Pre-Merge

Hãy lấy ví dụ bên dưới để nắm được các order flows trên Ethereum trước khi The-Merge diễn ra.

A muốn swap ETH sang DAI trên Uniswap (Ethereum). Sau khi kết nối ví và thực hiện lệnh trade, Uniswap sẽ gọi call data cho A ký (0x5ae4…000) để tạo tx. Dữ liệu tiếp tục được gửi tới các RPC endpoints, đây là trạm đầu tiên diễn ra sự khác biệt giữa các order flows.

1. User public order flow - Khả dụng cho tất cả người dùng

• (4) Nếu không thay đổi thiết lập mặc định trên Metamask, tx của A sẽ được gửi tới endpoint của Infura.

• (5) Infura đưa tx của A tới các nodes trên Ethereum. Trước khi được xếp vào block thì tx sẽ ngồi đợi trong public mempool.

• (6) Thợ đào sẽ chọn ra các tx trả phí ưu tiên cao và sắp xếp chúng để tạo block.

1. Searcher order flow - Đi qua Private Relay / Auction

• (7) Searchers theo dõi mempool để tìm kiếm những tx giá trị, có thể khai thác MEV.

• (8) Searchers gửi các tệp tx (đã sắp xếp trình tự / toàn bộ tx trong tệp cùng được thông qua hoặc không) tới private relay, e.g. Flashbots Auction.

• (9) Flashbots Auction tập hợp các tệp tx của searchers thành một tệp lớn (megabundle) và gửi tới thợ đào đối tác để thêm chúng vào block.

1. User private order flow - Đi qua Private RPC

• (10) A có thể thay đổi RPC endpoint trong Metmask sang một private RPC, e.g. Flastbots Protect; Tức tx của A sẽ đi qua trạm của Flashbots, tránh public mempool.

• (11) Flastbots Protect dẫn trực tiếp tx tới các thợ đào đối tác. Thông thường, những thợ đào này sẽ sử dụng custom client (vd mev-geth) để có private mempool và lấy một phần MEV như đã thỏa thuận với đơn vị cung cấp private RPC.

Post-Merge

MEV Yield

Do việc sắp xếp trình tự tx bên trong block yêu cầu tài nguyên phần cứng lớn, thuật toán phức tạp và nguồn order flows giá trị. Nếu validator cùng lúc đảm nhận 2 vai trò xây dựng (building) & đề xuất (proposing) block, khả năng sản xuất MEV block sẽ đổ dồn vào MEV validators - những đơn vị sở hữu các thế mạnh nêu trên và dần hình thành điểm tập trung trên Ethereum.

Một vài ước tính chỉ ra MEV sẽ chiếm tới 60% lượng yield thường niên của các validator. Tức mỗi năm, nếu validator đơn lẻ xây block thông thường hưởng yield 4% thì MEV validator xây MEV block nhận tới 10%. Càng về lâu dài thì sự chênh lệch càng lớn, lượng yield tích lũy được của MEV validator sẽ vượt trội hoàn toàn. Theo biểu đồ bên dưới, validator đơn lẻ chỉ tăng được 2.25x vốn đầu tư sau 30 năm, trong khi đó con số là 16.5x với MEV validator.

Để phân phối MEV yield đồng đều hơn cũng như phi tập trung tối đa trình xác thực của Ethereum, 2 nâng cấp và cải tiến quan trọng được đưa là PBS và blinded block.

Proposer/builder separation (PBS)

Thiết kế của PBS tách biệt 2 vai trò vốn có của validator, mấu chốt là để dịch chuyển sự tập trung xuống cấp độ sản xuất thay vì xác thực. Nhiệm vụ đề xuất block, tức đơn vị cung cấp bảo mật được giao lại hoàn toàn cho validator. Còn việc xây dựng block sẽ do một vị trí mới - Builder đảm nhận. Qua đó giảm bớt rào cản về phần cứng và độ khó vận hành validator, khuyến khích thêm người mới tham gia để cải thiện tính phi tập trung cho Ethereum.

Blinded block

Nếu là giai đoạn pre-Merge, thợ đào mặc định thấy được hết block chứa những gì và hoàn toàn có thể phỗng tay trên toàn bộ MEV bên trong, builder chỉ có thể tin tưởng nhượng lại block đã xây cho các thợ đào đối tác. Còn ở post-Merge với blinded block, vấn đề lòng tin được loại bỏ khi builder không cần gửi toàn bộ dữ liệu block cho validator mà chỉ tiết lộ một phần - block header. Nếu validator vẫn cố tình đề xuất một block khác để thu về MEV sẽ rất dễ bị slashing do 2 blocks có cùng block height.

Ngoài ra, blinded block sẽ giúp mọi builders và validators tự do kết nối với nhau thông qua mev-boost. Từ đó các cơ hội MEV cũng được phân phối bình đẳng hơn, giúp validator đơn lẻ cũng có thể tiếp cận được.

Tx order flows post-Merge

Vẫn sử dụng ví dụ bên trên, ô trắng vạch đứt là nơi tx order flows có sự thay đổi ở mô hình builder / validator sau khi The-Merge diễn ra.

• (1) Nếu đi qua private RPC, e.g Flashbots Protect, order flow này sẽ độc quyền cho Flashbots builder.

• (2) Nếu Flashbot Auction nhận các tệp tx từ Searchers thì cũng chỉ Flashbots builders truy cập được order flow này.

• (3) Public order flow chảy vào mempool khả dụng cho mọi builders.

• (4) Những validators chạy mev-boost sẽ kết nối tới toàn bộ mạng lưới builder. Họ nhận về các blinded block và đề xuất block nào chứa giá trị lớn nhất.

Có thể thấy builder là đơn vị nhận tx từ các order flows để xây block sau đó chuyển qua cho validator xác thực. Bản thân họ muốn tối đa lợi nhuận MEV trước tiên cần tiếp cận được nguồn order flow giá trị. ‘Exclusive order flow’ hay order flow độc quyền sẽ trở thành nơi các builders cố gắng cạnh tranh.

Exclusive order flow

Order flow độc quyền xuất phát từ RPC endpoint mà tx của người dùng chảy vào. Sử dụng private RPC mang lại rất nhiều lợi ích như chống frontrun, chống revert tx.. Tuy nhiên không phải ai cũng biết để tận dụng, hoặc đơn giản là bỏ qua do đòi hỏi thiết lập thủ công từ phía người dùng.

Vậy nếu Metamask thay đổi endpoint mặc định sang một private RPC? Với 70% tx trên Ethereum xuất phát từ Metamask, thử tưởng tượng các builders sẽ chịu chi bao nhiêu để tiếp cận được nguồn order flow dồi dào đó, hay Metamask sẽ dễ dàng thống trị ra sao nếu họ sở hữu tổ builder riêng.

Không chỉ Metamask, bất kì ví nào sở hữu lượng người dùng lớn cũng có thể chào bán nguồn order flows dồi dào cho builders. Mà muốn thu hút người dùng thì cách tối ưu nhất là phát hành token, các bạn có thể dùng thử các loại ví mới, chưa có token để có cơ hội nhận incentives.

Dù vậy, nếu mọi builders đều tranh giành nguồn cung order flows, sớm muộn cũng sẽ dẫn đến điểm tập trung nơi một builder chiếm lĩnh và kiểm soát thị phần lớn - winner takes all. Hình dưới mô tả feedback loop tạo nên viễn cảnh đó.

Ở bài viết tiếp theo, mình sẽ đề cập đến một vài giải pháp giúp phi tập trung hóa quy trình builder sản xuất block cũng như cải tiến nổi bật SUAVE của Flashbots.

Tóm tắt

SVB là đối tác với rất nhiều startup công nghệ

• SVB lấy tiền gửi ngắn hạn đi mua trái phiếu dài hạn

• Số trái phiếu này giảm giá mạnh vì lãi suất tăng

• Bối cảnh chung là thị trường tài chính liên quan đến công nghệ giảm mạnh trong 2022 (tech stock + crypto), dẫn đến du cầu khách hàng rút tiền nhiều, SVB buộc bán 1 phần trái phiếu này với và ghi nhận lỗ hơn 2 tỉ, báo cáo tài chính ra kết quả lỗ cao, khách hàng rút thêm tiền gây ra bankrun.

