พูดให้เห็นภาพชัดๆ แม้ว่าคุณอาจจะไม่รู้ชื่อจริงของเขา แต่คุณสามารถตรวจสอบได้ว่าเขาถือเงินเท่าไร โอนให้ใคร ใช้โปรโตคอลไหน Chain ไหน เมื่อไหร่ และทำอะไรบ้างบนโลก on-chain ซึ่งสุดท้ายแล้วมันก็ไม่ได้ต่างอะไรกับไม่รู้ชื่อจริง

ในโลก Web3 ที่เราเรียกกันว่าเป็นโลกของ Decentralized หรือ โลกที่ไร้ตัวกลาง ได้เป็นเจ้าของข้อมูลแบบแท้จริง — กลับไม่มีพื้นที่สำหรับความเป็นส่วนตัวเลย

การ “เปิดเผยทุกอย่างเพื่อให้ทุกคนตรวจสอบได้” คือสิ่งที่ถูกมองว่าเป็นข้อได้เปรียบและเป็นจุดเด่นของ blockchain แต่มันกลับกลายเป็น “ดาบสองคม” ที่ทิ่มแทง users ที่ทำให้การใช้งานจริงโดยเฉพาะด้านข้อมูลส่วนบุคคล, การเงิน, หรือแม้แต่การโหวต กลายเป็นเรื่องที่เปราะบางเกินไป

แล้วจะทำยังไงให้ smart contracts ทำงานได้โดยไม่ต้อง “เปิดข้อมูล” ให้ใครเห็น ???

ทำความรู้จักกับ ZAMA - An open source cryptography company

Zama คือบริษัทที่พัฒนาเทคโนโลยี Fully Homomorphic Encryption (FHE) แบบโอเพ่นซอร์ส โดยมีเป้าหมายชัดเจน คือ ทำให้ Smart Contract สามารถ ประมวลผลข้อมูลที่เข้ารหัสได้โดยไม่ต้องถอดรหัส

สร้างโลกบล็อกเชนให้มีทั้ง ความปลอดภัย และ ความเป็นส่วนตัว ได้พร้อมกัน โดยไม่ต้องเสีย
ความเป็น decentralization ที่แท้จริง ไปแม้แต่นิดเดียว

Zama นำทีมโดย Rand Hindi — Co-founder & CEO ร่วมกับทีมผู้เชี่ยวชาญระดับโลกด้านการเข้ารหัส (cryptography) เช่น Pascal Paillier — Co-founder & CTO ผู้คิดค้น Paillier cryptosystem ที่ถูกนำไปใช้งานอย่างแพร่หลายในแวดวง FHE และนอกจากนี้ยังมีนักวิจัยและนักพัฒนาบน Web3 ที่เป็นผู้เชี่ยวชาญระดับโลกอีกมากมายมาร่วมทีมกันครับ

และจากเว็บ Cryptorank ที่ระบุไว้ว่า Zama ระดมทุนไปได้มากถึง 130 ล้านเหรีญสหรัฐ หรือราวๆ 4 พันล้านบาท โดยแบ่งเป็น Series A $73M จาก Multicoin Capital, Protocol Labs, etc และ Series B $57M จาก Pantera Capital, etc.

เรามาพูดถึง Fully Homomorphic Encryption หรือ FHE กันดีกว่าครับ

ลองจินตนาการว่า คุณสามารถฝากไฟล์ข้อมูลของคุณเอง ให้ระบบนำไปประมวลผลโดยที่ระบบจะสามารถประมวลผลได้ตามปกติ แต่จะ “ไม่สามารถเห็นข้อมูลจริง“ ที่อยู่ในไฟล์ได้เลย

และนี้แหละครับ คือแก่นของเจ้า Fully Homomorphic Encryption (FHE)

FHE คือเทคโนโลยีการเข้ารหัสที่ อนุญาตให้คอมพิวเตอร์คำนวณกับข้อมูลที่ถูกเข้ารหัสอยู่ได้เลยทันที โดยไม่จำเป็นต้องถอดรหัสออกมาก่อน ซึ่งสามารถถอดรหัสให้กลายเป็นผลลัพธ์ที่ถูกต้อง เหมือนกับว่าคำนวณจากข้อมูลจริง

ซึ่งนั้นแปลว่า smart contract จะสามารถคำนวณข้อมูลที่ถูกเข้ารหัสอยู่ได้โดยแม้กระทั่งบน Chain เองก็ไม่เห็นข้อมูลจริง

📌 เปรียบเทียบให้เข้าใจง่ายๆ

ปกติแล้ว ถ้าเรามีข้อมูลที่เข้ารหัส เช่นในที่นี้คือตัว A และ B ถ้าเราจับสองตัวนี้มาบวกกัน เราจะไม่สามารถรู้ค่า A+B ได้เลย จนกว่าจะถอดรหัสออกมาเป็นตัวเลขจริงๆ

