenir → Stablecoinler Bob’un hesabına girmeden önce para yatırma hook’u tetiklenir

5. Özel Mantık → check_kyc_status(bob_address) zincir üzerindeki bir beyaz listeyi sorgular

6. Eğer Bob KYC onaylıysa transfer normal şekilde tamamlanır

7. Eğer Bob onaylı değilse işlem “KYC_REQUIRED” hatasıyla geri alınır

Bob’un perspektifinden, o, stablecoinleri herhangi diğer bir token gibi alır—uyumluluk kontrolü ek adımlar olmadan otomatik gerçekleşir. DEX’in perspektifinden, kendisi yine standart FA fonksiyonlarını çağırır, ancak uyumluluk artık DEX’e özgü bir entegrasyon gerektirmek yerine token düzeyinde zorunlu kılınır.

Varsayılan olarak, bir Aptos FA tokenı yönlendirilebilir değildir; basit bir coin gibi davranır. Dispatchability’i “etkinleştirdiğinizde”, isteğe bağlı çekme, yatırma veya türetilmiş bakiye geçersiz kılmaları için bir FunctionInfo belirttiğiniz register_dispatch_functions API’ını (bkz. geliştirici dokümanları) kullanarak hook’lar ekleyebilirsiniz. option::none()’u geçirirseniz varsayılan davranış kullanılır. Hook’lar, Token oluşturulurken de kaydedilebilir ki bu genellikle tercih edilen yöntemdir, çünkü sonradan kaydetmek, başlatmadan sonra mevcut olmayabilen constructor_ref’e erişim gerektirir.

İşleyiciler varlık modülünün içinde bulunduğundan, Move’un kaynak güvenliğini devralırlar. Zincir üzerindeki herhangi bir kütüphaneyi çağırarak tek bir token standardı üzerine inşa edilmiş birlikte çalışabilir finansal yapıtaşlarının önünü açar. Bu desenleri uygulamaya yönelik pratik örnekler için Aptos Learn’deki DFA kod örneklerine göz atın.

Framework, yerleşik transfer kurallarını her zaman kullanmak yerine, DFA’ler taşındığında bu hook’ları çağırır. Bu sayede fee ücretleri, vergiler, otomatikleştirilmiş ödüller veya erişim kontrolleri gibi özellikler doğrudan token mantığı içinde kullanılabilir. Kısacası DFA’ler, token geliştiricilerinin değiştirilebilir varlık transferleri sırasında özel mantık eklemesine olanak tanıyarak, doğrulama ekleme, vergiler, zamana dayalı kilitler, otomatikleştirilmiş faiz dağıtımı ve daha fazlası gibi kullanım senaryolarını mümkün kılar.

Örnek Çalışma: xLPT’ler

Thala’nın xLPT’si gerçek hayattaki bir Dispatchable FA örneğidir. Thala Labs, xLPT’yi Aptos’ta stake edilmiş bir likidite sağlayıcı tokenı olarak yarattı. Bu, Thala’nın likidite havuzlarından elde edilen, işlem hacmine ve potansiyel token teşviklerine dayalı olarak otomatik olarak farming ödülleri kazanan kilitli likidite sağlayıcı (LP) tokenlarını temsil eder. Tipik olarak, LP tokenları sınırlı ve transfer edilemezdir.

Thala’nın xLPT’leri, yapılandırılmış ve getiri sağlayan ürünler olup, veTHL ile güçlendirilmiş, transfer edilebilir ve herhangi bir Aptos DeFi protokolüyle birlikte çalışabilir yapıdadır.

xLPT DFA’i nasıl kullanır

xLPT Move sözleşmesi, token başlatma sırasında belirli dispatch fonksiyonlarını kaydeder:

• onDeposit hook’u: xLPT bir hesaba transfer edildiğinde farming::stake’i çağırır ve temeldeki LPT’yi otomatik olarak farm’a stake eder.

• onWithdraw hook’u: xLPT bir hesaptan transfer edildiğinde farming::unstake’i çağırır ve LPT’yi otomatik olarak unstake eder.

Bu, farming bakiyelerinin her bir token transferinde otomatik olarak güncellendiği bir deneyim yaratarak, token sahiplerinin manuel talep gerektirmeksizin kesintisiz olarak ödül kazanmalarına olanak tanır. Sonuç, gerçek dünya kullanıcı deneyimi iyileştirmesidir: xLPT, diğer tokenlar gibi davranır—teminat olarak kullanılabilir veya transfer edilebilir—aynı zamanda getiri sağlamaya devam eder.

Vergilendirme mekaniklerinin DFA ile nasıl çalıştığını daha derinlemesine incelemek için, ücret tahsilatına yönelik benzer dispatch kalıpları sunan ve uçtan uca bir eğitim rehberi sağlayan Aptos Learn’ü ziyaret edin.

https://x.com/ThalaLabs/status/1923527112826196284

DFA’in Sağladığı Kullanıcı Faydaları ve Senaryolar

Dispatchable FA’ler birçok kullanıcı dostu özelliğin ve yenilikçi DeFi kullanım senaryosunun kilidini açar:

• Otomatik Ücret/Kesinti Tokenları: Bir token, her transfere bir ücret uygulayabilir (ör. %2’lik bir payın hazineye aktarılması gibi). Kullanıcılar Tokenı her zamanki gibi takas eder ve ilgili ücret zincir üzerinde otomatik olarak tahsil edilir.

• Faiz Getiren Tokenlar: xLPT örneğinde olduğu gibi, tokenlar da sahiplerine getiri sağlayabilir. Buna örnek olarak, değeri otomatik olarak artan veya her transferde ayrı bir bakiye hesabına ödül gönderen bir “getiri coini” verilebilir.

• Zaman Kilitleri ve Vesting: kilit süresi dolmadıkça geri çekilemeyen veya transfer edilemeyen bir token aracılığıyla vesting takvimleri uygulanabilir (bu durum hook’ta zorunlu kılınır). Bu, otomatik bir emanet (escrow) gibidir.

• Otomatik Uyumluluk/KYC: Düzenlemeye tabi varlıklar için bir hook, belirli koşullar karşılanmadıkça transferleri reddedebilir (ör. her iki taraf da beyaz listeye alınmışsa), böylece uyumluluk token düzeyinde sağlanmış olur.

• Sadakat & Ödüller: Perakende markalarıyla ilişkili tokenlar kullanıldığında sadakat puanları veya indirimler sağlayabilir, ancak tüm süreç zincir üzerinde gerçekleşir. Bir perakende hediye kartı tokenı, onu harcadığınızda hesabınıza puan ekleyebilir (hook, kullanıcının sadakat bakiyesine kredi ekler).

• Dinamik Arz Mekanizmaları: Bir token, kullanım alışkanlıklarına bağlı olarak ek arz basabilir veya mevcut arzı yakabilir. Örneğin, transfer sırasında bir kısmı yakılan deflasyonist bir token ya da her işlemde arzı yeniden ayarlayan bir rebase tokenı.

Bu senaryolar, mantığı doğrudan Tokena kodlayarak kullanıcı deneyimini iyileştirir. Kullanıcıların ayrı sözleşmelerle etkileşime girmesine veya ödülleri talep etmeyi hatırlamasına gerek yoktur—davranış otomatiktir. Geliştiriciler için DFA, birden fazla adımı tek bir adımda birleştirmek anlamına gelir. İki adımlı “likidite sağla → bekle → ödülü talep et” süreci yerine, kullanıcınız sadece xLPT benzeri tokenları tutabilir ve ödüllerinin biriktiğini görebilir.

DFA ile Geliştirmeye Hazır mısınız?

Dispatchable Fungible Assets, temel transfer mantığına zekâyı entegre ederek bir tokenın neler yapabileceğini yeniden tanımlar. İster getiri sağlayan LP tokenları, ister regülasyonlara uyumlu stablecoinler veya sadakat destekli hediye kartları oluşturuyor olun, DFA karmaşıklığı tek ve birlikte çalışabilir bir standartta toplamanıza olanak tanır. dApp’leri, sözleşmeleri ve kullanıcı akışlarını bir araya getirmek yerine, DFA işi Tokenın yapmasına izin verir.

Aptos’taki DeFi’ın geleceği sadece daha hızlı değil—daha akıllı ve DFA bu değişimi yönlendiren standartlardan biri.

DFA ile geliştirmeye hazır mısınız? Bu kalıpları çalışırken görmek için resmi geliştirici dokümanları ile başlayın ve uygulamalı kod örneklerini keşfedin.

🌐 Orijinal yazı: Dispatchable Fungible Assets 101

Web2’de veri—reklamlar, abonelikler ve analitikler yoluyla trilyonlarca gelir yaratarak—yeni petrole dönüştü, ancak bu değerin neredeyse tamamı bir avuç merkezi platforma akmaktadır. Web3 daha adil bir model vadetti, fakat bu dönüşüme güç verecek altyapı hâlâ eksik.

Bu durum Shelby ile değişiyor. Aptos Labs ve Jump Crypto iş birliğiyle geliştirilen Shelby, Web3’ün ilk merkeziyetsiz ve bulut kalitesindeki sıcak depolama protokolüdür. Statik dosyalardaki veriyi etkin, gelir getirici varlıklara dönüştürür—bunların gerçek zamanlı olarak akışı sağlanır, sunulur ve ödüllendirilir.

Shelby yeni bir tür veri işlevselliğinin kilidini açar: canlı, talebe dayalı ve değer yaratan. Hareket eden veri. Değer yaratan veri. Hız, kontrol veya sahiplikten taviz vermeksizin—yapay zekâ iş ve veri akışından oyunlara ve kullanıcı üretimi içeriklere kadar—yeni bir internet uygulamaları sınıfını destekleyen veri.

Shelby’yi benzersiz kılan nedir

Bulut Kalitesinde Performans: Merkeziyetsizlik performanstan ödün verilmesi anlamına gelmez. Shelby, saniyenin altındaki okuma süreleri ve yüksek veri aktarımı ile soğuk depolamadan kaynaklı gecikmeleri ortadan kaldırarak CDN kalitesindeki beklentileri karşılayacaktır. Bu performans, özel fiber ağı, yenilikçi denetim protokolü ve yüksek verimli kodlama şemasıyla desteklenmektedir.

Teşvikli Erişim: Shelby veri sunan düğümleri ödüllendiren ilk protokoldür. Bu da yüksek değerli verilerin depolanıp sunulmasına yol açar ve içerik üreticileri ile platformlar için yeni gelir modellerini mümkün kılar.

Rekabetçi Maliyet: Shelby, mevcut bulut çözümlerine göre daha rekabetçi ve hatta bazı kullanım durumlarında daha avantajlı bir maliyetle performans ve işlevsellik sunmayı hedeflemektedir.

Shelby: zincir üstü ekonominin eksik katmanı

Bu, değer takasından değer yaratımına bir geçişe işaret ediyor. Her ne kadar sermaye hareketi temel olsa da, gerçek ekonomik dönüşüm değer yaratılıp adil bir şekilde dağıtıldığında gerçekleşir. Günümüzde bu değer yaratımı az sayıda veri tekelinin elinde hapsolmuştur. Shelby, yüksek performanslı veri altyapısını zincir üzerine getirerek işlerin seyrini değiştiriyor.

Bu, petabaytlarca veriyi depolama, sunma ve nihayetinde işleme kabiliyetine sahip merkeziyetsiz bir buluta doğru atılan ilk adımdır. Gelecekteki hesaplama katmanlarıyla birlikte Shelby, yeni bir dijital varlık sınıfının kilidini açıyor - etkileşimli, akıllı ve gelir üreten.

Bu bir volan etkisi yaratır: kullanım değer üretir, değer varlıkları doğurur, varlıklar sermayeyi çeker ve sermaye de inovasyonu ateşler. Web2 bu şekilde ölçeklendi. Shelby ile Web3 de nihayet aynısını yapabilir.

Aptos: Shelby’ye güç vermek için tasarlanmış tek zincir

Shelby, geniş ölçekte gerçek zamanlı yürütme ve ekonomik koordinasyon kabiliyetine sahip bir altyapı gerektirir.

Pek çok zincir daha basit ve düşük hacimli işlemler için optimize edilirken, Aptos modern internet uygulamalarının gerektirdiği performans seviyesinde ölçeklenebilirlik için tasarlanmıştır.

Shelby şunları yapabilen bir zincir gerektirir:

• Zincir üstü okumaları saniyenin altında bir hızda gerçekleştirmek

• Erişim mantığını gerçek zamanlı olarak uygulamak

• Ödemeleri ve ödülleri dinamik bir şekilde yönlendirmek

Aptos şunları sunar:

• Saniyenin altında kesinlik: 600ms uçtan uca gecikme süresi

• Yüksek işlem kapasitesi: 30k TPS kapasitesi

• Ultra düşük işlem ücretleri: işlem başına 0,000005$

Tamamen programlanabilir mantık: Move’a özgü sözleşmeler, hassas depolama kontrolüne, anlık erişim denetimine ve gerçek zamanlı ödül yönlendirmesine olanak tanır.

Shelby, ancak Web3’ün performansa en takıntılı iki altyapı ekibince geliştirilebilirdi. Aptos, üretim sınıfı bir blokzincirin hızını, ölçeklenebilirliğini ve geliştirici kontrolünü beraberinde getiriyor. Jump ise gerçek zamanlı sistemler ve düşük gecikmeli altyapılar konusunda onlarca yıllık deneyimini ortaya koyuyor.

Veri ekonomisi burada başlıyor

Shelby depolamadan daha fazlasıdır. Bu, veriyi zincir üstü ekonominin aktif bir parçası haline getiren yeni nesil uygulamaların ve gelir modellerinin temelidir.