Silicon Valley Bank là 1 ngân hàng làm việc với cực nhiều các tech startups ở US, bản chất vấn đề khá giống với sự việc của quỹ lương hưu đã xảy ra tại UK cách đây vài tháng, đều là hệ luỵ từ việc ngân hàng trung ương QT. Trong trường hợp này, phần lớn lí do nằm từ việc ngân hàng này dùng tiền để đầu tư trái phiếu rất tệ, đó là:

“Đem tiền vay ngắn hạn để cho vay dài hạn”

SVB dùng tiền gửi khách hàng (có thể rút bất kì lúc nào) để đi mua trái phiếu dài hạn, và đã bị FED dạy cho 1 bài nhớ đời về “Convexity”.

Convexity

Nhắc lại bản chất của trái phiếu: Mệnh giá trái phiếu phụ thuộc vào lãi, vì lãi vay ảnh hưởng lên trái tức (yield), thời gian đến ngày đáo hạn (duration).

Yield tăng thì giá trái phiếu sẽ giảm, nhưng chúng ta còn thêm 1 biến đó là Duration, cái này càng cao thì ảnh hưởng lên giá càng mạnh. Ví dụ: giả sử lãi suất cứ tăng 1%, thì trái phiếu đáo hạn 1 năm sẽ giảm 1% giá trị, nhưng trái phiếu đáo hạn trong 2 năm sẽ giảm ~2% giá trị, đáo hạn 9 năm sẽ giảm đến ~9% giá trị. Đây là thứ người ta gọi là Convexity của trái phiếu, giá của trái phiếu sẽ không đi theo 1 đường thẳng mà nó sẽ là 1 đường cong, phụ thuộc vào các biến kể trên:

https://macrohive.com/hive-explainers/duration-and-convexity-in-bond-markets/

Đồ thị góc trên bên phải minh hoạ rất rõ, yield càng tăng (cột hoành), đối với trái phiếu đáo hạn càng xa (… 20 năm 50 năm), mệnh giá (cột tung) càng giảm mạnh.

Ngân hàng này mua vào cực nhiều trái phiếu dài hạn từ số tiền gửi mình nắm:

Total Net Carry Value 91 tỉ nhưng “After ten years” chiếm đến tận 86 tỉ! Số trái phiếu này được SVB mua vào trong Q4 2021, ngay thời điểm trước khi FED QT, lãi suất đang ở mức thấp nhất lịch sử, hay còn nói cách khác: All in ngay cái đỉnh của trái phiếu. Sau đó là liên tục 1 năm FED tăng lãi, tới đây mọi người có thể hiểu, giá trị số trái phiếu này giảm cực mạnh trong năm 2022 qua.

Năm 2020, 2021 SVB lời (net gain/loss on investment securities) từ 421 triệu lên 761 triệu và cắm đầu về lỗ 285tr trong năm 2022:

Số lỗ chưa được ghi nhận (unrealized losses) từ số trái phiếu trên là 15 tỉ!

Chú ý: Bản chất vấn đề SVB không giống FTX đó là cầm tiền user đi cờ bạc, mà chỉ là đầu tư cực kì sai cách, “vay ngắn đầu tư dài” gây ra sự chênh lệch giữa thời gian đáo hạn (duration mismatch) kèm với việc FED QT (bán trái phiếu, nâng lãi) gây ra vấn đề thanh khoản cho ngân hàng. Bản chất trái phiếu là chúng ta nhận lại được số tiền gốc + với lãi ở cuối kì, nên nếu đáo hạn, số tiền gửi của khách hàng vẫn còn nguyên vẹn, tuy nhiên, điều đó xảy ra trong 10+ năm nữa.

Nói chung các ngân hàng hoặc quỹ khi đầu tư hạng mục như thế này cần cân nhắc việc hedge rủi ro lãi suất (interest risk) có thể thông qua interest rate swap, mọi người có thể đọc lại bài viết về BOE nếu muốn hiểu kĩ hơn phần này.

Hệ quả:

Circle cũng kẹt 3.3 tỉ ở SVB

https://www.coindesk.com/markets/2023/03/10/scrutiny-falls-on-43b-usdc-stablecoins-cash-reserves-at-failed-silicon-valley-bank

Gây ra panic ở nhà đầu tư và traders, 1 người không cẩn thận đã swap 2tr về 0.5 lo ngại rủi ro usdc mất peg

https://twitter.com/pashovkrum/status/1634490318778187777?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1634490318778187777%7Ctwgr%5Ed2c309cf841e62d3d1305f90246bbe6c97521768%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Fsvb-usdc-depeg-he-qua-cua-qt-va-bai-hoc-ve-convexity%2F

Trong ngắn hạn khả năng cao khá bearish cho altcoin vì rất nhiều quỹ bị kẹt tiền ở SVB sẽ cần phải tái cấu trúc lại danh mục đầu tư. Số tiền để ở đây khá quan trọng vì những quỹ và công ty này sẽ cần để chi trả lương và chi phí vận hành

Tuy nhiên, sự việc này nếu bình tĩnh suy xét, nó không quá tệ (so với FTX hay 3AC) vì không dính đến đòn bẩy và việc tài sản bị buộc thanh lý (forced selling/liquidation), quy mô vẫn khá bé so với Lehman Brother 2008, lúc đó đa phần ngân hàng đều dính đến chung 1 rủi ro, không ai biết ai đang có nguy cơ vỡ nợ, người cho vay không biết người cần vay có khả năng chi trả không, dẫn đến thanh khoản trong nợ vay qua đêm biến mất, nhiều ngân hàng gặp khó khăn vì mất thanh khoản. Hiện tại, SVB khá bé, và những ngân hàng khác khả năng đã biết hedge rủi ro lãi suất tăng này qua các công cụ phái sinh khác, khả năng sự kiện cũng 1 phần làm cho việc cho vay trở nên khó khăn hơn.

1 số quỹ đầu tư đã offer mua lại tài sản với giá 0.6 cents cho 1 $. (60%) vì suy cho cùng, ngân hàng này không mất tiền qua việc cờ bạc thua lỗ, nếu lãi suất giảm hoặc hold đến đáo hạn thì số tài sản của khách hàng kia vẫn còn đó.

https://twitter.com/faststocknewss/status/1634651137218600960?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1634651137218600960%7Ctwgr%5Ed2c309cf841e62d3d1305f90246bbe6c97521768%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Fsvb-usdc-depeg-he-qua-cua-qt-va-bai-hoc-ve-convexity%2F

Một số người đã bắt đầu đặt câu hỏi liệu FED có giải cứu không?

Kể từ 2008, FED không còn được can thiệp giải cứu 1 tổ chức đơn lẻ nào, trừ khi sự việc kéo theo 1 loạt tổ chức khác trong thị trường:

https://twitter.com/StevenKelly49/status/1634662856904826880?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1634662856904826880%7Ctwgr%5Ed2c309cf841e62d3d1305f90246bbe6c97521768%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Fsvb-usdc-depeg-he-qua-cua-qt-va-bai-hoc-ve-convexity%2F

FED cũng đã lên lịch cho 1 cuộc họp khẩn vào khoảng 23:30pm theo giờ Việt Nam.

https://m.uk.investing.com/news/stock-market-news/fed-to-hold-emergency-meeting-on-monday-amid-svbs-swift-collapse-432SI-2946966?ampMode=1

Bắt đầu của một sự kết thúc

Đây rất có thể là sự bắt đầu của việc kết thúc 1 chu kì tăng lãi của FED

Trùng hợp chỉ khoảng vài ngày nữa chúng ta có data lạm phát của tháng 2, những tháng trở lại đây lạm phát đã có dấu hiệu đạt đỉnh, kết hợp với việc Trung Quốc mở cửa trở lại khiến nguồn cung hàng hóa trong tương lai tăng ổn định trở lại ⇒ giá cả ổn định trở lại. Hiện tại lạm phát vẫn cao đa phần vì nhóm dịch vụ. Tỉ lệ thất nghiệp đã bắt đầu tăng vào tháng 2 vừa qua:

Những gì chúng ta có hiện tại là lạm phát đã giảm liên tục nửa năm, tỉ lệ thất nghiệp bắt đầu tăng, 1 số thứ bắt đầu có dấu hiệu đổ vỡ (something breaking) như trường hợp SVB ở trên.