แต่ถ้าใช้ FHE เราสามารถสั่งให้คอมพิวเตอร์ คำนวณ A + B บนข้อมูลที่ยังถูกเข้ารหัสอยู่ และได้ผลลัพธ์ยกตัวอย่างเช่น 18 ที่ยังอยู่ในรูปแบบที่ถูกเข้ารหัสเช่นกัน และจะรู้ผลลัพธ์จริงได้ก็ต่อเมื่อเจ้าของข้อมูลมาถอดรหัสอีกที ก็จะได้คำตอบว่า 18 เหมือนเดิม

จุดเด่นของ Zama ไม่ใช่แค่การวิจัย FHE แต่ยังมีการพัฒนาเครื่องมือโอเพ่นซอร์สที่เรียกได้ว่าไม่ได้มาเล่นๆ เช่น Concrete Framework, TFHE-rs, และ fhEVM (Fully Homomorphic EVM) ที่ช่วยให้การนำ FHE มาใช้ในโลก Web3 ไม่ได้เป็นเพียงทฤษฎี

สำหรับนักพัฒนาที่อยากลองเล่น FHE บ้าง เริ่มยังไง?

• Concrete SDK — เขียนโปรแกรม FHE ได้ง่ายใน Rust หรือ Python

• fhEVM — เขียน smart contract บนข้อมูลเข้ารหัสด้วย Solidity เหมือนเดิม

• เอกสาร & Tutorial — คู่มือจาก Zama

• ลองเล่น Dapp Demo — ดู dApp ที่ใช้ FHE จริง เช่น Coffhee, Zaïffer

เรามาดูตัวอย่าง โปรเจกต์บน Web3 ที่ใช้ FHE จาก Zama กันดีกว่าครับ

Mind Network

• นำ Concrete ML ของ Zama มาใช้ใน MindLake rollup เพื่อรองรับการประมวลผล AI / DePIN บนข้อมูลที่เข้ารหัสโดยสมบูรณ์

• เช่น วิเคราะห์ ML บนข้อมูล encrypted โดยที่ไม่มี node ใดเห็นข้อมูลจริง

• ทำให้เป็นหนึ่งในโปรเจกต์แรกที่ใช้ FHE ใน AI และ blockchain อย่างเต็มรูปแบบ

Fhenix

• เป็น Optimistic L2 rollup ที่สร้างมาเพื่อรองรับ FHE โดยเฉพาะ

• ร่วมมือกับ Zama พัฒนา fhEVM เพื่อให้ smart contract สามารถทำงานบนข้อมูล encrypted ได้อย่างสมบูรณ์

• ช่วยให้สามารถทำ private smart contracts บน Ethereum ได้โดยไม่ต้องแก้ base layer

Galactica

• สร้าง Web3 Identity Stack ผ่าน concept “Identity Virtual Machine (IVM)”

• ร่วมมือกับ Zama เพื่อ integrate FHE สำหรับเก็บและคำนวณข้อมูล ID โดยไม่เปิดเผยข้อมูลส่วนตัว แต่ยังตรวจสอบได้

แล้วทำไม Zama ถึงสำคัญในโลกคริปโต?

• ปัจจุบัน blockchains ส่วนใหญ่เป็น “public by default” ข้อมูลทั้งหมดโปร่งใส ตรวจสอบได้ แต่ขาดความเป็นส่วนตัว

• Zama พยายามเปลี่ยน blockchain ให้เป็น "privacy by default" โดยไม่ลดทอนความสามารถของ smart contract

• คำนวณกับข้อมูลลับได้ โดยไม่ต้องเปิดเผยข้อมูลจริง

• เหมาะสำหรับ use-case เช่น :

  • DeFi ที่ไม่เปิดเผยข้อมูลผู้ใช้

  • DAO ที่ลงคะแนนเสียงแบบลับ

  • Health / Financial data บน chain

โลกของ Web3 กำลังเดินหน้าเข้าสู่เฟสใหม่

จากความโปร่งใสที่ไร้ความเป็นส่วนตัว ไปสู่โลกที่ทุกคนสามารถ ควบคุมข้อมูลของตัวเองได้จริงๆ

และ Fully Homomorphic Encryption ไม่ใช่แค่เทคโนโลยีสำหรับนักวิจัยอีกต่อไปมันกำลังจะกลายเป็นรากฐานของการสร้าง smart contract ที่ ปลอดภัย โดยไม่ต้องเปิดเผยข้อมูล

ถ้าโลกในอดีตคือ “The Internet of Information” ในโลก Web3 คือ “The Internet of Value”
งั้น FHE ก็คือรากฐานของ “The Internet of Private Computation”

**และ Zama กำลังเป็นผู้นำอยู่แถวหน้าในยุคใหม่นี้

--------------------------------------------------------------------------------

Zama : **

https://www.zama.ai/