Veri ekonomisi burada başlıyor. Ve Aptos üzerinde çalışıyor.

🌐 Orijinal yazı: Shelby: A New Era of Value Creation for Web3

Neden mi? Para, Aptos’ta Daha İyi Hareket Eder. Ve bunu destekleyecek teknoloji yığınına sahiptir:

• Kurumsal işlem hacimlerine uygun, yüksek işlem kapasiteli yürütme

• Aptos DeFi’ın temelini oluşturan Move programlama dili sayesinde, Solidity/EVM tabanlı zincirlere kıyasla daha yüksek güvenlik garantileri

• Aptos’un Fungible Asset Token Standardı aracılığıyla sunulan yerleşik uyumluluk seçenekleri

• Uzlaşma maliyetini düşüren, <1 saniyede işlem kesinliği ve düşük ücretler

• Hızlı ürün lansmanları için kapsamlı geliştirici araçları ve API’lar

https://x.com/Aptos/status/1938598314066481288

Aptos’taki RWA’lar

Aptos, altı sağlayıcının sunduğu bir düzineden fazla aktif tokenize ürünle, gerçek dünya varlıkları için hızla bir merkez haline gelmektedir. Geleneksel finans (TradFi) devleri ve kripto yenilikçileri tarafından desteklenen bu RWA’lar, kurumsal kalitedeki varlıkları doğrudan zincir üstüne taşır.

Bu alanda öncülüğü, finansal teknoloji (fintech) kredi verenlerin, kurumsal yatırımcıların ve sermaye piyasası katılımcılarının kredileri doğrudan zincir üstünde ihraç etmelerini, yönetmelerini ve menkul kıymetleştirmelerini sağlayarak Aptos’taki en büyük zincir üstü RWA programları paketini sunan PACT Protocol yapmaktadır. Yakın zamanda PACT, 80 milyon dolarlık tokenize varlık ekleyerek zincir üstü büyüklüğünü 300 milyon doların üzerine çıkardı.

TradFi liderleri de Aptos’u tercih ediyor:

• BlackRock’ın BUIDL fonu, dünya çapında yönetim altındaki varlıklar (AUM) bazında en büyük tokenize fondur.

• Franklin Templeton’ın BENJI’si, piyasa değerine göre en büyük tokenize fonlar arasında yer alır ve işlem süreçleri için blokzincir teknolojisini kullanan ilk fondur.

• Securitize, Apollo ile ortaklık içinde, ACRED fonu aracılığıyla çeşitlendirilmiş özel kredi imkânı sunar.

Dahası, yükselen platformlar Aptos’taki RWA büyümesini hızlandırıyor:

• Libre Capital, para piyasalarından özel kredilere kadar bir dizi tokenize varlık sunmaktadır.

• Ondo Finance, istikrarlı dolar getirisi arayan yerel DeFi kullanıcıları için tasarlanmış, düzenlemeye tabi ve getiri sağlayan bir token olan USDY’ı sunmaktadır.

Eklenen her yeni gerçek dünya varlığıyla Aptos, gerçek dünya finans altyapısının zincir üstü yürütmeyle buluştuğunda nelerin mümkün olduğunu göstermektedir.

Daha Geniş Aptos Varlık Manzarası

RWA’lar Aptos’un önemli bir bölümünü temsil etse de, faydalarını ve çekiciliğini artıran kapsamlı bir dijital varlık ekosisteminin parçasıdırlar. Aptos sadece RWA’lardan ibaret değildir; daha iyi para hareketini sağlamak için tasarlanmıştır.

• Stablecoinler: İtibari (fiat) para birimlerinin zincir üstü temsilleri olup, RWA stratejilerini tamamlayan istikrar ve likidite sağlarlar.

• Bitcoin DeFi (BTCFi): Sarılmış (wrapped) ve köprülenmiş BTC, DeFi’da Bitcoin likiditesi sağlar ve varlıklar arası stratejiler için yeni fırsatlar yaratır.

• Likit Staking Tokenları (LST’ler): Stake edilmiş sermayenin DeFi’da kullanılmak üzere kilidinin açılması, yatırımcıların likiditelerini korurken staking ödülleri kazanmalarına olanak tanır.

• Güçlü bir DeFi Ekosistemi: Borç verme, borç alma, alım satım ve getiri stratejileri—tümü, sofistike finansal ürünler yaratmak için RWA’larla birlikte çalışabilir. Bu birbirine bağlı ekosistem, RWA sahiplerinin tokenize edilmiş gayrimenkulü kredi için teminat olarak kullanmaktan, DeFi protokolleri aracılığıyla ek getiri elde etmeye kadar, varlıklarını geleneksel finansta imkansız olan şekillerde değerlendirebileceği anlamına gelir.

Aptos, gerçek dünya varlıklarını zincir üstüne taşıma konusunda ön saflarda yer almaktadır. İster bir yatırımcı, ister bir geliştirici veya bir kurum olun, Aptos RWA ekosistemi, merkeziyetsiz finansın yeni çağında benzeri görülmemiş erişim, şeffaflık ve fırsat sunar.

RWA’ların geleceği yalnızca tokenize edilmiş değil—aynı zamanda birlikte çalışabilir, sınırsız ve RWAptos’unda canlıdır.

🌐 Orijinal yazı: Real World Assets on Aptos: Unlocking the Future of On-Chain Finance

Şimdi ise bu vizyon, Aptos Mainnet’te şekillenmeye başlıyor. Raptr’ın üretim ortamına hazır ilk bileşeni olan Baby Raptr resmen yayında—Aptos’ta 2025’te bugüne kadarki en önemli protokol yükseltmesini işaret ediyor. Bu, her türlü ağ koşulunda daha düşük gecikme süresi, daha yüksek dayanıklılık ve tutarlı performans sunmak üzere tasarlanan Aptos konsensüsünün aşamalı bir evrimini başlatıyor.

Baby Raptr Nasıl Çalışır

Mevcut konsensüs mimarisi, konsensüs için Jolteon* ve veri yayılımı için Quorum Store’dan oluşan bir kombinasyon kullanır. Jolteon*, gecikme optimizasyonlu bir konsensüs protokolü olup Quorum Store ise ölçeklenebilir ve yüksek işlem kapasitesi sağlayan bir veri yayılımı katmanıdır.

Düşük yük altında (blok başına 100’den az işlem olduğunda), Quorum Store es geçilir ve konsensüs, blokları verileriyle birlikte sadece dört ağ atlamasında doğrudan önerir. Orta ila yüksek yük altında, öneriler Quorum Store gruplarından oluşturulur. Bir önerenin bu grupları bir bloğa dahil edebilmesi için öncelikle katılımcı doğrulayıcılardan bir “proof of store” sertifikası alması gerekir. Bu, üç aşamalı Jolteon* mutabakatı başlamadan önce iki ilave ağ atlaması daha ekler. Toplamda, herhangi bir orta veya yüksek yük altı ağ atlaması yaşar.

Baby Raptr, bu mimariyi aşağıdaki değişikliklerle optimize eder:

• Önerici, “proof-of-store” sertifikasını beklemeksizin, iyimser bir yaklaşımla Quorum Store grup özetlerini bloğa dahil eder.

• Doğrulayıcılar, ancak grubun tam içeriğini bağımsız olarak alıp doğrulayabildikleri takdirde oy kullanırlar.

Başka bir deyişle, Quorum Store mantığı konsensüs mekanizmasına entegre edilir. Jolteon* protokolündeki yeter sayı sertifikası, artık önerilen veriler için kullanılabilirlik kanıtı olarak da hizmet vermektedir. Doğrulayıcılar artık konsensüse başlamadan önce veriyi doğrulamayı beklemek yerine, veriyi konsensüsün bir parçası olarak doğrular—böylece zamandan tasarruf ediyor, ağ atlamalarını azaltıyor ve kesinliğe (finality) giden yolu sadeleştiriyor.

Uygulama, Aptos Labs ekibi tarafından sıkı test ve denetimlerden geçirilerek stabilitesi, güvenliği ve performansı garanti altına alındı.

Baby Raptr’ın Etkisi

Baby Raptr yalnızca bir performans iyileştirmesi değil—ağın konsensüse ulaşma biçimini yeniden şekillendiren protokol evriminin ilk domino taşıdır.

Konsensüs sürecini altı ağ atlamasından dörde indirerek Baby Raptr, mainnet’te doğrulayıcı kesinlik gecikmesini %20 (ya da 100-150ms) oranında iyileştirir. Bu kulağa az gelebilir, ancak DeFi, ödemeler ve oyun gibi yüksek performans gerektiren ortamlarda her milisaniye önemlidir. Bu değişiklik aynı zamanda, optimize edilmiş dört atlamalı konsensüs yolunu varsayılan hale getirerek, her türlü yük koşulunda tutarlı düşük gecikmeli bir performans sağlar.

Baby Raptr’ın devreye alınması önümüzdeki ay boyunca kademeli olarak devam edecek ve herkese açık bir dashboard ile takip edilebilecek. Bu, ayrıştırılmış prefix oylaması ve prefix onay mantığı da dahil olmak üzere konsensüse daha fazla yapısal değişiklik getirecek olan tam Raptr uygulamasının temelini atan, Raptr’ın üretim aşamasındaki ilk bileşenidir.

Kalıcı Güç. Sürekli Gelişim.

Konsensüs yükseltmeleri, L1’lerde nadir görülür—hele ki çalışır durumdaki ağlarda. Baby Raptr, Aptos’un köklü protokol değişikliklerini açık yönetişim (AIP-106), doğrulayıcı koordinasyonu ve modüler, ileriye dönük uyumlu tasarımı sayesinde güvenle entegre edebileceğini göstermektedir.

Baby Raptr sadece bir başlangıç. Sırada: uçtan uca gecikme süresi kazanımları için Zaptos, geniş ölçekte paralel yürütme için Block-STM V2 ve gerçek zamanlı, yüksek işlem kapasiteli performansın sınırlarını zorlayan daha nice yükseltme var.

Geliştiriciler için bu, uygulamanızın altındaki altyapının statik olmadığı—aksine sürekli geliştiği anlamına gelir. Daha düşük gecikme süresi, daha yüksek tutarlılık ve genişleyen performans tavanlarıyla Aptos, yüksek frekanslı, gerçek zamanlı uygulamaların temeli olarak gelişimini sürdürüyor.

İşte Aptos’u farklı kılan da bu: kalıcı olmak üzere inşa edilmiş, ancak sürekli daha da iyiye gidecek şekilde tasarlanmış bir ağ.

🌐 Orijinal yazı: Baby Raptr Is Here: a New Era of Consensus Begins

Her yıl 190 trilyon dolardan fazla para, internetten çok önce geliştirilmiş altyapılar kullanılarak sınırlar ötesine aktarılıyor. Tahmin edileceği üzere, bu eski sistemler yavaş, maliyetli ve güncelliğini yitirmiş altyapılar ile aracı katmanlarca kısıtlanmaktadır. Bu, tıpkı çevirmeli ağ (dial-up) üzerinden video akışı yapmaya çalışmak gibidir. İçeriğin, iletişimin ve bilgi işlemin anlık ve sınırsız olduğu bir dünyada—para transferi yapmak hâlâ çoğu zaman günler alıyor. Ölçek muazzam (küresel finans piyasaları 270 trilyon doların üzerinde bir değer içeriyor), ancak bu yapının temeli kendi ağırlığı altında çatırdıyor.

Bu durum değişmek üzere.

Stablecoinler: Para için Daha İyi Bir Temel

Stablecoinler—itibari para birimlerine sabitlenmiş dijital varlıklar—hızla gerçek dünya finans araçlarına dönüştü. Günümüzde stablecoinler 250 milyar dolar likiditeye ulaşmış durumda ve zincir üzerindeki tüm işlem değerinin yaklaşık yüzde 60’ını oluşturuyor. 2024’te zincir üstü stablecoin işlemleri toplamda yaklaşık 24 trilyon dolara ulaştı ve bunun tahmini 7,6 trilyon dolarlık kısmı doğrudan ödemelere aitti.

Bu varlıklar programlanabilir, birlikte çalışabilir ve sürekli olarak erişilebilirdir. Paranın ağlar arasında hız, kesinlik ve esneklikle hareket etmesini sağlar. Ancak tam potansiyellerine ulaşabilmeleri için, stablecoinlerin kendi tasarımlarıyla eşleşen modern bir blokzincire ihtiyaçları vardır: yüksek işlem kapasitesi, düşük ücretler ve gerçek dünya kullanımı için optimize edilmiş bir yapı.

Aptos: Ödemeler için Geliştirilmiş Bir Blokzincir

Aptos ağı, bu yeni para hareketi çağının temel katmanı olarak hizmet vermek üzere benzersiz bir konuma sahiptir. Yüksek işlem kapasitesi ve ultra düşük gecikme süresi için tasarlanan ağ, işlemleri rutin olarak bir saniyenin altında kesinleştirir ve talep arttıkça saniye başına yüz binlerce işleme kadar ölçeklenebilir. Neredeyse sıfır olan işlem ücretleri—ortalama 0,00055$—mikro ödemeleri yalnızca mümkün kılmakla kalmaz, aynı zamanda pratik hâle getirir.

Aptos akıllı sözleşmeleri, parayı programlanabilir ve birlikte çalışabilir hâle getirerek geliştiricilerin stablecoinleri uygulamalara entegre etmesine, iş akışlarını otomatikleştirmesine ve diğer zincir üstü hizmetlere sorunsuz bir şekilde bağlanmasına olanak tanır. Kısacası Aptos, internet ölçeğinde para hareketi için özel olarak tasarlanmış bir blokzincir sunar.