Khả năng FED nhảy vào cứu là rất thấp, về khía cạnh của khách hàng gửi tiền, số tiền không được bảo hiểm ở đây là rất lớn, khả năng họ sẽ phải chịu thiệt nhận lại số tiền, ví dụ chỉ nhận lại được 70 80% số tiền gửi. Đây có thể là sức ép khiến FED ngừng bán trái phiếu và bắt đầu giảm lãi, thực ra điều này khá là có lý vì FED dường như đang nắm phần thắng trong cuộc chiến với lạm phát.

Lạm phát có tiếp tục giảm được về con số lí tưởng 2% hay không thì cần quan sát, hay chỉ về được ở mức 6%, chững và tăng lại như những năm từ 1960-1980, FED về sau phải tăng lãi lên tận gần 20% để có thể giảm lạm phát về lại mức 2-4%. Nguồn tham khảo thêm về lịch sử những chu kì lạm phát:

https://www.lynalden.com/february-2023-newsletter/

Update quan trọng từ Circle

Bên cạnh đó: Circle cho biết họ đã rút số tiền này, hi vọng được thông qua vào thứ 2

https://www.circle.com/blog/an-update-on-usdc-and-silicon-valley-bank

$3.3bn of USDC’s cash reserves remain with SVB. As of Thursday, we had initiated transfers of these funds to other banking partners. Though these transfers had not yet been settled as of close of business Friday, we remain confident in the FDIC’s management of the SVB situation and stand ready to receive these funds.

Circle đã cho biết, họ đã yêu cầu chuyển hết số tiền trên ra ngoài SVB vào thứ 5, tuy nhiên thứ 6 đã bị đóng cửa khiến giao dịch chưa được dàn xếp, nên khả năng cao sẽ được FDIC ưu tiên thông qua và có thể giao dịch này được thông qua vào thứ 2.

Quan điểm cá nhân:

• Về USDC, sau thông báo của Circle thì tình hình đã lạc quan hơn rất nhiều, trong trường hợp xấu nhất không được thông qua giao dịch, Circle có hơn 40 tỉ, trong đó hơn 3 tỉ bị kẹt ở SVB, chưa đến 10%, về mặt lý thuyết, USDC sẽ có giá trị >$0.9, điều này mặc dù xấu nhưng không phải là tệ nhất, như đã nói, không có áp lực bán từ thanh lí tài sản nào.

• Những ngày qua giá giảm 1 phần là Voyager đã và đang tiến hành quá trình thanh lí tài sản, bán hàng trăm triệu altcoin ra thị trường.

• Hiện tại cả BTC và ETH 1 năm tới sẽ phải đối mặt với áp lực từ 1 lượng cung được unlock ra thị trường (Mt Gox) và Shanghai, áp lực bán vẫn chưa biết, nhưng điều này ít nhiều sẽ ảnh hưởng tới độ tự tin trong sức mua trước khi sự việc diễn ra. Sau khi sự kiện này diễn ra, nếu giá không gãy mạnh, volume tăng, chứng tỏ nhu cầu đã hấp thụ tốt sức bán. Tiếp sau đó chúng ta sẽ có BTC halving là 1 catalyst trong 2024.

Altcoin watchlist:

• LSD: Càng gần Shanghai update, và thực tế giá đã giảm mạnh trong 2 tuần vừa qua, DCA altcoin LSD khá ổn, vì fundamental không thay đổi (tỉ lệ lượng ETH rút ra để stake vào các LSD tiềm năng vẫn giữ nguyên dẫn đến định giá của các protocol này tăng), $FXS bị ảnh hưởng mạnh từ USDC vì FRAX được bảo lãnh bởi 1 lượng lớn USDC đằng sau, nên room để tăng trưởng cho $LDO trở nên tiềm năng hơn rất nhiều.

• Narrative LSD còn có $STRD ở hệ Cosmos theo mình thấy cũng đang khá undervalued, làm LSD cho đa số các chain trên Cosmos (yield từ Atom, LUNA, OSMO tương lai còn có thể có INJ và DYDX, staking rate của 1 mình ATOM cũng đã >70% rất cao so với ETH ⇒ lượng revenue Stride nhận lại là khá lớn, và đó chỉ riêng mỗi từ ATOM). Multicoin và North Island cách đây vài tuần đã đề xuất mua lại $STRD từ treasury với giá $0.5 long-term holding, lock 1 năm và vest 36 tháng theo quý, sự kiện này chưa được chú ý bởi nhiều người, team quỹ cũng chưa ra thông báo. Hãy xem lại hiệu ứng lên giá của LDO khi Dragonfly propose mua LDO từ treasury trước đây.

• Curve ecosystem: Curve sắp ra stablecoin ($crvUSD) những altcoin liên quan đến hệ sinh thái Curve cũng tiềm năng và đã giảm mạnh thời gian qua ($CNC, $CLEV), ngoài ra còn có $AURA…

  https://commonwealth.im/stride/discussion/9991-incentive-diversification

Các mốc thời gian quan trọng:

14/3: Data lạm phát

Tuần trading kết thúc ngày 17/3 này sẽ có đáo hạn option, nhưng số option đáo hạn lớn hơn vẫn là theo kì quý, ngày 31/3 này. Nếu từ đây đến 31/3 giảm mạnh, khả năng đảo chiều bắt đầu từ tháng 4 là rất lớn. Trong lúc giảm, rất nhiều lực mua put xảy ra, khiến Option market maker short tài sản trên để hedge, sau khi đáo hạn MM đóng short dẫn đến sóng hồi.

Vậy chúng ta có yếu tố ảnh hưởng từ structure của market (flow và đáo hạn), yếu tố từ macro (lạm phát) và yếu tố từ quyết định từ cuộc họp FED.

Cần chú ý: ảnh hưởng của những tin xấu xảy ra trong những ngày/tuần tới đối với phản ứng của giá, cái này sẽ chỉ ra rất rõ momentum giảm. Để dễ hiểu, nhìn vào chart bên dưới, bên trái là giá BTC khi xảy ra khi FTX phá sản và bên phải là đến lượt Genesis mất khả năng chi trả, có thể thấy rõ BTC giảm nhưng không về lại vùng đáy tạo bởi FTX, đây là dấu hiệu cho momentum giảm biến mất, chúng ta nên ưu tiên mua trước khi giá tăng (17-18k lên 25k), thay vì liều mình bắt dao rơi (21k giảm về đáy 15k). Nếu bạn mua bây giờ hoặc trade trong những ngày tới, khả năng cao sẽ khá là choppy, vì BTC cần thời gian để tích luỹ và dòng tiền cần thời gian để tự tin trở lại.

Những ‘dấu hiệu’ đáy khác tự kĩ thuật:

Những thời gian như thế này nên ưu tiên sử dụng chart daily thay vì 1h 4h.

Reclaim

Reclaim là việc tài sản trade lại 1 mức giá đã bị mất trước đó vào nến ngày (nến ngày đóng dưới vùng support) nhưng hôm sau lại tăng trở lại ví dụ:

Slowly bleeding, breakdown (đi kèm sentiment max bearish) dưới level support và reclaim mạnh mẽ là 1 setup rất tốt:

HIện tại market vẫn đang tranh chấp ở vùng ô xám (support hiện tại), vùng mua tiếp theo là ô xanh bên dưới, khả năng trong tuần tới BTC consolidate trong ô xám, diễn biến sau đó sẽ tuỳ thuộc vào những yếu tố kể trên.