Bu vizyon şimdiden şekillenmeye başladı. Aptos, ABD dolarına endeksli en büyük üç stablecoini yerel olarak destekleyen birkaç blokzincirden biridir. Lansmandan sadece birkaç ay sonra dolaşımdaki değeri 1,3 milyar doları aşan bu varlıklar, şimdi de ağda aylık 30 milyar doların üzerinde bir stablecoin hacmi yaratıyor. Bu rakamlar kriptodaki en aktif blokzincirlerle yarışır düzeyde—üstelik hızla büyümeye devam ediyor.

İşte Gerçek Kullanım Örnekleri

Giderek daha fazla geliştirici ve işletme Aptos üzerinde geliştirdikçe—hız, ölçek ve programlanabilir paranın esnekliği ile desteklenen—gerçek dünya ödeme kullanım örnekleri ortaya çıkıyor:

• Aracılar ve masraflı gecikmeler olmadan, saniyeler içinde sınır ötesi para transferi

• Anında, düşük maliyetli küresel maaş ödemeleri

• %3’lük kart ücreti veya bekleme süresi olmaksızın üye işyeri ödemeleri

• Finansal kuruluşlar, milyonlarca ödemeyi zincir üzerinde gerçekleştirebilir ve günler yerine saniyeler içinde kesinlik sağlayabilir.

• İçerik üreticileri, geliştiriciler, oyunlar, içerikler ve IoT (Nesnelerin İnterneti) hizmetleri için mikro ödemeler

Geleneksel altyapıların aksine, Aptos sınır tanımaz, 7/24/365 kesintisiz çalışır ve programlanabilir yapıdadır—bu da geliştiricilere ve kuruluşlara finansal inovasyon için yeni bir temel sunar.

Finans için Yeni Bir Dönem

Bu, yeni bir blokzincir özelliğinden öte—ödemeler için yeni bir standardın başlangıcı. Stablecoinlerin yüksek performanslı bir blokzincir olan Aptos ile birleşmesi, paranın nihayet bilgi kadar özgürce hareket edebileceği anlamına geliyor.

Aptos ekosisteminde süregelen yenilikler sayesinde ağ, zincir üstü ödemeler için en yüksek performanslı, güvenli ve geliştirici dostu altyapılardan biri olarak öne çıkıyor. Geliştiriciler, girişimciler ve kuruluşlar, ödemelerin geleceğini inşa etmek için gereken araçlara sahipler.

Sınırsız ve kesintisiz finans, geleceğe dair bir kavram değil—şu anda Aptos’ta gerçekleşiyor.

🌐 Orijinal yazı: Payments on Aptos: Moving Money at the Speed of the Internet

Her bir xBTC, OKX’in elinde bulunan ve aylık Rezerv Kanıtı (Proof-of-Reserves) denetimleriyle bağımsız olarak doğrulanan yerel BTC ile tamamen teminatlandırılmıştır.

Lansmanın bir parçası olarak, yerel Aptos projeleri olan Aries Markets, Echo Protocol ve Hyperion, xBTC hakkında bir OKX Learn & Earn kampanyası başlatacak.

Neden xBTC?

xBTC, OKX’in elinde bulundurduğu BTC ile 1:1 oranında tamamen desteklenen, Bitcoin’in sarılmış (wrapped) bir versiyonudur. Aptos’ta kullanıma sunulan xBTC, yerel Bitcoin’in değerini Aptos ekosistemine taşıyor:

• Şeffaflık & Güvenlik: Her ay kamuya açıklanan Rezerv Kanıtı (PoR) denetimleriyle soğuk depolamada (cold storage) tutulan yerel BTC teminatı.

• Kesintisiz Zincir Üstü Mint: xBTC’yi doğrudan Aptos üzerinde birkaç tıkla mint edebilir veya geri alabilirsiniz—aracı sarılmış varlıklar olmadan.

• Derin, Hazır Likidite: Halihazırda 350 milyon doların üzerinde sarılı BTC’yi (aBTC & SBTC) ve 1,5 milyar dolarlık yerel USDT ve USDC likiditesini destekleyen Aptos’un BTCfi ekosisteminden anında yararlanın.

Aptos’un gelişen DeFi ekosistemi, sırasıyla yaklaşık 270 milyon dolar ve 90 milyon dolar TVL’e sahip Echo Protocol’ün aBTC’si ve Stakestone’un sBTC’si gibi diğer BTC girişimlerine de ev sahipliği yapıyor. Sarılmış BTC varlıklarının yarattığı momentumdan güç alan xBTC, Aptos ekosistemindeki DeFi protokollerine daha da fazla likidite, zincirler arası birlikte çalışabilirlik ve sorunsuz erişim sağlamaya hazırlanıyor.

Aptos Foundation Ekosistem Başkanı Ash Pampati, “Aptos, gerçek dünya açık finans uygulamaları için geliştirildi ve Bitcoin, geleneksel ve merkeziyetsiz finans piyasaları arasındaki kilit unsur,” dedi. “xBTC’yi destekleyen ilk blokzincirlerden biri olmak, ağın yüksek performansının, güvenliğinin ve ölçeklenebilirliğinin bir kanıtıdır. Bu, likidite ve ekosistem büyümesi için yeni yollar açarken, geliştiricilere de bunları değerlendirmeleri için gereken özgüveni ve araçları sağlıyor.”

xBTC Nasıl Çalışır?

xBTC, Bitcoin’in değerini basit, güvenli ve şeffaf bir süreçle Aptos ekosistemine getiriyor.

Örneğin, bir kullanıcı OKX borsasına BTC yatırdığında, eşdeğer miktarda xBTC, OKX Bridge aracılığıyla Aptos’ta mint edilir. Karşılığını almak için, sahipler xBTC’lerini zincir üzerinde yakarak OKX’in karşılık gelen BTC’yi kullanıcının borsa hesabına veya cüzdan adresine geri göndermesini sağlayabilir. xBTC piyasaya sürüldükten sonra Aptos DeFi ekosisteminde—gerek takas (swap) edilerek, gerek borç verilerek, gerekse de teminat olarak yatırılarak—serbestçe kullanılabilir.

xBTC, merkezi saklama ve tam BTC teminatı ile, periyodik Rezerv Kanıtı açıklamalarına tabi olarak wBTC’ye benzer bir işleyiş modeli izler. Ancak xBTC, OKX Bridge aracılığıyla doğrudan Aptos’ta yerel olarak mint edilebilme özelliğiyle wBTC’ye bir alternatif sunmaktadır.

• Merkle-tree denetimleri ile aylık Rezerv Kanıtı

• Nisan 2025 itibarıyla %102 rezerv oranı

• OKX Bridge Explorer üzerinde tam mint/burn şeffaflığı

Aptos DeFi ile İlk Günden İtibaren Entegre

Aptos kullanıcıları, OKX’te xBTC mint edebilecekler ve bunu, geniş bir yelpazedeki Aptos tabanlı DeFi uygulamalarında—para piyasalarından (money-market) borç verme ve alım satıma kadar—kullanmak üzere Aptos ağında kesintisiz bir şekilde yatırabilecek veya çekebileceklerdir:

Aries Markets (xBTC para piyasası), TVL açısından Aptos’taki en büyük DeFi protokolüdür ve verimlilik ile entegrasyona güçlü bir vurgu yaparak borç verme, borç alma ve alım-satım hizmetleri sunar. Aries ayrıca yüksek LTV (Loan-to-Value, Kredi-Değer Oranı) seçenekleri, stablecoinler için rekabetçi ödüller ve derin çapraz protokol uyumluluğu sunuyor.

Echelon Market (xBTC para piyasası), izole kredi havuzları ve ilişkili varlıklar için %90’a varan LTV sunan bir kredi protokolüdür. Aptos’ta güvenli ve optimize edilmiş borçlanma ve borç vermeyi desteklemek için uyarlanabilir faiz oranları ve gelişmiş likidasyon mekanizmaları kullanarak sermaye verimliliğine ve risk segmentasyonuna odaklanır.

Echo Protocol , aBTC & eAPT’nin Move tabanlı çeşitli DeFi protokollerindeki kullanımını yaygınlaştırmak amacıyla likit staking, restaking ve getiri çözümlerinde uzmanlaşmıştır. MoveVM’deki ilk Bitcoin likit re-staking ve getiri katmanı olup, Aptos’taki tüm köprülenmiş varlıkların neredeyse yarısını güvence altına alıyor.

Hyperion (xBTC-USDC & xBTC-APT LP havuzları), Aptos’ta düşük gecikmeli, yüksek frekanslı ticaret için optimize edilmiş, emir defteri hassasiyetini CLAMM likiditesiyle birleştiren yüksek performanslı bir hibrit DEX’tir. Aptos’un paralel yürütme (parallel execution) özelliğinden yararlanan Hyperion, profesyonel yatırımcılara ve kurumlara yönelik dinamik ücretler, verimli yürütme ve esnek bir mimari sunar.

Thala (xBTC-USDC & xBTC-APT LP havuzları), Curve tarzı stablecoin havuzları, dinamik ücretli ağırlıklı havuzlar ve adil token lansmanları için LBP’ler dahil olmak üzere sermaye verimli AMM’ler sunan kapsamlı bir DeFi platformudur. Çift tokenlı stake sistemi (thAPT/sthAPT), likit staking modülü ve doğrulayıcı teşvikleriyle Aptos ekosisteminin temel taşlarından biridir.

OKX Earn ortaklığıyla Aries Markets, Echelon ve Echo Protocol, xBTC hakkında “Learn & Earn” kampanyası başlatacak—xBTC ile ilgili eğitici görevleri tamamlayarak BTC staking kampanyalarına katılım hakkı ve ödüller kazanabilirsiniz.

Özetle

OKX tarafından desteklenen ve Aptos’ta kullanıma sunulan xBTC, %102 denetlenmiş rezervle kurumsal düzeyde şeffaflık sunan, BTC ile 1:1 oranında desteklenen bir varlıktır.

OKX Learn & Earn kampanyası aracılığıyla sağlanan teşviklerle xBTC, ilk günden itibaren Aries Markets, Hyperion, Echo Protocol ve Thala’da kullanılabilir olacak ve kademeli olarak daha geniş Aptos DeFi ekosistemine entegre edilecek.

Bu, Aptos için yeniden tasarlanmış BTC’dir.

🌐 Orijinal yazı: xBTC Lands on Aptos

Resmi Consensus Hackathon’unun bir parçası olarak, Aptos Foundation, EasyA ile iş birliği yaparak geliştiricilerin Aptos’un neden zincir üzerinde en verimli doları sunduğunu ilk elden deneyimledikleri 36 saatlik bir sprint’e ev sahipliği yaptı.

Düzinelerce ekip, akıllı ödeme altyapılarından çok oyunculu oyun motorlarına kadar pek çok şey geliştirerek Aptos’un meydan okumasını kabul etti – hepsi de gerek ödemeler gerekse tüketici uygulamaları için olsun, Paranın Aptos’ta Daha İyi Hareket Ettiği temel tezini doğruladı.

• 500 geliştirici

• Aptos’ta toplam 36 çalışma/proje

• Bir hafta boyunca mentorluk, atölye çalışmaları ve gece geç saatlere kadar problem çözme

İşte neler yaşandı, kimler büyük kazandı ve sırada ne var.

Aptos Builder House: İnovasyon için Ana Üs

Hackathon’un yanı sıra Aptos Foundation ve Blockchain Acceleration Foundation (BAF), Aptos Builder House’a ev sahipliği yaptı—Kanada’nın dört bir yanından 14 öğrenci geliştirici ve yükselen girişimci için ortak yaşam ve ortak çalışma alanı.

Başlangıçta sadece kalacak bir yer olarak düşünülen bu alan, kısa sürede mesai sonrası bir inovasyon merkezine dönüştü. Gece geç saatlere kadar süren kodlama ve akran değerlendirmelerinden tutun da spontane sunum provalarına kadar, ev, etkinlik kapıları kapandıktan çok sonra bile geliştiricilerin akışta kalmasına yardımcı oldu.

Hafta, topluluk yemeği ve Aptos Pitch Lab ile sona erdi; burada sakinler erken demolarını paylaşıp akranları ve mentorlarından anlık geri bildirimler aldı. Bu fikirlerden biri ise kazanan bir hackathon projesine dönüştü.

“Bu, hayatımın en inanılmaz derecede müthiş deneyimiydi. Teşekkürler BAF, Aptos ekibi ve tanıştığım tüm harika hackerlar!!!”— William, Builder House sakini

Meydan Okuma: Paranın Nasıl Hareket Ettiğini Yeniden Hayal Etmek

Aptos’un “Money Unchained” teması, geliştiricilerden büyük düşünmelerini istedi: “Paranın ve değerin nasıl hareket ettiğini yeniden hayal edin.”

Günümüzün finansal sistemleri birbirinden kopuktur ve zamanın gerisinde kalmıştır. Aptos’un yüksek işlem kapasiteli mimarisi, gazsız işlemleri ve sorunsuz katılım deneyimleriyle desteklenen yeni bir yaklaşım benimsemeleri için geliştiricilere meydan okuduk.

Hackerlar şunları keşfetti:

• Ödemeler & Finansal Erişim

• Ticaret & Geliştirici Altyapısı

• Yapay Zeka x Finans

• DeFi Yapıtaşları

Bazı ekipler tam teşekküllü ürünler yaratırken, bazıları da protokol modüllerine veya temel altyapıya katkıda bulundu. Hepsi daha verimli ve kapsayıcı bir finansal gelecek için çabalıyordu, ancak yalnızca 3’ü galip geldi.

Karşınızda Aptos x EasyA Hackathon Kazananları

1. Sıra (15.000$): ApTap

Ekip Üyeleri: Nico Cary (@nicocary) | Tom Rowbotham (@0xRowbo)

ApTap, Apple ya da Google Cüzdanınızı Web3’e açılan bir kapıya dönüştürüyor—eklentiler yok, kurtarma ifadeleri de yok. Keyless’tan güç alarak, sorunsuz, tek dokunuşlu bir cüzdan deneyimi sunuyor.

“Zincir üstüne geçmeyi, bir biniş kartı eklemek kadar kolay hale getiriyoruz.” - ApTap Ekibi

2. Sıra (10.000$): AptosAI Guard

Ekip Üyeleri: Nolan Druid (@budwindruid) | Jessica Lee (@JexxicaL) | Shyamal Bhatt (@shyamal_bhatt) | Felipe Garcia López (@FelipeGarcaLpez)

🔗 Demo

Aptos kullanıcıları için yapay zeka destekli bir güvenlik katmanı. AptosAI Guard, cüzdan davranışı, işlem geçmişi ve token akışları üzerinde eğitilmiş makine öğrenimi modellerini kullanarak, riskli işlemleri gerçek zamanlı olarak tespit etmeye yardımcı olur.

“Aptos’un anahtarsız giriş özelliği sihir gibi!”— Rodney, hackathon katılımcısı

3. Sıra (5.000$): MMO

Vincent Palmerio (@vincentpalmerio)

🔗 Demo

Gerçekten devasa çok oyunculu Web3 oyunları için bir kavram kanıtı olan MMO, binlerce eş zamanlı oyuncuyu desteklemek üzere Aptos’u SpacetimeDB’ye bağlıyor—böylece onlara Aptos’a özgü NFT’ler aracılığıyla oyun içi varlıkların sahipliğini de verir.

Mansiyon (Şeref) Ödülleri

• Icebreaker: Oyunlaştırılmış ağ oluşturmayı gerçek dünya etkinliklerine taşıyan Icebreaker, konferans ağına eğlence katmak için PvP mücadeleleri, zincir üstü ödüller ve sosyal bir liderlik tablosu sunar.

• Gene Ledger: Şecereye (soyağacı) merkeziyetsiz bir yaklaşım getiren Gene Ledger, DNA’nızı asla ifşa etmeyen, önceliği gizliliğe veren bir soy geçmişi için homomorfik şifreleme kullanır.

Consensus’tan Çıkarımlar

Consensus 2025’teki Aptos x EasyA Hackathon’u yalnızca ödüllerle ilgili değildi—geliştiricilerin doğru araçlarla donatıldıklarında ve vizyonlarını hayata geçirmek üzere güçlendirildiklerinde nelerin mümkün olduğunu göstermekle ilgiliydi. Özetle:

• Sorunsuz katılım (ApTap + Keyless hesaplarında olduğu gibi) artık “olsa iyi olur” değil, olmazsa olmaz bir gereklilik.

• Geliştiriciler, yapay zeka destekli ve gerçek dünya ile entegre kullanım senaryolarını zincir üzerinde hayata geçirmeye hazırlar.

• Builder House gibi topluluk alanları odaklanmayı, iş birliğini ve geliştirici motivasyonunu önemli ölçüde artırabiliyor ve biz de (bunlardan) çok daha fazlasını gerçekleştirmeyi dört gözle bekliyoruz!

Geliştiriciler, Aptos Foundation’ı Twitter ve LinkedIn’de takip edin, ayrıca Aptos Geliştirici Portalını yer imlerinize ekleyin.

Daha yeni başlıyoruz!

🌐 Orijinal yazı: Consensus 2025: Inside the Aptos x EasyA Hackathon

Güçlü bir ortaklık ağı, topluluk temelli büyümeye odaklanma ve küresel topluluk katılımıyla GUI INU, Web3’ün sadece teknolojiden ibaret olmadığını—insanlarla ilgili olduğunu kanıtlıyor.

İlk Günden İtibaren Aptos’ta Kültür Oluşturma

Aptos mainnet’in ilk günlerinde GUI INU, Aptos ekosisteminin büyümesini sağlayan geliştiriciler, meme’ler ve anlar etrafında birleşecek bir topluluk oluşturmak üzere yola çıktı.

Bir yıldan biraz fazla bir sürede, GUI:

• +25K Aptos cüzdanını, DeFi kullanımı, NFT sahipliği ve zincir içi aktiviteye bağlı olarak GUI dağıtımı ile ödüllendirdi

• Toplam arzının %15’inden fazlasını topluluğuna dağıttı

• Echelon Market, Wapal, Supervillain Labs ve daha fazlası dahil olmak üzere en iyi Aptos protokolleriyle derin ortaklıklar kurdu

• Topluluk temelli geliştiricileri ve yaratıcıları desteklemek için GUI Grants’i başlattı

• Dünya genelinde Aptos’u temsil etti—India Blockchain Week’ten Nijerya’daki gıda ve su dağıtımlarına kadar

https://x.com/guiinuonaptos/status/1902378557608702308

Özünde GUI, gerçek katılımı ödüllendirirken eğlenceyi de elden bırakmayan, sosyal bir topluluk hareketidir. Örneğin, GUI Gang NFT koleksiyonu, Aptos blok zincirindeki en iyi tasarlanmış PFP setlerinden biridir. Gerçek anlamda topluluk öncelikli bir yaklaşımla, GUI Gang NFT sahipleri yaklaşan girişimlere, sanat sergilerine ve yüz yüze deneyimlere erişim kazanırken, X ve Telegram’daki binlerce Aptos kullanıcısı için söz konusu sanat, bir kimlik haline geliyor.

Anlamlı Etki Yaratmak—Aptos Ekosistemi & Ötesinde

GUI INU, Aptos ağı genelinde fayda ve bağ kurarak meme’lerin ötesine geçti:

• Echelon Market: GUI sahipleri izole bir havuza yatırabilir ve Echelon puanları toplayabilirler—topluluk odaklı DeFi’ın erken bir örneği.

• Supervillain Labs: GUI içeriği, stüdyonun amiral gemisi zincir içi oyununda yer alıyor ve Aptos’ta kültür ile oyunu harmanlıyor.

• Wapal: Aptos NFT yaratıcıları, lansmanlar ve açık artırmalar için GUI’yi bir ödeme yöntemi olarak kabul edebilirler.

• Trust Wallet: GUI INU, Web3’ün en büyük cüzdanlarından birine entegre edilen ilk Aptos meme token’dır.

• AssetDash İş Birliği: İlk zincirler arası Aptos x Solana topluluk iş birliklerinden birini başlattı—GUI’ye yeni ekosistemlerde görünürlük kazandırdı.

• DoraHacks & Grants DAO: GUI, Aptos’a özgü geliştiriciler için kamusal mal finansmanının güçlendirilmesine yardımcı oldu, hatta Aptos Grant DAO’nun girişimlerini destekledi.

GUI’nin desteği Aptos ekosisteminin çok ötesine uzanıyor; dünya genelinde hayır amaçlı faaliyetleri destekleyerek anlamlı bir etki yaratıyor. Bazı gerçek dünya örnekleri arasında Nijerya’da 1.000 kişiye gıda ve su dağıtımı, Afrika’da 4.000’den fazla kişiye su erişimi sağlamak üzere sondaj kuyuları açılması, Nijerya’da eğitimi teşvik eden 300’den fazla öğrenci ve öğretmenin desteklenmesi ve IBW 2024—Hindistan’daki en büyük kripto etkinliği—katılımcılarının GUI ve Aptos’a dâhil edilmesi yer alıyor.

GUI Gang, meme’lerin misyonla buluştuğunun gerçek bir kanıtıdır.

GUI için Sırada Ne Var?

Yakın zamanda GUI INU, GUI Bot’u kullanıma sundu—Aptos altyapısı kullanılarak Aptos ekosistemi için geliştirilmiş hızlı, Telegram tabanlı bir alım satım aracı. GUI fayda üretmeye devam ederken, bot topluluk projelerinin Web3 kullanıcıları için nasıl gerçek araçlar sunabileceğini şu yollarla gösteriyor:

• Anlık takasları mümkün kılmak

• Kullanıcıların emojicoin’leri doğrudan Telegram’dan alıp satabilmesi için Panora ile entegrasyon

• Meme odaklı bir kullanıcı deneyimiyle (UX) zincir içi alım satımın büyümesini desteklemek

GUI Bot’un ötesinde, ekip daha yeni başlıyor. 2025’te GUI topluluğu; GUI INU’dan daha fazla gerçek hayat etkinliği ve hayır girişiminin yanı sıra, Aptos’ta bir sanatçı & yaratıcı sergisi, yeni bir ambassador programı, daha fazla merch dağıtımı ve kültür ile erişilebilirliğe odaklanan yeni tool’lar ve dApp’ler bekleyebilir.

Aptos’un OG meme token’ı olan GUI INU birleştirici bir güç olmaya devam ediyor—kültür kadar topluluğa da önem veren bir güç.

GUI topluluğu hakkında güncel bilgiler için X’te @guiinuonaptos’u takip edin.

🌐 Orijinal yazı: Ecosystem Spotlight: GUI INU – The OG Meme Community on Aptos

Saat dilimleriyle, eski altyapılarla ve maliyetli aracılarla sınırlılar. Milyarlarca kişi sistemin dışında kalıyor ve “içeride” olanlar bile her adımda zorluklarla karşılaşıyor. 2025 yılındayız ve hâlâ trilyon dolarlık piyasaları, internet öncesi döneme ait altyapılar üzerinde işletiyoruz.

Artık daha iyi bir şeyin vakti. Gerçek anlamda küresel bir finans sistemini güçlendirmek için yeni bir temele ihtiyacımız var: Küresel Ticaret Motoru.

• Saat dilimi ne olursa olsun 7/24 çalışır

• Günler içinde değil, anında yerleşir

• Dileyen herkese, her yerden katılım imkânı sunar

• Stabilcoin’lerden tokenize edilmiş gayrimenkule kadar—her türlü varlığı işler

Bu yazı dizisinin ilk bölümü, gerçek bir küresel ticaret motoru geliştirmek için gerekenleri geniş bir perspektiften ele alıyor—başlangıç noktası olarak altyapı katmanıyla. Piyasalar yeniden keşfedilmeden önce, onları gerçekten destekleyebilecek bir teknoloji temeline ihtiyaç vardır.

Gerçek Momentumun Yaşandığı Bir Sezon

Aptos ekosistemi, değerin bilgi kadar özgürce hareket edebildiği bir geleceğe doğru istikrarlı bir şekilde ilerliyor. Bu vizyon artık teorik değil—gerçek zamanlı olarak şekilleniyor.

Q1’de, Aptos’taki toplam stablecoin piyasa değeri ilk kez 1 milyar doları aştı—yıldan yıla 10 katın üzerinde, Aralık ayından bu yana ise 3 kat artış demek. USDT, USDC ve USDe’nin tamamı aktif olan Aptos, piyasa değerine göre en büyük üç stabilcoin’e ev sahipliği yapıyor.

Ağa akan sadece kripto yerli sermayesi değil. Dünyanın en büyük varlık yöneticisi BlackRock, USD Institutional Digital Liquidity Fund’ı (BUIDL) Aptos’ta başlattı. Franklin Templeton’ın OnChain U.S. Government Money Fund’ı (FOBXX) da yayında. Ve Bitwise, Aptos’u ETP’sine dahil ederek daha geniş kurumsal erişimin ve daha hızlı genel benimsenmenin önünü açtı.

Likidite akıyor ve geliştiriciler de öyle. 200 milyon doları aşan Foundation hibeleri ve programları tarafından desteklenen ekosistem, dünyanın dört bir yanından üst düzey geliştiricileri ve girişimcileri kendine çekerek hızla büyüyor.

Asla Uyumayan İnovasyon

Tüm bunların altında, bunları mümkün kılan teknoloji yatıyor. 150ms blok süreleri, ~650ms kullanıcı gecikmesi ve +11.000 TPS’de bile anında kesinlik ile Aptos, halihazırda günümüzün en yüksek performanslı L1’lerinden biri. Ve bir kuruşun yüzde biri kadar düşük işlem ücretleriyle, bu performans gerçek günlük kullanıcılara erişilebilir durumda.

Ama ağ yerinde saymıyor. Topluluk tarafından şekillendirilen yeni AIP dalgası, ölçeklenebilirliği ve hızı daha da ileriye taşıyacak:

Raptr, optimum koşullarda ultra düşük gecikme sağlayan, aynı zamanda stres ve saldırılara karşı dayanıklı olacak şekilde tasarlanmış yeni nesil bir konsensüs protokolü.

Zaptos, konsensüs, yürütme ve depolamayı iç içe geçirerek işlem hattını baştan kurguluyor—daha derin paralellik sağlıyor ve gecikmeyi minimuma indiriyor.

Block-STM V2, Aptos’un imza niteliğindeki yürütme motorunu geliştirerek, donanım verimliliğindeki artışla birlikte işlem kapasitesini ölçeklendirir. Tek bir node bile devasa işlem hacimlerini işleyebilir—bu da küresel düzeyde yatay ölçekleme için zemin hazırlar.

Katmanlı Depolama (Tiered Storage), sık erişilen verileri yüksek hızlı bellekte (sıcak katman) tutarken, daha az kullanılan durum diskte (soğuk katman) bulunur.