Trong nhiều năm qua, chúng ta có thể thấy các CT trên twitter luôn ra rả cố gắng thuyết phục những người theo dõi họ không sử dụng đòn bẩy. Hóa ra, họ đã đúng một phần. Cho dù bạn có là một trader đại tài đi chăng nữa thì nghiên cứu chỉ ra rằng, phần lợi nhuận kì vọng sẽ sụt giảm đáng kể khi bạn tăng thanh leverage quá 10x. Khi bạn đòn bẩy từ 15x trở lên thì bạn nhiều khả năng sẽ lỗ sau một tuần cho dù bạn có đoán đúng hướng long hay short đi chăng nữa.

Mặc dù vậy, sự thật là đòn bẩy là  vẫn rất cần thiết. Như một nhà hiền triết mà mình không tiện nhắc tên đã từng nói:"Phía sau cây nến là gia đình". Đòn bẩy là cần câu cơm với rất nhiều các trader.

Nghiêm túc mà nói, chúng ta phải thừa nhận rằng đầu tư chỉ xứng đáng với thời gian của bản thân nếu chúng ta thu lại được lợi nhuận đủ cao. Nếu không có đòn bẩy thì đối với các nhà đầu tư nhỏ lẻ, có lẽ cách duy nhất để giàu nhanh (hoặc trắng tay nhanh) chính là đầu tư vào các dự án low cap (vốn hóa nhỏ) ví dụ như các đồng shitcoin. Điều này vô tình hạn chế các cơ hội đầu tư và các loại hình mạo hiểm có thể nhận được nguồn vốn.

Và cũng thật không may, hầu hết các nền tảng cung cấp đòn bẩy hiện nay có đều bị hạn chế và thường dẫn đến kết quả không mong muốn cho các g̶a̶m̶b̶l̶e̶r̶ trader (ví dụ: thanh lý trong thời gian quá ngắn, biến động giá lớn). Ok, mình cũng khá chắc rằng nhiều người trong số các bạn vẫn nhớ về LUNA và cũng không ít người cũng đã nhìn ra cơ hội để short LUNA khi nó rơi vào death spiral. Và mình cũng khá chắc rằng nhiều người trong số các bạn cũng đã ôm hận khi đang short thì LUNA giật lên làm cho các bạn bị thanh lý rồi lại tiếp tục giảm. Vậy vấn đề của các perp hiện tại chính là việc user dễ bị thanh lý nhỉ?

Để hiểu tại sao các perp hiện nay lại đem lại trải nghiệm khá tệ cho người dùng và đôi khi làm họ phải ức chế, trước tiên chúng ta cần hiểu những hạn chế về rủi ro của chúng.

Thị trường perps chỉ hoạt động khi việc thanh lý tài sản của trader được thực hiện đủ hiệu quả. Tất nhiên điều này là không hề dễ dàng. Do đó tài sản của các trader thường bị thanh lý trước khi một ngưỡng nhất định để quá trình thanh lý không phát sinh nợ xấu cho nền tảng. Tuy nhiên, ngay cả ở những thị trường có tính thanh khoản cao, đôi khi hình phạt thanh lý cũng không đủ lớn: khi người dùng tăng volume giao dịch của họ, đòn bẩy do các sàn giao dịch cung cấp sẽ giảm đi.

Thanh lý các position cho các tài sản thanh khoản tốt như BTC và ETH đã đủ khó, vậy điều gì xảy ra khi các các sàn giao dịch phải thanh lý một position cho một tài sản kém thanh khoản (e hèm shitcoin)? Sàn giao dịch phải tăng quy mô hình phạt thanh lý hoặc cần đặt giới hạn chặt chẽ hơn cho volume giao dịch. Từ một góc nhìn của một trader, những điều này chả mấy vui vẻ gì.

Cơ chế của Infinitypools

Uniswap v3

Trước khi đi vào cơ chế của InfinityPools thì chúng ta hãy cùng ôn lại cách hoạt động của Uniswap V3.

Khác với Uniswap V2, Uniswap V3 cho phép các LP tùy ý chọn khoảng giá mà họ muốn cung cấp liquidity. Nếu giá của tài sản trong pool vượt ra khỏi khoảng giá mà các LP đồng ý cung cấp liquidity thì phần vốn của LP sẽ bị vô hiệu tức là không thể bị swap và cũng không thể kiếm được yield.

Thêm một điều nữa, nếu giá hiện tại của tài sản không nằm trong khoảng cung cấp liquidity kể trên thì LP token sẽ đại diện cho loại tài sản có giá trị thấp hơn. Ví dụ: Ở một pool ETH/USDC, nếu LP đồng ý cung cấp thanh khoản ở vùng giá của ETH là 700-900 và giá của ETH hiện tại là 1200 thì tất cả LP token sẽ đại diện hoàn toàn cho USDC.

InfinityPools

InfinityPools vốn dĩ có một cơ chế khá phức tạp mình sẽ để ảnh ở dưới cho các bạn dễ hình dung và sẽ nói về ý chính của protocol này.

Inifinitypool mà một protocol xây dựng trên nền tảng là Uniswap V3. Nó cho phép LP token của Uniswap v3 có thể được đem cho vay.

LP của InfinityPools có thể deposit tài sản (vd như ETH, USDC,..) trực tiếp lên protocol này hoặc có thể cho vay LP token của Uniswap. Các trader có thể mượn trực tiếp các tài sản kể trên hoặc mượn LP token rồi đổi ra các tài sản mà LP token đó đại diện.

Vậy cơ chế này thì hay ở chỗ nào? Thông thường, khi bạn leverage thì tài sản bạn mượn sẽ thường là stablecoin ví dụ như USDC. Do đó, khi bạn hoàn trả lại khoản vay thì bạn cũng phải trả bằng USDC. Tuy nhiên, cơ chế của InfinityPools linh hoạt ở chỗ bạn có thể trả khoản vay bằng bất kì tài sản nào mà LP token đại diện cho. Ví dụ: Bạn vay LP token của cặp SOL/USDC để long SOL. Nếu có lỡ mà giá của SOL giảm xuống thì bạn cũng có thể trả khoản bạn vay bằng SOL thay vì USDC

Để hiểu rõ hơn thì mình sẽ nêu ra một ví dụ cụ thể.

Hãy tưởng tượng có một pool ETH/USDC và giá hiện tại của ETH là 1000 USDC. Một LP xuất hiện và cung cấp thanh khoản trị giá 1000 USDC nhưng chỉ cung cấp thanh khoản ở mức giá của ETH ở tick 900 USDC. Anh này, chúng ta tạm gọi là Vương đi, anh Vương sẽ nhận lại LP token để đại diện cho việc mình đã cung cấp thanh khoản cho pool kể trên.

Sau đó, một trader, trong trường hợp này là anh Hải, muốn long ETH. Anh Hải bèn thế chấp 100 USDC của mình và mượn đống LP token đó của anh Vương đó và đổi lấy 1000 USDC. Sau đó, anh Hải có thể đổi 1000 USDC lấy 1 ETH. bằng bất kì DEX bên ngoài nào. Do thế chấp 100 USDC và vay 1000 USDC nên anh Hải đang long 10x trên ETH. Từ đây ta sẽ có 3 viễn cảnh xảy ra:

• Nếu giá của ETH tăng lên trên 1000, anh Hải kiếm được tiền và bán 1 phần của 1 ETH để lấy 1000 USDC và  đổi lấy LP token để trả cho anh Vương và nhận lại tài sản thế chấp của mình.

• Nếu giá ETH giảm xuống đến mức dưới 1000 USDC nhưng trên 900 USDC thì 1 ETH mà anh Hải đang nắm giữ có giá trị hơn 900 USDC nhưng ít hơn 1000 USDC còn anh Vương thì đang mong nhận lại số LP token trị giá 1000 USDC. Do đó anh Hải sẽ phải bán 1 ETH của mình đi và lấy một phần tài sản thế chấp của mình để bù vào khoản vay cho anh Vương.

• Nếu giá của ETH xuống dưới 900 USDC, anh Vương sẽ mong đợi nhận lại số LP token trị giá 1,11 ETH. Anh Hải đã nắm giữ 1 ETH và 0,11 ETH còn lại có giá trị tối đa là ~100 USDC. Do đó, giống như với kịch bản trước thì anh Hải chỉ cần lấy phần tài sản thế chấp của mình đổi sang ETH là có thể hoàn trả đầy đủ cho anh Vương.

Điều làm nên sự khác biệt của InfinityPools là khả năng vay các token trong pool. Nó khiến cho các trader có thể swap các token đã mượn để lấy các token khác trong pool với một mức giá được xác định trước. Ví dụ nếu bạn bằng ETH, bạn có thể swap ETH lấy USDC với mức giá định trước và ngược lại. Khả năng swap các token đã vay với mức giá định trước là điều đảm bảo cho các trader cũng như protocol không vướng phải rủi ro thanh lý. Nếu các bạn thắc mắc tại sao rủi ro này lại quan trọng thì hãy nhớ case kinh điển khi Avi Eisenberg và Aave. Vì tài sản thế chấp của Avi là CRV (kinda illquid token) nên khi Aave phải market sell đống token này thì nó bị trượt giá rất nhiều và Aave phải ô̶m̶ ̶h̶ậ̶n̶  ôm nợ (bad debt). Điều này hoàn toàn không thể xảy ra với InfinityPools.

Okay quay lại vấn đề chính, khi rủi ro thanh lý được loại bỏ thì InfinityPools có thể cung cấp số lượng leverage không giới hạn cho bất kỳ tài sản nào. Dưới đây mình sẽ liệt kê một số điểm mình thấy hay của Infintiypool.

Ưu điểm

• Đòn bẩy không giới hạn – với việc trader cũng như protocol đã được đảm bảo khả năng thanh lý trước, các mức đòn bẩy có thể mở rộng gần như vô hạn.

• Tài sản không giới hạn – bất kỳ tài sản nào cũng có thể được tận dụng một cách an toàn vì protocol sử dụng các DEX hiện có. Điều này làm cho InfinityPools hoàn toàn permissionless.

• Khó bị tấn công – InfinityPools không dùng oracle và giá của các tài sản đã được định trước như đã đề cập nên protocol này sẽ tránh khỏi việc bị manipulate như các nền tảng cho phép leverage khác.

• Khả năng mở rộng – do không phụ thuộc vào liquidation bot và oracle, Infinity hoàn toàn có thể hoạt động độc lập (ngoại trừ việc phụ thuộc vào các DEX như Uniswap), cho phép nó mở rộng quy mô cho bất kìa loại tài sản nào. Tất nhiên, nó cũng bị giới hạn bị lượng liquidity của bản thân như bao nền tảng ở ngoài kia - việc thu hút liquidity vẫn luôn là câu chuyện muôn thuở của DeFi. Để tìm hiểu thêm về Liquidity war thì các bạn có thể đọc 2 bài viết này:

https://macrochain.tech/defi-notable-projects-curve-convex/

https://macrochain.tech/frax-finance-the-liquidity-war/

Nhược điểm

InfinityPools yêu cầu một lượng liquidity có sẵn để phục vụ cho việc leverage và thanh lý nên protocol này yêu cầu nhiều vốn hơn so với các đối thủ cạnh tranh. Điều này ảnh hưởng đến tốc độ mở rộng của InfinityPools, vì việc có thu hút được liquidity là một quá trình, again, tốn nhiều thời gian và tiền bạc.

Ngoài ra, các trader khi trade trên InfinityPools cũng phải lưu ý rằng mức phí của protocol này sẽ khá cao vì công đoạn cuối của quá trình leverage của bạn sẽ là trên một DEX bên ngoài như Uniswap. So với các Perp DEX thì phí này cao hơn khoảng 10 lần. Ví dụ: phí Uniswap dao động từ 0,1% -0,3%, trong khi phí dYdX bắt đầu ở mức 0,05% và giảm dần dựa trên volume giao dịch của bạn. Với chi phí trade cao hơn đáng kể, việc thu hút các trader sẽ là một thách thức đối với Infinitypool khi các ông lớn như GMX hay dYdX đang tỏ ra quá đỗi thống trị.

Kết luận

InfinityPools theo ý kiến của riêng mình là một protocol rất thú vị với cơ chế độc đáo. Vấn đề lớn nhất mà InfinityPools có thể giải quyết được chính là mở ra được khả năng leverage cho các tài sản illiquid (kém thanh khoản hay long-tail asset) mà vẫn giữ được sự an toàn cho cả trader lẫn protocol xuyên suốt quá trình thanh lý.

Do các điểm yếu cố hữu trong thiết kế mà cả dYdX và GMX hiện tại hỗ trợ khá ít tài sản. dYdX chỉ hỗ trợ 37 loại tài sản và GMX chỉ hỗ trợ 4 loại tài sản cho các trader leverage. Infinity giải quyết các vấn đề của 2 nền tảng này và mở ra khả năng cho trader có thể leverage các loại tài sản chưa bao giờ có perp trước đây.

Như các bạn đã biết, sau khi Ethereum chuyển qua PoS, thì nó cũng mở ra các vấn đề mới cũng phát sinh đại loại như làm sao để giảm được chi phí lưu trữ data trên ethereum để giảm phí cho rollups, ngoài ra các vấn đề khác như MEV hay Censorship Resistance cũng đáng được nhắc tới. 1 vấn đề nữa mà cơ chế Proof-of-stake mang tới nữa đó chính là việc 1 lượng lớn Ethereum bị đem đi staked và gần như không liquid để phục vụ các mục đích kinh tế, do đó mới xuất hiện thêm các giải pháp Liquid Staking (LSDs).  Eigenlayer, 1 team đã nhìn ra được các vấn đề này nên đã quyết tâm phát triển 1 dự án có thể giải quyết đồng thời về phí lưu trữ dự liệu cho proof từ L2 ( data availability) và tận dụng đặc tính của LSDs để mang bảo mật của Ethereum tới DA layer. Cụ thể như thế nào thì ta hãy tìm hiểu ở bên dưới.

Bối cảnh

Bên trong một blockchain, nhiệm vụ của Block proposer / Sequencer là thực thi các giao dịch và đề xuất chúng vào block. Sau đó đưa block đó lên toàn bộ mạng lưới để những nodes khác xác thực. Yêu cầu ở đây là tất cả các nodes phải xác thực toàn bộ từng giao dịch.

Với zk Rollups, Sequencer có thể tạo ra proof là bằng chứng đảm bảo các giao dịch đã được thực thi hợp lệ. Những nodes còn lại trong mạng lưới chỉ cần xác thực proof này. Đây là một bước tiến lớn giúp cải thiện khả năng tính toán.

Tuy nhiên, một vấn đề lớn hơn về ‘tính liên lạc’ vẫn còn đó. Dù có thể dễ dàng xác thực được các giao dịch ở L2 về L1 hợp lệ. Thông qua việc dùng proofs để xác thực, phần phí xác thực / dàn xếp trên Settlement Layer là không đáng kể. Nhưng chi phí để lưu trữ các dự liệu quá khứ trên Ethereum dùng cho xác thực proofs lại rất tốn kém. Tức là Rollups sẽ phải chịu một khoản phí bất hợp lý, dẫn tới hạn chế về  khả năng mở rộng mà vấn đề không trực tiếp đến từ họ. Đây là Data Availability Problem mà mình đã từng nhắc tới trong bài modular blockchain đồng thời là bài toán chi phí mà các Rollups phải đối mặt.

https://macrochain.tech/eigen-layer-the-restaking-collective/#:~:text=Modular%20Blockchains%3A%20L%C3%BD,InsightsTran%20Thuan

Tách rời lớp DA

Một trong những giải pháp được đề xuất là bổ sung một lớp Data Availability chuyên biệt, tách rời khỏi chuỗi chính. Thay vì Ethereum, Sequencer sẽ trữ dữ liệu trên lớp DA mới, lớp DA này có nhiệm vụ đảm bảo dữ liệu khả dụng và cập nhật lại cho Ethereum. Mô hình này còn được gọi là Validium, cung cấp một phương án giúp giảm thiểu rào cản chi phí cho Rollups. Tuy nhiên, Validiums vẫn phải đối mặt với những thách thức khác:

• An toàn bảo mật kém: Mặc định mục đích của Rollups là thừa hưởng bảo mật từ L1 như Ethereum. Bất lợi lớn với việc sử dụng một lớp DA rời là sẽ mất nhiều năm để tạo được mức bảo mật đủ mạnh mẽ như Ethereum khi quá trình này yêu cầu hình thành một giả định tin cậy mới, bên trong một giao thức mới, với một token mới.