Yürütme Havuzu (Execution Pool), konsensüs ile yürütme arasında bir tampon görevi görür. İşlemlerden maksimum paralelliği akıllıca çıkarır ve sıralı iş yüklerinin blok alanını tıkamamasını sağlar. Sonuç: yüksek yük altında bile akıcı, öngörülebilir ağ performansı.

Bu performans yükseltmeleri sadece optimizasyon değil—küresel bir ticaret motorunun gerçekten ölçekli çalışmasını sağlayan şeylerdir.

Web3’ü Web2 Gibi Hissettirmek (Ama Daha İyi)

Mesele sadece performans değil; mesele insanlar. Bir sonraki milyar kullanıcı TPS’i değil, sistemin gerçekten çalışmasını önemseyecek.

Aptos geliştirici ekosistemi işte tam da bu deneyimi geliştiriyor: kullanıcıların dApp’lerle, herhangi bir Web2 uygulamasıyla etkileşime geçer gibi doğal bir şekilde etkileşime girdiği bir deneyim. Anahtar yönetimi veya karmaşık DeFi mekaniklerinde gezinme gibi sürtünmeleri ortadan kaldırarak—Aptos, web3’ü yalnızca yerel kullanıcılara değil—herkese erişilebilir kılar. Bunların birçoğu hâlihazırda yayında ya da AIP sürecinde ilerliyor.

Account Abstraction: Kullanıcılar, akıllı kontrat tabanlı hesaplar aracılığıyla kendi kimlik doğrulama mantıklarını tanımlayabilir—çoklu imzalı hesaplar, risk yönetimi için izole cüzdanlar ve güvenilir uygulamalar için delege edilmiş izinler sağlar.

Permissioned Signer: Kimlik doğrulama mantığı için ayrıntılı izinleri etkinleştirir, böylece koşula dayalı otomatik imzalama ve yapay zekâ destekli cüzdanlar kullanılabilir. Bu da güvenliği tehlikeye atmadan daha akıllı otomasyona kapı açıyor.

Durumsuz Hesaplar (Stateless Accounts): Özellikle DEX’ler gibi çok sayıda yalıtılmış kullanıcı hesabı açması gereken dApp’ler için ölçeklendirmeyi daha ucuz ve kolay hale getirir.

Bu arada, Petra ve Aptos Connect gibi Aptos Labs ürünleri, USDC için Petra Earn, yinelenen para yatırma işlemleri ve tamamen yenilenmiş bir deneyim gibi özelliklerle kullanıcı yolculuğunu kolaylaştırmak üzere bir araya geliyor. Ve geliştiriciler için Aptos Build, DeFi’a hazır uygulamaları hayata geçirmek için kodsuz indeksleme, gaz istasyonu desteği ve tak-çalıştır altyapı sunacak.

Yavaşça, Sonra Bir Anda

Finansın geleceği sadece daha hızlı değil, küresel ekonomide değerin nasıl hareket ettiğinin tamamen yeniden tasarlanmasıdır. Aptos ile bu vizyon gerçeğe dönüşüyor: Yarının finans dünyasına güç verecek Küresel Ticaret Motoru. Önce yavaş yavaş. Sonra hepsi bir anda.

Aptos ekosisteminde bu motoru hayata geçiren projelere ışık tutacağımız İkinci Bölüm için bizi izlemeye devam edin.

🌐 Orijinal yazı: The Rise of the Global Trading Engine (Part 1)

1 Mayıs 2025’te Aztec Genel Test Ağı (Public Testnet) yayına girdi.

İlk 24 saat içinde 20 binden fazla kullanıcı Aztec Playground’u ziyaret etti ve test ağında işlem göndermeye başladı. Ayrıca, aralarında cüzdanlar, blok gezginleri ve özel DeFi ile NFT pazarlarının da bulunduğu 10 uygulama test ağında yayına girdi. Merkeziyetsiz bir test ağı başlatmak beraberinde önemli zorluklar getirir ve ağın, bir süreliğine blok üretiminin yavaşlamasına neden olan yüksek düzeydeki tıkanıklığa rağmen çalışmaya devam etmesinden gurur duyuyoruz.

Ağ yavaşlamasına giden yolda neler oldu?

Ağ lansmanının duyurulmasından yaklaşık 6 saat sonra, 150’den fazla sıralayıcı (sequencer) ağ için işlemleri sıralamak ve blokları önermek üzere doğrulayıcı (validator) setine katıldı. Discord topluluğumuza katılan düğüm (node) operatörleri tarafından 500’den fazla ek tam düğüm devreye alındı. Blok üretimi yavaşlamadan önce bu sıralayıcılar, 5 binden fazla işlemle yoğun bir taleple karşılaştı. Şimdi blok üretiminin neden yavaşladığını inceleyelim.

Aztec’te bir dönem (epoch), Ethereum’da sonuçlandırılmak üzere bir araya getirilen 32 bloktan oluşan bir gruptur. Blok üretiminin yavaşlamasından önce, her zaman aralığının (slot) dolu olduğu (8 işlem veya 0,2 TPS) bütün dönemler yaşandı.

Blok üretimi neden yavaşladı?

Bu işlemler, yalnızca 100 mb veya yaklaşık 700 işlemi barındıracak şekilde yapılandırılmış olan bellek havuzu boyutunu aşmaya başladığında sorunlar ortaya çıktı.

Çok sayıda yeni doğrulayıcı, (kayıt/katılım süreci olan) funnel’dan geçirilip çevrimiçi olmaya başladıkça, mevcut doğrulayıcıların (halihazırda 700 işlemle dolu olan) bellek havuzlarıyla, yeni doğrulayıcıların (0 işlemdeki) bellek havuzları arasında önemli bir farklılık oluştu. Önceki doğrulayıcılar blokları önerdiğinde, yeni doğrulayıcılar işlemlere sahip değildi ve istek/yanıt protokolü yeterince agresif olmadığından blokları onaylayamıyorlardı. Yeni doğrulayıcılar önerilerde bulunduğunda, önceki doğrulayıcıların işlemleri yoktu (bellek havuzları doluydu), bu yüzden blokları onaylayamadılar.

Ardından yeni doğrulayıcılar bekleyen işlemleri biriktirmeye başladı. Bellek havuzları dolu olan doğrulayıcılar eksik işlemleri eşlerinden (peer) talep ettiklerinde, mevcut işlemleri düşük öncelik ücretine sahip olanlardan başlayarak bellek havuzlarından çıkarırlardı (bellek havuzu maksimum bellekteyse). Tüm işlemlerin varsayılan ücret ayarları vardı, bu nedenle doğrulayıcılar işlemleri rastgele çıkarıyordu ve bunu eş zamanlı olarak yapmıyorlardı (farklı doğrulayıcılar farklı işlemleri çıkarıyordu). Bir saatten biraz fazla bir süre boyunca, bellek havuzları birbirlerinden önemli ölçüde ayrıştı ve blok üretimi beklenen hızın yaklaşık %20’sine kadar yavaşladı.

Sonra ne olacak?

Bellek havuzunun işlemleri çıkarmasını durdurmak için p2p bellek havuzu boyutu artırıldı. Bellek havuzu boyutu artırıldığında, yakında önerilerde yer alabilecek işlemlerin çıkarılma ihtimali azalır. Bu, sıralayıcıların bir blok önerisi aldıklarında gerekli işlemlere zaten yerel olarak sahip olma olasılığını artırır. Sonuç olarak, daha fazla doğrulayıcı önerileri onaylayabilir hale gelir ve blokların daha güvenilir bir şekilde sonuçlandırılmasına olanak tanır. Bloklar L1’e (Katman 1) dahil edildikten sonra, ilgili işlemler bellek havuzundan çıkarılır. Böylece zamanla, daha fazla blok sonuçlandırıldıkça ve işlemler bloklara dahil edilip onaylandıkça, bellek havuzu doğal olarak küçülür ve ağ kendi kendine toparlanır.

Bir sıralayıcı düğümü çalıştırmakla ilgileniyorsanız sıralayıcı sayfasını ziyaret edin. Noir ve Aztec hakkında güncel kalmak için X’te Noir ve Aztec’i takip edin.

Birçok zincirin tek bir yapı olarak inşa edilmesiyle, Ethereum'daki parçalanmayı çözmek için yeni bir ağ yapısı ortaya çıkıyor. Bu ağ varsayılan olarak modüler, birlikte çalışabilir ve birleştirilebilirdir. Biz buna Superchain diyoruz: ve bu her şeyi değiştiriyor.

Ancak, altyapı tek başına yeterli değildir. Bu ortak ağa katılanları ödüllendirmek için yeni yollara ihtiyacımız var. Tek bir uygulamaya veya zincire değil de bütüne yapılan katkıyı tanıyan sistemler.

Superchain, uzun vadeli geliştirme ve yol boyunca deney yapma, yineleme ve öğrenme ile ilgilidir. Bu nedenle SuperStacks'i tanıtıyoruz: ekosistem ödüllerine yönelik daha proaktif ve bilinçli bir yaklaşımı test eden ve geleneksel olarak birbirinden ayrı/kopuk teşviklerin ötesine geçen bir pilot puan programı.

Superchain Genelinde Teşviklere Yönelik Bir Deney

SuperStacks, Superchain genelinde teşvik tasarımını iyileştirmeye yönelik bir deneydir. Pilot, 16 Nisan’dan 30 Haziran 2025’e kadar sürecek ve DeFi kullanıcılarını birlikte çalışabilir varlıklara odaklanan likidite havuzlarına katıldıkları için puanlarla ödüllendirecek. Katılımcılar, sağlanan likidite, katılım süresi ve sürekli katılımı teşvik etmek üzere tasarlanmış diğer kriterler gibi faktörlere dayalı olarak puan kazanabilirler.

SuperStacks pilotu, birkaç temel kavram göz önünde bulundurularak tasarlandı: DeFi kullanıcılarına tanıdık gelen bir program oluşturmak, Superchain fırsatları için birleşik bir doğruluk kaynağı oluşturmak ve Superchain birlikte çalışabilirliğini desteklemeye yönelik özel amaçlı teşvikler içermek. Amaç, doğrudan topluluk geri bildirimine dayalı olarak evrilebilen ölçeklenebilir bir kampanya başlatmaktır.

Program, Superchain’deki güvenilir protokoller genelinde belirlenmiş bir dizi havuzla başlayacak ve süreç boyunca daha birçoklarını içerecek şekilde büyüyüp değişecek. Katılımcı havuzların ve ödül yapılarının bir listesi SuperStacks programı web sitesinde mevcuttur.

Programın Superchain genelindeki odağı aynı zamanda, katılımcı protokollerin ve zincirlerin temel teşvikleri aynı havuzlar için kendi ek ödülleriyle tamamlamaları için benzersiz fırsatlar yaratır - böylece birleşik ve koordineli bir yaklaşım sürdürülürken kullanıcılar için faydalar çoğaltılır.

SuperStacks uzun vadeli büyümeyi desteklemek için tasarlanmıştır, ancak hâlâ bir deneydir. Katılım, puan kazanmanın ötesinde gelecekteki ödülleri garanti etmez. Puan kazanmak OP tokenları veya başka herhangi bir ödülü garanti etmez. Programın tasarımı, uygunluk kriterleri ve ödül yapısı, toplanan verilere ve topluluk geri bildirimine dayalı olarak zaman içinde muhtemelen gelişecektir.

Bu teşvik modelini ölçülü ve şeffaf bir şekilde test ederek, özenle tasarlanmış bir puan programıyla nelerin mümkün olabileceğini keşfetmekten heyecan duyuyoruz. Bu pilot bize öğrenme, adapte olma ve nihayetinde daha sürdürülebilir, uyumlu bir teşvik programı oluşturma konusunda eşsiz bir fırsat sunuyor–Superchain boyunca büyüyebilecek ve zincir içi katılımın geleceğini şekillendirmeye yardımcı olabilecek bir program.

Superchain Büyümesini Destekleme

SuperStacks sadece başlangıç. Pilot, önceki airdrop'lardan ve diğer ödül programlarından öğrendiğimiz her şeyi temel alır ve çok daha iyi bir şey geliştirmeye başlar. SuperStacks, Superchain birlikte çalışabilirliği tam anlamıyla hayata geçtiğinde en önemli olacak likidite ve katılım türlerini destekleyen proaktif, hedefe yönelik teşvikleri harekete geçirerek gelişen ve bağlantılı bir ekosistem için zemin hazırlar.

Bu program başarılı olursa, Superchain genelinde uzun vadeli bir teşvik programının temeli haline gelebilir – uygulamaların büyümesine, kullanıcıların etkileşimde kalmasına ve zincirlerin paylaşılan ağ etkilerinden faydalanmasına yardımcı olur. Bu deney, uzun vadede teşviklerin nasıl etkili bir şekilde yönlendirileceğini belirlemeye yardımcı olacaktır. Öğrenmek, iyileştirmek ve dayanıklı, yüksek etkili bir Superchain geliştirmek için heyecanlıyız. Programın tüm detaylarını ve katılımcı protokolleri buradan inceleyin.

Birkaç hafta önce, Move framework’e bir dizi önemli güncelleme getirildi. Özellikle: Dynamic Transaction Composer (Dinamik İşlem Oluşturucu), Account Abstraction (Hesap Soyutlama) ve Ordered Maps (Sıralı Haritalar).

Bu güncellemeler, geliştiricilerin Aptos’ta güçlü, ölçeklenebilir ve güvenli uygulamalar oluşturmasını her zamankinden daha kolay hale getiriyor. Ayrıca, bu gelişmeler küresel finans ve yeni nesil dijital ekonomiler için bir dizi yeni olanağın kapısını aralıyor—otomatik portföy yöneticilerinden, gerçek zamanlı kredi sistemlerine ve zincir üstü varlık kayıtlarına kadar.