• Capital cost/ Chi phí sử dụng vốn :

  • Người dùng cần một mô hình kinh tế đóng vai trò như bảo hiểm cho lòng tin của họ. Khi một đơn vị đứng ra cung cấp dịch vụ, giả định tin cậy sẽ chuyển thành giả định kinh tế. Đơn vị này sẽ phát hành token để validators tham gia staking nếu muốn cung ứng dịch vụ và bảo mật cho người dùng. Trong trường hợp hoạt động không hiệu quả hay có hành vi gian lận, phần token đã stake phải bị tước bỏ (slashing). Và Capital cost bắt nguồn từ mô hình kinh tế này, và đến từ việc staking, là câu chuyện của mọi mạng lưới PoS, một lớp DA tách biệt không phải ngoại lệ.

  • Hơn nữa, để hoạt động bền vững, lớp DA rời phải đảm bảo mức doanh thu hàng năm ~10% tổng tài sản đang lock bên trong. Khi phần phí người dùng phải trả cho validators để bù đắp capital cost tăng lên, lớp DA này cũng không còn được xem là tối ưu.

• Xung đột lợi ích: Lớp DA rời sẽ thu toàn bộ phí từ Rollups thay vì Ethereum. Khi Ethereum không thu về được giá trị từ Rollups, mối quan hệ L1 - L2 bị đổ vỡ.

Những vướng mắc này áp dụng cho mọi Middleware hay các bên trung gian cung cấp dịch vụ như Oracles, Bridges, Sidechains.. không chỉ riêng DA layer. Ethereum validators hiện tại chỉ lo việc xác thực block, Ethereum hiện tại chỉ mang lại sự tín nhiệm trên khía cạnh sản xuất block. Khi xét tới những nhu cầu khác, ta phải phụ thuộc vào các Middlewares. Tuy nhiên, như đã nêu bên trên, những vấn đề khác xuất hiện khi thiết lập mô hình kinh tế cho những bên trung gian Eig

Vậy làm sao để vừa đạt hiệu quả kinh tế, vừa sở hữu bảo mật cao như Ethereum?

Introduction to Eigenlayr and Restaking concept

Eigen Layer có thể nói là dự án đầu tiên đi đầu trong concept này, cụ thể hơn EigenLayr là một chuỗi các smart contracts triển khai trên Ethereum, có thể tùy biến để trở thành những Middlewares chuyên biệt phục vụ mục đích khác nhau. Chúng ta có EigenDA và Eigenlayer

• EigenDA: DA layer phục vụ chức năng lưu trữ dự liệu để các nodes của Ethereum có thể xác minh proof từ Layer 2.

• EigenLayer :

  • 1 platform để thực hiện “restaking” cho phép các nodes của Ethereum có thể đồng thời đảm nhiệm 1 lúc nhiều chức năng và thu về được nhiều yield hơn. Eigen Layer cho phép Ethereum stakers tái sử dụng (restake) số ETH đã stake của họ, hay thậm chí các dạng LSD như rETH, stETH.. để secure các mạng lưới khác ví dụ như hệ thống DA hoặc hệ thống sequencers của các rollups.

  • Dùng staked Eth để secure các hệ thống này sẽ loại bỏ giả dịnh tin tưởng mà lớp DA tách rời mang tới , những nodes này sẽ chấp nhận các hình phạt bổ sung nếu vận hành các services trên không hiệu quả khi restake tài sản của họ vào Eigen Layer. Đổi lại các nodes này sẽ nhận được thêm phần yield cho các service đi kèm mà họ chọn phục vụ. EigenDA cũng là 1 trong số các chức năng mà EigenLayer cho phép Eth staker có thể đảm nhiệm và nhận được thêm phần yield cho việc.

  • Như vậy ta có thể thấy với eigenlayer, phần yield có thể kiếm được cho ETH stakers tham gia là cực kì lớn:

    Restaking yield = Ethereum Yield + boosted liquid staking yield + yield from eigenlayer's emission + yield from services nodes perfoms ( tăng theo số lượng services kèm thêm )

Những ưu điểm của Eigen Layer và Restaking

• Eigen Layer cho phép validators / stakers tham gia thúc đẩy các dịch vụ bổ sung mà không phải lo lắng tới Capital cost. Capital cost của stakers đã được bù đắp bởi apr từ giao thức lõi Ethereum, Marginal cost (chi phí biên) khi restake với Eigen Layer thuần túy là Operating cost (chi phí hoạt động). Và nó hoàn toàn hợp lý khi stakers vận hành với phí dịch vụ họ nhận được.

• Với restaking, dApps / Rollups sẽ gần như thừa hưởng trọn vẹn an toàn bảo mật từ Ethereum.

• Thay vì các đơn vị nhỏ lẻ, Ethereum có thể triển khai các dịch vụ của mình trên Eigen Layer và mở ra cơ hội cho validators restake. Giá trị của rstETH ( derivatives của eigenlayer ETH) tăng lên đồng nghĩa ETH tích lũy thêm giá trị, kiến tạo một một quan hệ cộng sinh hiệu quả.

Những vấn đề vẫn phải tính tới đối với Restaking

• Centralization : Khi các validators  phải đảm nhiệm nhiều chức năng hơn thì dẫn tới việc yêu cầu cấu hình dành cho các validators tham gia cũng từ đó mà tăng lên dẫn tới chỉ có số ít có thể đáp ứng được và số ít này sẽ dễ dàng chi phối

• Smart Contract vulnerabilities: Do Eigen Layer là 1 tập hớp các smart contracts nên việc xảy ra bugs hay lổ hỗng bảo mật là hoàn toàn có thể. Trong trường hợp có càng nhiều ETH được staked vào sử dụng ở Eigen Layer thì rủi ro mang lại sẽ càng lớn hơn rất nhiều.

Chung quy lại, mọi giải pháp được đưa ra cũng đều hướng đến lời giải cho bài toán mở rộng Ethereum. Các phương án giúp cải thiện những hạn chế hạ tầng của Ethereum hiện tại như Restaking của Eigen Layer sẽ có thể trở thành tương lai của Defi tạo nên nguồn yield bền vững đồng thời gia cố tính bảo mật cho các Layer 2s.

Introduction to Distributed Validator Technology (DVT)

Distrubuted Validator Technology (DVT) là dạng công nghệ cho phép nhiều nodes có thể cộng tác để trở thành một validator trên Ethereum PoS thay vì mỗi node là một validator như hiện tại. Việc chạy validator theo cụm (nodes) giúp cải thiện hiệu quả hoạt động, giảm thiểu rủi ro slashing (bị trừ phần tiền đã stake do không đảm bảo được chất lượng công việc). Đồng thời giúp việc staking trở nên linh hoạt và dễ tiếp cận hơn. DVT sẽ đóng vai trò như lực lượng tiên phong củng cố tính phân quyền / phi tập trung trên Ethereum.

Tại sao Ethereum lại cần DVT?

Validators với node đơn (single-node validators) gây ra những yếu điểm cho lớp đồng thuận của Ethereum, có thể dẫn tới một số vấn đề / rủi ro như sau :

• Tình trạng validator ngoại tuyến (go offline) quá đỗi phổ biến. Trục trặc thiết bị, máy móc gặp lỗi, dính cúp điện.. khiến node đơn ngừng hoạt động, đồng nghĩa với việc validator dừng hoạt động, dẫn tới thâm hụt rewards cho validators và cả stakers. Từ đó tính ổn định chung của toàn bộ mạng lưới cũng sẽ bị ảnh hưởng.