Move 2 ile Gelen Yenilikler

İşte geliştiricilerin artık erişebileceği yeni özelliklerin kısa bir özeti:

• Dynamic Script Composer: Tek bir işlem içerisinde birden fazla Move çağrısını zincirleme imkânı.

• Account Abstraction: Özel yetkilendirme kurallarını doğrudan hesap düzeyinde tanımlayın.

• Ordered Maps: Özel veri yapıları olmadan büyük veri kümelerini zincir üzerinde verimli bir şekilde işleyin.

Move Madness ruhuyla, geliştiricileri bu çığır açıcı fikirlerle şanslarını denemeye davet ediyoruz:

Zincir Üstü Yaratıcı Ekonomisi

Kripto tabanlı yinelenen abonelikler, otomatik üyelikler ve ölçeklenebilir mikro ödemeler aracılığıyla içerik üreticilerine doğrudan ve sorunsuz destek sağlayın. Bu, ödeme dizileri için Dynamic Transaction Composer, gelişmiş yetkili iş akışları için Account Abstraction ve düşük maliyetli abone yönetimi için Ordered Maps kullanır.

Otomatik Portföy Yöneticileri

Kullanıcıların kripto portföylerini otomatik olarak yönetmelerine yardımcı olacak araçlar oluşturun. Bu, varlıkların yeniden dengelenmesi veya fonların DeFi protokolleri arasında taşınması gibi şeyleri içerebilir. İzin tabanlı işlem akışları için Account Abstraction ve birden fazla finansal işlemi tek bir kolaylaştırılmış süreçte yürütmek için Dynamic Transaction Composer.

Anında Kripto Kredi Limitleri

Gerçek zamanlı borçlanmayı, dinamik teminat yönetimini ve otomatik geri ödemeleri destekleyen zincir içi kredi sistemleri oluşturun. Bu, gerçek zamanlı işlem yürütme için Dynamic Transaction Composer, güvenli yetkilendirme için Account Abstraction ve ölçeklenebilir veri yönetimi için Ordered Maps’ten yararlanır.

Oyunlar Arası Varlık Entegrasyonu

Kullanıcıların Aptos ekosistemindeki çeşitli oyunlarda NFT’leri ve dijital varlıkları kullanabileceği, gerçek birlikte çalışabilirliğe sahip bir oyun ekosistemi oluşturmanın zamanı geldi. Dynamic Transaction Composer atomik varlık transferleri sağlar, Account Abstraction güvenli, izin tabanlı kullanımı yönetir ve Ordered Maps, oyunlar arası varlık kayıtlarını verimli bir şekilde ele alır.

Move Madness: Bir Şampiyon Gibi Geliştir

Bunlar Aptos’ta artık mümkün olan fikirlerden sadece birkaçı. Move 2 Framework’e yönelik güncellemeler artık aktif—geliştiricilerin bunlarla neler yapacağı tamamen onlara bağlı. İster DeFi, ister oyun, ister başka bir alanda çalışıyor olun, sınırları zorlamak için fırsat burada.

Oyunun kitabı yeniden yazıldı—şimdi hamle sırası sende.

Ekosistemini desteklemek için en iyi performansı, en yüksek işlem kapasitesini ve en düşük gecikme süresini sunan Aptos, hem geliştiriciler hem de kullanıcılar için tercih edilen blok zinciri olmaya devam ediyor.

Ve Aptos’un benimsenmesi de bunu gösteriyor. Son Electric Capital Geliştirici Raporuna göre Aptos geliştiricilerinin sayısı %96 arttı—bu da onu Katman-1 blok zincirleri arasında en hızlı büyüyen ikinci geliştirici ekosistemi yapıyor. Aptos ayrıca, yaklaşık 2.000 aktif geliştiriciyle birlikte yeni geliştiriciler için en iyi 5 ekosistem arasında gösterildi. İşte nedeni.

1. Rakipsiz Hız ve Güvenlik

Aptos’taki geliştiriciler ağın hızını ve güvenliğini vurgulamaya devam etti.

Jump.trade CEO’su ve kurucu ortağı Ramkumar Subramaniam şöyle diyor: “Topluluğumuzun çıkarları doğrultusunda her zaman ölçeklenebilirliğe ve güvenliğe odaklandık ve Aptos bu iki süper güce de sahip—inanılmaz derecede hızlı olmasının yanı sıra. İşte bu yüzden, son derece ilgi çekici metaverse kriket oyunumuzu güçlendirmek için zincir olarak Aptos’u seçtik.”

Benzer şekilde, Thetis Market, “Aptos’u seçmek bir karardan ibaret değildi—hıza, güvenliğe ve ölçeklenebilirliğe bir taahhüttü” diyor. Thetis, Aptos’un yerel paralel yürütme motoruyla yıldırım hızında işlemlerin sağlanması ve kullanıcı varlıklarının korunması için Move Prover gibi avantajlarını öne çıkarıyor.

Aptos’un bu doğuştan gelen avantajları, ağın herhangi bir Katman-1 blok zinciri arasında günlük işlemlerde endüstri rekoru kırmasına yardımcı oldu—dört günlük bir sürede tıklama oyunu Tapos sayesinde 325M işlem kaydedildi.

https://x.com/taposcat/status/1824590163248550393

2. Ölçeklenebilir Modüler Mimari

Aptos’un paralel yürütme motoru Block-STM, yenilikçi AptosBFT konsensüs mekanizması ve Raptr sayesinde, Aptos’un tamamen paralel ve boru hatlı mimarisi, saniyenin altında gecikme süresi ile yüksek iş hacmi sağlayabiliyor. Econia CEO’su ve kurucu ortağı Alex Kahn, Aptos’un mimarisinin avantajlarını en iyi şekilde özetledi:

https://x.com/alnoki_/status/1780278891883700275

Rekor kıran performansının ötesinde, Aptos mimarisi son derece ölçeklenebilirdir—ağın üzerine inşa edilen (veya ağa katılan) DeFi projelerinin hızla büyümesini desteklerken mükemmel bir kullanıcı deneyimi sunar. Aptos üzerinde toplam 4 milyar dolarlık etkileyici bir hacim yaratan bir DeFi paketi olan Kana Labs, ürün paketini ölçeklendirmek söz konusu olduğunda ölçeklenebilirliğin ve tutarlı kullanıcı etkinliğinin önemini vurguluyor.

https://x.com/ns_karthik/status/1826883525175329011

LYNC kurucu ortağı Vishwas Bhushan, “LYNC sadece Aptos konusunda iyimser değil—ölçeklenebilirliği nedeniyle ona adeta dini bir bağlılık duyuyoruz.” diyerek bu fikri yansıttı.

3. Gelişen Ekosistem

2024’te Aptos, yeni kullanıcı edinme rekorları kırarak teknik yeteneklerini ve kitlesel büyümeyi destekleme becerisini sağlamlaştırdı. Aptos ekosistemi 330’dan fazla projeye genişlerken, aylık aktif kullanıcı sayısı 2024 sonunda 10 milyondan 13 milyonun üzerine çıktı.

Aptos Labs CEO’su ve kurucu ortağı Avery Ching, bu büyümeyi Aptos’taki canlı ekosisteme bağlıyor:

https://x.com/AveryChing/status/1826734941994188846

Majör DeFi ve geleneksel finans oyuncuları Aptos’a katıldıkça, kullanıcı tabanları da onlarla birlikte geliyor. Bu büyüyen ağ, DeFi inşaatçılarını güçlendiriyor ve Shinami’ninki gibi araçların oluşturulmasını hızlandırıyor—bu araçlar, Aptos geliştiricilerinin daha düşük maliyetlerle daha iyi kullanıcı deneyimleri inşa etmelerini sağlıyor.

https://x.com/nikhilchar1/status/1848775161568456882

4. Güçlü Bir Geliştirici Dili

Aptos’un temelindeki programlama dili Move, geliştiriciler için kritik bir avantaj sunuyor. Ve geliştiriciler, Move 2 ile büyük bir yükseltme görmek üzereler—Ethereum ve Bitcoin gibi ekosistemlerle zincirler arası uyumluluğu artırmak için yeni özellikler sunan ve MoveVM’de büyük bir yükseltme sağlayan bir genişletme.

Move’un temel avantajları arasında güvenlik-odaklı tasarımı, ölçeklenebilirliği ve çifte harcama gibi güvenlik açıklarını azaltma vaadi yer alıyor.

MoveSpiders, Aptos üzerinde bir uygulama oluştururken Move’un basitliğini de övüyor:

https://x.com/movespiders/status/1867028258107297884

5. Benzersiz Özellikler

Aptos, paralel yürütme için toplayıcılar, gizlilik çözümleri ve Aptos’un Değiştirilebilir ve Dijital Varlık standartları gibi özellikler sunan tek blok zinciridir.

Bir diğer benzersiz özellik ise, oyunlar, perakende çekilişleri ve benzeri uygulamalar için adaleti ve öngörülemezliği garanti eden güvenli ve anlık Zincir Üstü Rastgeleliktir.

Bu özellik, Aptos’taki benzeri görülmemiş düşük gaz ücretleriyle birleştiğinde, Amaterasu gibi NFT projelerinin, kullanıcılarına en sevdikleri Japon animasyonu veya sanat eseri için yüzlerce dolar harcamak zorunda kalmadan oyunlaştırılmış bir deneyim sunmasına yardımcı oluyor.

https://x.com/HugeMongooose/status/1854500205900824836

Aptos geliştirici ekosistemi tek bir hedefe doğru ilerliyor: Aptos’u, üzerinde geliştirme yapılacak en iyi zincir haline getirmek.

Bu, geliştiricilere daha hızlı hareket etmeleri, daha güvenli kod yazmaları ve daha güçlü uygulamalar başlatmaları için araçlar sunmak anlamına geliyor—özellikle DeFi gibi yüksek performanslı dikey alanlarda. Son birkaç aydır, ekosistem genelinde katkıda bulunanlar, en zorlu zincir içi finansal uygulamaları daha iyi desteklemek için Move programlama platformunu geliştiriyor.

Şimdi, Aptos’taki Move’a yönelik büyük bir iyileştirme dalgası, bu vizyonu gerçeğe daha da yaklaştırıyor:

• DeFi uygulamalarını programlamak için dilde ve SDK’de daha fazla ifade gücü.

• Büyük varlık akışlarını yönetmek için daha fazla performans iyileştirmesi.

• Yüksek değerli sözleşmeleri korumak için daha fazla güvenlik ve güvenilirlik.

Bu güncellemeler, geliştiricilerin Aptos’ta güçlü, ölçeklenebilir ve güvenli DeFi uygulamaları oluşturmasını her zamankinden daha kolay hale getiriyor. İşte DeFi’ı yeni zirvelere taşımak için tasarlanan yeni nesil Move özelliklerine genel bir bakış.

Özellikler

Dynamic Script Composer, geliştiricilerin bir dizi çağrıyı tek bir işlemde zincirleyerek istemci tarafında karmaşık DeFi deneyimleri oluşturmasına olanak tanır. Bu, kullanıcıların flaş krediler alabilecekleri, havuzlar arasında birden fazla takas gerçekleştirebilecekleri ve geri ödeme yapabilecekleri anlamına geliyor — atomik olarak.

Account Abstraction, bir hesabın yerel Rust tabanlı kimlik doğrulayıcılarına güvenmek yerine özel Move fonksiyonları aracılığıyla kimlik doğrulamasına olanak tanır. Bu yaklaşım, gelişmiş çoklu imza deneyimlerine ve yetkilendirilmiş varlık yönetimine olanak tanıyan özelleştirilmiş bir kimlik doğrulama şeması tanımlamak için kullanılabilir. Tartışmaya katılın.

Permissioned Signers ile, bir hesap sahibi hassas işlemleri kimlerin onaylayabileceğine dair net kurallar belirleyebilir. Bu, kullanıcıların kısıtlı hesap erişimi ve izinleri ile anahtarlar oluşturup devredebilecekleri anlamına geliyor. Permissioned Signers son incelemelerden geçiyor, buradan ön izleyin.

Ayrıca, Storable Function Values (üst düzey fonksiyonlar) hazır ve şu anda güvenlik denetiminden geçiyor (AIP). Function values, Move dilinin ifade gücüne önemli bir katkı sağlayarak DeFi uygulamalarının daha kolay bileşenlenebilir olması için önemli olan güvenli dinamik gönderimi mümkün kılar.

Performans

DeFi uygulamalarının emir defterleri gibi veri yapılarını yönetmesi gerekir. Ordered Maps ve Big Ordered Maps, mevcut koleksiyon uygulamalarından önemli ölçüde daha hızlı çalışan — yani daha az gaz maliyeti olan — Aptos standart kütüphanesine yapılan iki yeni eklemedir. Bu veri yapıları Move’da uygulandı ancak kütüphanedeki birkaç yeni yüksek performanslı yerel yapı taşından yararlanıyor.

Move VM ayrıca yeniden tasarlanmış bir kod önbellekleme ve yükleme altyapısıyla birlikte gelir: Code Loader V2. Bu, sözleşmelerin yayınlanma ve yüklenme performansını önemli ölçüde artırır. DeFi uygulamalarında yaygın olduğu üzere, çok sayıda bağımlılığa sahip sözleşmeler için daha fazla yükleme iyileştirmesi için bizi izlemeye devam edin: Kod gerçekten çağrılana kadar Move modüllerinin yüklenmesini erteleyerek yürütme ayak izini en aza indiren Lazy Loading.

Güvenlik ve Güvenilirlik

Bu yılın başlarında, dApp geliştiricilerinin Move paketleri için güçlü entegrasyon testleri yazmasına olanak tanıyan entegre bir ortam olan Aptos Workspace Alpha’yı yayınladık. Aptos Workspace, geliştiricilerin kullanıcılarına daha güvenli ve güvenilir uygulamalar sunmasını sağlar. Gelecekte Workspace, akıllı sözleşme yaşam döngüsünün tamamı için tek duraklı bir çözüm olmayı hedefliyor — geliştirmeden test etmeye, dağıtımdan yönetime kadar. Github eğitimine buradan ulaşabilirsiniz.

Move Mutation Tester da kısa süre önce yayınlandı. Move araç setindeki bu gelişmiş araç, bir test paketindeki kör noktaları otomatik olarak bulur. Mutasyon testi, birim testlerinin kalitesine dair içgörü kazanmak için kod kapsama aracını tamamlar. Bu, birim testlerindeki kör noktaları bulabilir ve böylece kaynak kodundaki hataları da potansiyel olarak tespit edebilir.

Move Madness Başladı

Başlangıçta Diem Payment Network için geliştirilen Move, öncelikli olarak güvenlik dikkate alınarak geliştirildi ve bu da onu sektördeki en güvenli ve en verimli akıllı sözleşme dillerinden biri haline getirdi. Tam potansiyeli yalnızca Aptos’ta ortaya çıkar. Bu son güncellemeler, Aptos’taki Move’un neden yüksek performanslı akıllı sözleşmeler için endüstri standardı olduğunu pekiştiriyor—daha fazla ifade gücü, optimize edilmiş performans ve benzersiz güvenlik sunuyor. Move Madness burada ve bu, oyunun kurallarını değiştiriyor.

Özet

Değerli varlıkları işleyen kontratlar için kapsamlı testler çok önemlidir. Peki testlerinizin yeterince iyi olduğunu nasıl anlayabilirsiniz? Move Mutation Tester, bir test paketindeki kör noktaları otomatik olarak bulan Move araç setindeki yeni bir araçtır.

Kod kapsamını ölçmek, birim testlerinin kalitesini değerlendirmek için birincil yöntemdir. Aptos CLI, en iyi uygulama olarak önerdiğimiz bir kapsam aracına sahiptir. Ancak, kod kapsamı yalnızca bir kod satırının birim testleri tarafından kapsanıp kapsanmadığını ölçer, fakat birim testlerinin test edilen kod üzerinde doğru anlamsal kontrolleri yapıp yapmadığını ölçmez. Önceki bir blogda, kod kapsamının birim testlerinin kalitesini ölçmek için neden yetersiz olduğunu gösterdik.

Mutasyon testi, birim testlerindeki kör noktaları bulmaya yönelik bir tekniktir ve kapsam araçlarından çok daha ileri gider. Kaynak koda hatalar enjekte eder ve birim testlerinin bu hataları tespit edip edemediğini kontrol eder. Artık move-mutation-test aracının ilk sürümüne sahibiz (buradan erişilebilir, Eiger’daki iş ortaklarımız tarafından geliştirilmiştir). Move birim testlerinin kalitesini değerlendirir ve bunu Move projelerinizde denemenizi ve bize geri bildirim vermenizi çok isteriz.

Araç nasıl çalışır?

Araç iki adımda çalışır:

1. Orijinal kaynak kodunu çeşitli şekillerde mutasyona uğratır. Her mutasyona uğramış versiyona mutant denir.

2. Araç daha sonra her mutant için (değiştirilmemiş) birim testlerini çalıştırır. Mutantların birim testi hatalarına neden olmasını bekleriz. İki sonuç mümkündür:

• Mutantlar testleri geçemez. Bu mutantlara öldürülmüş mutantlar denir. Testlerin enjekte edilen hataları yakaladığını gösterirler.

• Testler mutant için başarılı olur (canlı mutant olarak adlandırılır). Bu, testlerde potansiyel bir kör noktaya işaret eder.

Mutasyon test aracı raporu çok sayıda canlı mutantla doluysa, birim testlerini iyileştirmeyi düşünmek gerekir.

Aracın kullanımına ilişkin örnek uygulama

Aracın nasıl kullanılabileceğini göstermek için gerçek dünyadaki bir projede küçük bir uygulama yapalım. aptos-stdlib projesini kullanacağız.

Aracın iki ana alt komutu vardır:

• move-mutation-test run (aracı çalıştırır ve bir rapor üretir),

• move-mutation-test display-report (sonuçları güzelce görüntüler)

Araç, tüm proje için çok sayıda mutant üretebilir ve her mutant üzerinde testlerin çalıştırılması nispeten yavaş olabilir. Önerilen kullanım şekli, daha yönlendirilmiş ve spesifik olmaktır, yani modül bazında veya fonksiyon bazında kullanmaktır.

Mutantları oluşturmak için fixed_point64 modülünü seçelim. Birim test kapsamı eksikliği nedeniyle kesinlikle hayatta kalacak mutantlar üretmekten kaçınalım, --coverage bayrağını kullanarak mutasyona uğramış kodun yalnızca uygun birim test kapsamına sahip kod parçaları üzerinde üretilmesini sağlayalım.

Not: --coverage bayrağını kullanmak için, kullanıcının önce aptos move test --coverage komutunu çalıştırarak proje dosyaları içinde yerel olarak saklanan birim test kapsamı raporunu oluşturması gerekir. Aşağıda, bu komutun zaten çalıştırılmış olduğunu varsayıyoruz.

move-mutation-test run --coverage --output report.txt --mutate-modules fixed_point64

Bu komut çalıştırıldığında modüldeki her fonksiyon için canlı mutant sayısını gösteren kısa bir özet görmeliyiz.

Yukarıdaki rapordan round fonksiyonunun dokuz canlı mutanta sahip olduğunu gözlemleyebiliriz. Sonuçları daha detaylı incelemek için aşağıdaki komutu kullanalım:

move-mutation-test display-report coverage --path-to-report report.txt

Daha aşağıya kaydırırsak mutasyon testi kapsamını görebileceğimiz round fonksiyonunu buluruz: öldürülen/toplam mutantlarla ilgili bilgi içeren satırlar:

İdeal senaryonun mutantların tümünün/çoğunun öldürülmesi olduğunu unutmayın. Bu, fonksiyonun mutasyon testi kapsamına basit bir genel bakıştır, ancak hangi mutantların hayatta kaldığını bize söylemez. Bu amaçla, mutants alt komutunu kullanabiliriz:

move-mutation-test display-report mutants --modules fixed_point64 --functions round

Yukarıdakilerden round fonksiyonu için testlerin daha da iyileştirilebileceğini görebiliriz. Bu testleri aşağıdakilerle geliştirmeye çalışalım:

Yukarıdakilerden round fonksiyonu için testlerin daha da iyileştirilebileceğini görebiliriz. Bu testleri aşağıdakilerle geliştirmeye çalışalım:

Şimdi aracı yeniden çalıştırabiliriz. Bu sefer yürütmeyi daha kısa tutmak için daha spesifik olalım ve yalnızca round fonksiyonunu aşağıdaki komutla mutasyona uğratalım:

move-mutation-test run --coverage --output report.txt --mutate-modules fixed_point64 --mutate-functions round

Özet rapordan bu fonksiyona ilişkin istatistiklerin iyileştiğini şimdiden görebiliyoruz!

Kapsamı display-report coverage komutuyla tekrar kontrol edelim:

move-mutation-test display-report coverage

Şimdi mutasyon testi kapsamı iyileşti (daha fazla mutant öldürüldü) ve testlerimizin kalitesi arttı.

Yukarıdaki çıktı birim test kapsamı raporuna benzer. Toplam mutant sayısına karşılık öldürülen mutant sayısı için satır başına istatistikleri gösterir.

Sonuç

Mutasyon testi, birim testlerinin kalitesine dair içgörü elde etmek için kod kapsamı aracını tamamlar. Birim testlerindeki kör noktaları bulabilir ve böylece kaynak koddaki hataları da potansiyel olarak belirleyebilir. Özellikle yüksek güven gerektiren Move kontratları için denemenizi öneririz.

Her yerde %100 kod kapsamı elde etmeye çalışmanın faydalı olmayabileceği gibi (hatta bazen zararlı olabilir çünkü birim testlerinin çok kırılgan olmasına neden olabilir), %100 mutasyon testi kapsamı elde etmenin de sizi yanlış yola sürükleyebileceğini unutmayın. Mutasyon testi sonuçları rehber olarak kullanılmalıdır ve testlerin iyileştirilmesi için, kod tabanının hangi bölümlerine daha fazla dikkat edilmesi gerektiğini belirlemek için projeye özgü değerlendirmeler kullanılmalıdır.

Özet: Blok senkronizasyon süresini ve işlem gecikmelerini azaltan yeni bir veri yayma tekniği olan Consensus Observer (CO), artık Aptos Mainnet’te yayında. Blok yayılımını yürütme ve taahhüt sonrasına kadar erteleyen geleneksel durum senkronizasyonunun aksine CO, ağ genelinde anında blok yayılımına olanak tanır. Bu, tam düğümlerin blok verilerini daha erken almasını ve blokları doğrulayıcılarla paralel olarak işlemesini sağlar. CO, uçtan uca işlem gecikmelerini şu şekilde azaltır: (i) düşük yükte (örn. 500 TPS) ~%10; (ii) orta yükte (örn. 5k TPS) ~%30; ve (iii) daha yüksek yüklerde (örn. 10k TPS+) ~%50+.

Bu, Aptos’u mikro ödemeler, akış ve otonom ödemeler gibi ultra düşük gecikmeli kullanım senaryolarıyla gerçek zamanlı bir dijital ekonomiyi desteklemeye bir adım daha yaklaştırıyor.

Durum Senkronizasyonu ile İlgili Sorun

Durum senkronizasyonu, blok zinciri ağları için temel bir zorluktur. Konsensüs algoritmaları doğrulayıcılar arasında anlaşma sağlarken, ağdaki diğer eşler (örn. tam düğümler) için durum senkronizasyonu sorununu çözmez. Bunun yerine doğrulayıcı olmayan eşler arasında blok zinciri verilerini dağıtmak, doğrulamak ve kalıcı hale getirmek için ek protokoller (durum senkronizasyon protokolleri olarak adlandırılır) gereklidir.

Durum senkronizasyon protokolleri verimli, güvenilir ve yüksek performanslı olmalıdır. Bunun nedeni, bir blok zinciri işleminin yaşam döngüsünde önemli bir rol oynamaları ve işlem kapasitesini ve gecikmesini doğrudan etkilemeleridir. Eğer durum senkronizasyonu yavaş veya güvenilmezse, ağ eşleri (örn. tam düğümler) uzun işlem işleme gecikmeleri algılar, bu da işlem kesinleşme süresini yapay olarak şişirir ve kullanıcı deneyimini olumsuz etkiler. Durum senkronizasyonu hakkında daha fazla bilgi için bkz: The Evolution of State Sync.

Şekil 1, Aptos ağ topolojisini şu şekilde göstermektedir: (i) Konsensüsü yürüten doğrulayıcılar; (ii) Doğrulayıcılardan senkronize olan doğrulayıcı tam düğümler (VFN’ler); ve (iii) VFN’lerden senkronize olan genel tam düğümler (PFN’ler).

Durum senkronizasyonu, geleneksel olarak blok verilerini VFN’lere ve PFN’lere yaymadan önce doğrulayıcıların blokları yürütmesini ve taahhüt etmesini bekler. Bu yaklaşım, anlaşılması kolay olsa da, eşlerin blokları mümkün olan en kısa sürede almasını ve işlemesini engellediği için gecikmelere neden olur. Bu, saniyenin altında işlem gecikmelerine ulaşan Aptos için özellikle sorun teşkil eder. Yürütme ve taahhüt için beklenen herhangi bir ek süre (örn. yüksek yükte 100’lerce milisaniye), şunlara neden olabilir: (i) tam düğümlerin doğrulayıcıların gerisinde kalmasına; (ii) uçtan uca işlem gecikmelerinin ani artış göstermesine; ve (iii) boşta geçen süre nedeniyle hesaplama ve ağ kaynaklarının israf olmasına.

Consensus Observer’ın Tanıtımı

Geleneksel durum senkronizasyonunun sınırlamalarını ele almak için Aptos Labs, blok yayılımını yürütme ve taahhütten ayıran yenilikçi bir veri yayma tekniği olan Consensus Observer’ı (CO) önerdi. CO, doğrulayıcıların yerel işlemeyi beklemek zorunda kalmadan blok verilerini diğer ağ eşlerine anında iletmesine olanak tanır. Bu, ağ genelinde senkronizasyon süresini önemli ölçüde azaltır ve şu sonuçları doğurur: (i) eşler blokları daha erken işleyebildiği için daha düşük uçtan uca işlem gecikmeleri; (ii) hesaplama ve ağ kaynakları daha az boşta kaldığı için verimliliğin artması; ve (iii) blok yayılımının daha az operasyonel bağımlılığı olduğu için daha öngörülebilir senkronizasyon süreleri.

Consensus Observer şu sorunun cevabıdır: Tam düğümlerin blok verilerine erişmesini sağlamanın en hızlı yolu nedir, böylece doğrulayıcılarla paralel şekilde işleyebilirler?

Consensus Observer Nasıl Çalışır?

CO, blok yayılımını yürütme ve taahhütten ayırarak ağ eşlerinin (örn. VFN’ler ve PFN’ler) doğrulayıcı blok işleme hattını gözlemlemesine ve blok verisini üretildiği anda işlemesine olanak tanır. Bu, blokların yayılmadan önce tüm işleme hattından geçmesini gerektiren geleneksel durum senkronizasyonunun tersinedir.