• Giải pháp của những validators ‘nhiều tiền’ là chạy một setup phụ dự phòng để chủ động tiếp ứng trong trường hợp gặp sự cố.Tuy nhiên, phương án này cũng không hề tối ưu, chỉ mang tính chất chữa cháy. Để thiết lập node dự phòng hiệu quả yêu cầu bộ scripts tự động (có thể hiểu như một phần mềm) khởi chạy ngay khi phát hiện hệ thống gặp downtime. Để tránh diễn ra tình trạng 2 nodes sử dụng chung key tham gia xác thực mạng lưới cùng lúc dẫn tới slashing, đoạn scripts phải được cấu hình chuẩn chỉ, yêu cầu theo dõi sát sao và đảm bảo chúng không gặp lỗi.

• Hot keys của validators có thể bị xâm nhập. Do mỗi validator node đều sở hữu hot key riêng và liên tục kết nối internet, cũng có thể xảy ra trường hợp bị hackers tấn công và đánh cắp keys. Trường hợp này có thể liên tưởng tới vụ hack ~$600m của Axie Infinity, khi hackers chiếm được quyền truy cập máy tính của các nodes và tấn công.

• Dù yêu cầu tối thiểu về lượng $ETH để trở thành validator đã giảm tương đối với Ethereum PoS, song 32 $ETH vẫn là một khoản đầu tư 5 số đổ lên (chưa tính tới công sức, thời gian setup). Đây vẫn là một rào cản lớn cho những cá nhân muốn tham gia thay vì ký gửi $ETH và chấp nhận tin tưởng vào bên thứ ba.

• Vậy là cần tới nhân lực, tài sản, và cả tài nguyên để trở thành một validator tròn vai. Từ đó mở đường cho các lực lượng với quy mô lớn muốn đảm nhiệm việc này để gia tăng lợi nhuận, sự tập trung hóa sẽ dần hình thành. Điều này gây tác động xấu lên toàn bộ mạng lưới, đặc biệt khi xuất hiện node / đơn vị vận hành staking pool có hành vi gian lận.

How does DVT work?

Có thể hình dung áp dụng DVT cho validators tương tự như Multisig cho wallets. Mỗi nodes trong cụm sẽ sở hữu một key thành phần thuộc validator key (key chung cho toàn bộ 1 mạng lưới DVT) hoàn chỉnh. Khi hoạt động, các nodes tham gia xác thực các giao dịch trên Ethereum bằng cách sử dụng phần key của mình để  bầu và sau đó các phiếu bầu được tổng hợp lại để lấy phiếu cuối cùng cho toàn bộ validator. Hay ở chỗ, chỉ cần đạt đủ số lượng nodes túc trực (3 trên 4, 5 trên 7, 7 trên 10…), dù một vài nodes trong cụm ngoại tuyến thì cụm DV vẫn sẽ hoạt động bình thường, không làm ảnh hưởng đến hiệu suất chung.

Dưới đây là các bước để thiết lập cụm DV với Obol:

• Thành lập tổ chức  những người điều hành nodes, gọi là nhóm các operators có trách nhiệm theo dõi tình hình của cụm của mình.

• Khởi tạo cluster definition file thông qua Obol DV Launchpad. Cluster ở đây có thể hiểu là 1 cụm nodes. Definition file này sẽ nêu ra trong cụm có bao nhiêu nodes, cấu hình ra sao... và launchpad là 1 phần mềm giúp cho các nhóm validators có thể tự làm việc này dễ dàng.

• Phát hành và phân phối key thành phần với  công nghệ Distributed Key Generation (DKG) giúp tạo 1 key lớn từ nhiều key nhỏ.

• Mỗi thành viên (operators) trong cluster sẽ tự setup node của mình và cùng nhau tạo nên mạng lưới P2P (mạng ngang hàng) trong cụm của mình.

• Tùy vào mong muốn của clusters, thì clusters có thể chạy số validator nodes tùy ý miễn là có đủ số ETH staked cho số nodes đó (32 ETH ~ 1 nodes)

• Một khi đạt đủ số lượng nodes hoạt động, cụm DV sẽ chính thức tham gia xác thực mạng lưới.

Vây DVT đem tới những gì cho Ethereum?

Bằng cách loại bỏ single points of failure, DVT mang tới những điểm vượt trội so với vận hành validator bằng node đơn bất kể quy mô của validators

• Thời gian uptime và tính khả dụng được đảm bảo

• Rủi ro slashing giảm kéo theo phí bảo hiểm cho sự kiện này cũng giảm

• Lượng nodes có thể vận hành trên số máy tính sẵn có tăng lên vừa tối ưu thặng dư, vừa tiết kiệm được chi phí phần cứng

• Hạ thấp yêu cầu về lượng $ETH cho các cá nhân muốn chạy node (≤ 32 $ETH), mở ra một kỷ nguyên hứa hẹn với sự bùng nổ của các validators tại gia. ).

Obol DVT middleware giúp ích gì cho các Liquid Staking protocol  ( LSP) ?

• Với DVT các LSPs sẽ không phải lo về downtine và rủi ro bị slashing. Các LSPs sẽ được phép cho các validators của mình offline 1 phần mà  hệ thống vẫn vận hành trơn tru và nhận rewards từ đó đảm bảo nguồn yield bền vững cho các liquid stakers. Kết nối 2 thành phần, 1 bên có ETH nhưng không biết / không muốn chạy nodes và 1 bên có hệ thống nodes ưu việt nhưng không có ETH để stake.

• Với mỗi 1 LSP, khi dùng DVT có thể tạo thành nhiều clusters cho protocol của mình. Ngay cả khi 1 cluster bị sập thì sẽ có các cluster khác hỗ trợ. Slashing gần như không thể xảy ra

• DVT sẽ giúp đa dạng hóa các thành phần chạy nodes cho LSPs và tăng tính decentralized. Các thành phần chạy nodes nhỏ lẻ (small operators) có thể được làm việc chung với các bên lớn như Coinbase, Chorus, Figment để tăng danh tiếng và tăng tính phi tập trung cho Ethereum. Tầm nhìn của Obol, là 1 operator nhỏ như 1 máy tính bàn ở nhà cũng có thể tham gia vào mạng lưới của các LSPs mà không cần xin phép.

• Giảm tương quan địa lý của các nodes, như đã biết việc chạy nodes thì không phải ai cũng chạy được với các nodes nhỏ việc giành được block rewards là rất khó dẫn tới chạy nodes thường dành cho 1 số nước phát triển. Nhưng với DVT thì nodes nhỏ hay to vẫn có thể tham gia và làm cho mạng lưới của Ethereum trải dài khắp thế giới và khó bị đánh sập hay ngăn cản hơn.

• Hiện đã có Lido và Stakewise, 2 trong số các LSPs lớn nhất đồng ý tích hợp DVT của Obol.

Những điều DVT cần phải khắc phục:

• Về tổng thể, mức độ phức tạp khi triển khai validator với DVT sẽ tăng lên do có thêm các bước cần thực hiện và yêu cầu sự phối hợp giữa những người điều hành nodes trong cụm.

• Thiết lập DVT sẽ bổ sung một vài tinh chỉnh vào cơ chế đồng thuận. Những thao tác này bao gồm phục vụ nhu cầu tương tác giữa các nodes trong cụm. Điều này gây ra độ trễ nhất định.

• Chi phí vận hành validator ít nhiều tăng lên khi phải theo dõi và quản lý nhiều hơn một node.

Kết luận

Kiến trúc của Ethereum vốn kém linh hoạt, nhu cầu cho những bên cung cấp các dịch vụ cần thiết mà không yêu cầu sự thay đổi ở cấp giao thức sẽ ngày một tăng : Restaking, DVT, LSP. Các middlewares như vậy là một trong những mảng đáng quan tâm để đầu tư vì không bị phụ thuộc vào performance của 1 network nào đó và cũng rất dễ dàng để có thể tạo network effect vì hầu như các blockchain L1s nổi bật nhất hiện nay đều có xu hướng chuyển qua Proof-of-stake và không tránh khỏi phát sinh những nhu cầu tương tự nhau.