Aptos doğrulayıcıları, üç temel aşamadan oluşan çok aşamalı bir blok işleme hattı kullanır (aşağıdaki Şekil 2’ye bakınız):

1. Sıralama Aşaması — İşlemler bloklar halinde toplanır ve konsensüs ile sıralanır.

2. Yürütme Aşaması — Sıralı bloklar doğrulayıcılar tarafından yerel olarak yürütülür.

3. Taahhüt Aşaması — Yürütülen bloklar sonlandırılır ve blok zincirine taahhüt edilir.

Hem sıralama hem de taahhüt aşaması, tek ve tutarlı bir blok zinciri geçmişi sağlamak için (yani blok zinciri çatallanmalarını önlemek için) konsensüs anlaşması gerektirir.

CO, tam düğümlerin (yani VFN’ler ve PFN’ler) tam blok taahhüdünü beklemek yerine, bu hattın her aşamasını doğrulayıcılarla paralel olarak takip etmesine ve işlemesine olanak tanıyarak senkronizasyonu geliştirir.

1. Blok yayılımı: Bir blok, doğrulayıcılar tarafından önerildiğinde ve sıralandığında, hemen tam düğüm eşleriyle paylaşılır, örn. sıralı blok doğrudan bağlı VFN’lere gönderilir.

2. Paralel işleme: Ardından, doğrulayıcılar ve tam düğümler bloğu aynı anda işler. Bu, bloğun doğrulanmasını, işlemlerin yürütülmesini ve durumun güncellenmesini içerir.

3. Taahhüt onayı: Blok doğrulayıcılar tarafından taahhüt edildiğinde, taahhüt onayı, tıpkı 1. adımda sıralanan bloğun paylaşıldığı gibi tam düğümlerle paylaşılır. Tam düğümler daha sonra veriyi yerel olarak taahhüt ederek tüm düğümler arasında senkronizasyon sağlar.

4. Sürekli senkronizasyon: Bu döngü her yeni blok için tekrarlanır ve ağdaki doğrulayıcılar ile tam düğümler arasında gerçek zamanlı uyumun korunmasını sağlar.

Bu sürece ilişkin daha fazla detay, güvenlik hususları ve tam düğümlerin kötü niyetli doğrulayıcılara ve geçersiz blok verisinden korunmak için kullandığı teknikler de dahil olmak üzere AIP’de bulunabilir.

Consensus Observer’ın Faydaları

Çok aşamalı blok yürütme hattı dikkate alındığında, geleneksel durum senkronizasyonunu CO ile karşılaştırmak kolaylaşır. Örneğin, geleneksel VFN durum senkronizasyonu durumunda, VFN’nin sıralı bir bloğu işlemeye başlamadan önce şu adımların gerçekleşmesini beklemesi gerektiğini göreceksiniz: (i) doğrulayıcı blok yürütmesi; (ii) doğrulayıcı blok taahhüdü; ve (iii) doğrulayıcıdan VFN’ye blok yayılımı. Bu, aşağıdaki Şekil 3’te görülebilir.

Bunu, blok verisinin sıralandıktan hemen sonra VFN’lere yayıldığı CO ile karşılaştırdığınızda, iyileştirmeler belirgin hale gelir: doğrulayıcı yürütme ve taahhüt gecikmeleri denklemden çıkarılır. Böylece, VFN’lerin bloğu işlemeye başlamadan önce yalnızca bloğun ağ üzerinden yayılmasını beklemeleri gerekir. Bu, aşağıdaki Şekil 4’te görülebilir.

Tek bir sıralı blok için doğrulayıcılar ile VFN’ler arasındaki senkronizasyon süreleri (veya senkronizasyon gecikmesi) karşılaştırıldığında, CO yalnızca VFN’ler için gecikmeyi azaltmakla kalmaz, aynı zamanda daha öngörülebilir bir davranış da sağlar. Bunun nedeni CO’nun blok yayılımını blok işlemeden ayırmasıdır. CO ile VFN’ler genellikle doğrulayıcıların yalnızca tek bir ağ atlaması kadar gerisinde kalır (örn. Aptos Mainnet’te düşük yükte ~50ms). Bu, geleneksel durum senkronizasyonuna kıyasla önemli bir azalmadır; çünkü yüksek yükte yürütme ve taahhüt, 100’lerce milisaniye gecikme ekleyebilir.

Ayrıca, ağ yükü arttıkça (örn. saniye başına işlem sayısı), CO VFN’lerde öngörülebilir bir senkronizasyon gecikmesini koruyabilirken, geleneksel durum senkronizasyonu daha yüksek işlem süreleri nedeniyle artan gecikmeler ve varyans yaşar.

Son olarak, CO’nun faydaları PFN senkronizasyon gecikmesi açısından katlanarak artar. Örneğin, geleneksel durum senkronizasyonunda PFN’ler VFN’lerden senkronize olur ve bu nedenle hem doğrulayıcının hem de VFN’nin bloğu tamamen işlemesini beklemek zorunda kalır. Ancak CO ile VFN’ler, blok verisini işlemeden önce PFN’lere yayar; bu da PFN’lerin VFN’lerden yalnızca bir ağ atlaması kadar geride kaldığı anlamına gelir (yukarıdaki gibi). Bu, geleneksel durum senkronizasyonunda ortaya çıkan birikimli gecikmeleri etkili bir şekilde ortadan kaldırır.

Düşük Gecikmeli Kullanım Senaryoları

Senkronizasyon gecikmesini ve uçtan uca işlem gecikmelerini önemli ölçüde azaltan CO, ultra düşük gecikmeli ve düşük maliyetli işlemler gerektiren benzersiz kullanım senaryolarını mümkün kılmaya bizi bir adım daha yaklaştırır. Örneğin: (i) medya veya içerik erişimi için saniyelik faturalandırma gibi mikro ödemeler; (ii) taraflar arasında sürekli fon akışının olduğu akış ödemeleri (örn. kullandıkça öde abonelikleri); ve (iii) IoT (Nesnelerin İnterneti) cihazlarının veya merkeziyetsiz hizmetlerin gerçek dünya olaylarına dayalı ödemeler başlattığı otonom ödemeler.

Tüm bunların etkili bir şekilde çalışabilmesi için hızlı ve öngörülebilir işlem işleme, gerçek zamanlı veri yayılımı ve minimum senkronizasyon gecikmesi gereklidir. CO ile Aptos, bu yeni nesil kullanım senaryolarını desteklemek için daha iyi bir konumdadır — bizi gerçekten ölçeklenebilir, gerçek zamanlı bir dijital ekonomiye yaklaştırıyor.

Consensus Observer’ın Değerlendirilmesi

CO’yu Mainnet’e dağıtmadan önce değerlendirmek için farklı ortamlarda ve farklı iş yükleriyle çeşitli deneyler gerçekleştirdik. Bunlar arasında performans testleri, stres testleri ve kaos testleri yer aldı. Performans testlerine ve sonuçlarına ilişkin örnekler aşağıda özetlenmiştir:

Gerçekçi ortam simülasyonları: 30 doğrulayıcı ve 30 VFN ile “gerçekçi” bir ağ ortamı simüle ettik. Simülasyon, Aptos Mainnet’te görüldüğü gibi gerçek dünyadaki heterojenliği ve gecikmeleri taklit eden CPU ve ağ kaosunu içeriyordu. Bir coin transfer iş yükü yürüttük ve saniye başına işlem sayısını (TPS) çeşitlendirdik.

• Sonuçlar, CO’nun ortalama uçtan uca işlem gecikmelerini düşük yükte (yani 500 TPS) ~%10 ve daha yüksek yükte (yani 10k TPS) ~%30 oranında azalttığını gösterdi. Daha yüksek yük deneyinde gecikme süreleri ~2,1 saniye (geleneksel durum senkronizasyonu) ve ~1,5 saniye (CO) olarak ölçüldü.

Kaotik ortam simülasyonları: 30 doğrulayıcı, 30 VFN ve 30 PFN ile “kaotik” bir ağ ortamı simüle ettik. Simülasyon, Aptos Mainnet’te tipik olarak görülen değerlerin 2–3 katı kadar aşırı CPU ve ağ kaosunu içeriyordu. Bir coin transferi iş yükü uyguladık ve TPS’yi çeşitlendirdik.

• Sonuçlar, CO’nun ortalama uçtan uca işlem gecikmelerini düşük yükte (yani 500 TPS) ~%20 ve daha yüksek yükte (yani 5k TPS) ~%50 oranında azalttığını gösterdi. Daha yüksek yük deneyinde gecikme süreleri ~3,1 saniye (geleneksel durum senkronizasyonu) ve ~1,7 saniye (CO) olarak ölçüldü.

CO’nun doğruluğu birçok deneyde doğrulandıktan sonra, kademeli olarak Aptos Mainnet’e entegre edildi, yani tüm doğrulayıcılar, VFN’ler ve Aptos Labs tarafından işletilen PFN’ler genelinde. Entegrasyon sonrasında aşağıdaki gözlemleri yaptık:

• Düşük yükte %10 azalma: CO’nun dağıtımından bu yana, düşük ağ yükünde (~60 TPS) uçtan uca işlem gecikmesinde ~%10 azalma sağladı. Şekil 5’te gösterildiği gibi, etki anında ortaya çıktı: 28/11/2024 tarihinde CO Avrupa kümesinde etkinleştirildiğinde, gecikmeleri P10, P50 ve P90’da ~100 ms düştü; P50 ~800 ms’den ~700 ms’ye iyileşti. Benzer sonuçlar ABD, Asya ve Avrupa’daki tüm Aptos Labs PFN’lerinde gözlemlendi; bu da CO’nun küresel ölçekte tutarlı performans avantajlarını vurguluyor.

• Yüksek yüklerde %50 azalma: CO’nun dağıtımından bu yana, yüksek ağ yüklerinde (~8,5k+ TPS) uçtan uca işlem gecikmesinde ~%50 azalma sağladı. Örneğin, Şekil 6 yüksek yüklerde geleneksel durum senkronizasyonu ile CO arasındaki Mainnet işlem gecikmelerinin karşılaştırmasını göstermektedir. CO Mainnet’e dağıtılmadan önce, ~8,5k TPS’de işlem gecikmeleri 2,80s (P50), 3,45s (P75) ve 4,94s (P90) idi. CO Mainnet’e dağıtıldıktan sonra, ~10,9k TPS’de işlem gecikmeleri 1,46s (P50), 1,98s (P75) ve 3,20s’ye (P90) düşürüldü. Bu, P50’de ~%50, P75’te ~%40 ve P90’da ~%35 azalma olduğunu gösteriyor.

Geleneksel Senkronizasyon ile Ödünleşimler

Geleneksel durum senkronizasyonunun önemli bir avantajı, tam düğümlerin işlem yürütmeyi atlamasına ve bunun yerine doğrulayıcılardan gelen yürütme sonuçlarını kanıtlar aracılığıyla yeniden kullanmasına olanak tanıyarak kaynak kullanımını azaltabilmesidir (buna akıllı senkronizasyon denir). Bu, CPU kullanımını azaltır, senkronizasyon verimliliğini artırır ve bir tam düğüm çalıştırmanın genel maliyetini düşürür.

Ancak CO, tam düğümlerin blokları gerçek zamanlı olarak yürütmesini gerektirir; bu da doğrulayıcılarla eşdeğer donanım kaynaklarına sahip olmaları gerektiği anlamına gelir, aksi takdirde yüksek yükte ayak uyduramazlar. Ayrıca, tam düğümlerin genellikle ek işlemler gerçekleştirdiği (örn. REST API ve istemci isteklerini yönetme) göz önüne alındığında, bu ek yükleri karşılayabilmeleri için tam düğümlerin daha güçlü donanımla donatılması çoğu zaman faydalıdır. Bu, göz önünde bulundurulması gereken bir ödünleşimdir; örn. CO’dan yararlanmak istemeyen tam düğüm operatörleri katılmamayı seçebilir ve bunun yerine geleneksel durum senkronizasyonunu kullanmaya devam edebilirler.

Consensus Observer’ı Etkinleştirme

CO, Aptos Mainnet’e zaten dağıtıldı ve tüm VFN’lerde varsayılan olarak etkinleştirilmiştir.

Ancak, operatörlerin yukarıda tartışılan ödünleşimler ve CPU gereksinimlerinin farkında olması gerektiğinden, CO tüm PFN’ler için varsayılan olarak etkinleştirilmemiştir. PFN’lerinde CO’yu etkinleştirmek isteyen operatörler buradaki talimatları izleyerek bunu yapabilirler.

Not: CO, Aptos Labs tarafından işletilen PFN’lerde (örn. https://api.mainnet.aptoslabs.com/ adresinde çalışanlar) zaten etkinleştirilmiştir.

Blok Zincir Senkronizasyonunda Yeni Bir Çağ

Consensus Observer ile Aptos, blok zincir senkronizasyonunu yeniden tasarlayarak yüksek verimle ultra düşük gecikmeli işlemlerin önünü açıyor. CO, tam düğümlerin blokları doğrulayıcılarla paralel olarak işlemesine izin vererek gereksiz gecikmeleri ortadan kaldırır ve kullanıcı deneyimini iyileştirir.

Aptos’un paralel ve ardışık yürütme mimarisi Zaptos ve 1 milyon TPS’nin üzerine çıkabilen yürütme motoru Shardines ile birleştiğinde, Aptos mevcut en hızlı ve en ölçeklenebilir Web3 blok zincir altyapısını sunma yolunda ilerliyor. Bu, yolculukta sadece bir başka adımdır.