Trước khi đi sâu vào việc tại sao “outage is not a problem” đối với Solana thì chúng ta nên có một quick review về những lần Solana gặp sự cố đáng chú ý nhất.

Lần 1 (14/09/2021): Outage trong vòng 17 tiếng

Lần outage này có nguyên nhân chủ yếu là do sự kiện mở bán token của Grape protocol. Khi token được mở bán, vô số con bot liên tục spam giao dịch vào mainnet của Solana làm cho mạng lưới chậm dần và ngừng hẳn.

Một vài node còn phải nhận đến hơn 300k giao dịch mỗi giây làm cho chúng bị quá tải.

Tuy nhiên, chúng ta cũng phải hỏi câu hỏi ngược lại rằng tại sao lượng giao dịch quá lớn lại có thể làm một blockchain bị dừng đột ngột, đặc biệt là khi blockchain đó là Solana - một chain nổi tiếng với khả năng và tốc độ xử lí giao dịch. Đáng lý ra điều nay không được xảy ra mới đúng.

Câu trả lời là lần outage này không phải là lỗi của Solana. Một số con bot đã tạo ra những giao dịch không tương thích với thiết kế của Solana làm cho các giao dịch này không thể được xử lí song song (tính năng riêng biệt của Solana) khiến cho mạng lưới bị chậm và quá tải.

Lần 2 (30/04/2022): Outage trong vòng 7 tiếng.

Lần outage nay cũng có nguyên nhân là do mạng lưới bị spam quá nhiều giao dịch. Kể từ đầu tháng 1 năm 2022, Solana đã gặp phải sự cố congestion do hoạt động của các bot nhắm tranh nhau mint NFT. Sự cố outage vào ngày 30/4 có cùng đặc điểm với sự cố outage vào tháng 9, nhưng mạng lưới lần này vẫn tiếp tục hoạt động ngay cả khi khối lượng giao dịch đạt 10.000% so với mức từ tháng 9 năm trước. Điều này phản ánh Solana đã được cải thiện và nâng cấp rất nhiều bởi cộng đồng.

Lần 3 (01/06/2022): Outage trong vòng 4.5 tiếng.

Khác với 2 lần outage trước, lần này Solana bị dừng không phải do quá tải nữa mà là do lỗi xử lí một giao dịch hai lần. Điều này dẫn đến lỗi nondeterminism của mạng lưới (xử lí cùng một giao dịch hai lần nhưng lại cho ra hai kết quả khác nhau). Điểm cần lưu ý là loại giao dịch bị lỗi là loại giao dịch nonce chiếm số lượng rất ít trên mạng lưới Solana (chỉ chiếm 0.01% tổng số giao dịch). Sau khi mạng lưới gặp sự cố, các kĩ sư của Solana đã nhanh chóng loại bỏ tính năng xử lí giao dịch nonce của Solana và thêm vào một bản vá để loại bỏ lỗi đã gặp phải không lâu sau đó.

Lần 4 (30/09/2022): Outage trong vòng 7.25 tiếng.

Solana gặp sự cố liên quan đến consensus (cơ chế đồng thuận), một lỗi đã xảy ra ở block 153139221 đã khiến cho Solana không thể thêm những block tiếp theo vào chain. Lỗi này đã nhanh chóng được loại bỏ khi các validator cập nhật lên phiên bản v1.13.2.

Reflection

Vậy chúng ta rút ra được điều gì qua các lần outage của Solana?

• Việc Solana bị dừng không liên quan gì đến độ phi tập trung hay bảo mật của Solana như nhiều người vẫn nghĩ mà đơn giản chỉ là những lỗi phần mềm và việc mất kiểm soát congestion của mạng lưới. Với một blockchain tiên phong trong những cải tiến công nghệ và vẫn đang trong giai đoạn mainnet beta như Solana thì những lỗi phát sinh như vậy là điều dễ hiểu.

• Những lần outage không để lại hậu quả gì đáng kể cho mạng lưới hay người dùng. Tới nay vẫn chưa có trường hợp nào báo bị mất tài sản do outage.

• Sau khi vá xong lỗi và triển khai mạng lưới hoạt động lại bình thường thì số giao dịch thành công vẫn giữ được ở mức trước outage. Điều này chứng minh rằng mạng lưới sau outage vẫn hoạt động bình thường và người dùng không vì outage mà dừng sử dụng Solana. Ảnh phía dưới là minh họa cho vụ outage ngày 30/09/2022.

The solutions to Solana outages

Bằng nỗ lực của của các kĩ sư cùng với cộng đồng, Solana đã cho ra mắt những bản nâng cấp giúp ngăn ngừa tình trạng outage của mạng lưới. Dưới đây là 3 nâng cấp quan trọng nhất.

QUIC

Khi các app thực hiện trao đổi thông tin với nhau, chúng thường dùng 2 phương pháp chính là TCP và UDP. Cơ bản mà nói, việc lựa chọn sử dụng TCP hay UDP là một sự tradeoff giữa tốc độ và độ tin cậy. TCP có độ chính xác và tin cậy cao nhưng khá chậm trong khi UDP nhanh hơn nhưng không đáng tin cậy, không thể kiểm soát tắc nghẽn mạng và không thể khôi phục dữ liệu nếu xảy ra lỗi.

Solana trước đây sử dụng một bản mod của UDP do đó nó cũng thiếu đi khả năng kiểm soát tắc nghẽn mạng. Nhận thấy được vấn đề này, Solana đã đề xuất sử dụng QUIC.

QUIC ban đầu là một giao thức đến từ Google, nó được thiết kế để trở thành một giao thức trung chuyển dữ liệu thừa hưởng những đặc tính tốt của TCP và UDP. QUIC có tốc độ gần với UDP trong khi vẫn có khả năng kiểm soát và độ tin cậy của TCP.

TCP, UDP & QUIC

Việc chuyển sang sử dụng QUIC sẽ giúp Solana cải thiện ở những điểm sau:

• Hỗ trợ những giao dịch lớn hơn.

• Tăng độ tin cậy của giao dịch.

• Giúp cho Solana tránh được tình trạng bị spam quá nhiều giao dịch bởi một chủ thể bằng cơ chế “IP Spoofing” (nếu 1 ip gửi quá nhiều giao dịch thì mạng sẽ không tiếp nhận giao dịch từ ip đó )

• Tiêu chuẩn hóa việc kiểm soát flow của các giao dịch.

QoS

Quality of Service (QoS) là phương pháp ưu tiên một số loại giao dịch nhất định khi mạng có số lượng giao dịch vượt ngoài khả năng của nó.

Tháng 1 đầu năm nay, sau sự kiện Solana bị spam bởi các liquidator bot, Anatoly Yakovenko - đồng sáng lập của Solana - quyết định cải tiến blockchain này với QoS.

Phương thức Staked Weighted QoS cho phép các giao dịch được xếp vào các hàng chờ khác nhau dựa vào người gửi yêu cầu giao dịch (các hàng chờ này sẽ được phân biệt bởi lượng Solana được stake). Những node không stake Solana nhờ đó sẽ được khuyến khích gửi giao dịch tới cho những node có stake Solana. Điều này giúp các giao dịch có khả năng cao được thực hiện hơn thay vì gửi thẳng luôn cho leader vì những giao dịch được gửi từ các node không stake thường sẽ bị bỏ qua bởi leader.

Thêm vào đó, các validator sẽ có nhiệm vụ tự đưa ra những luật lệ cho riêng mình để tránh được các rủi ro cho bản thân. Ví dụ, nếu 1 node gửi quá nhiều giao dịch cho validator (dù node này là node có stake Solana), validator đó có thể cắt liên kết với node đó và ngừng nhận giao dịch để bảo vệ mạng lưới.

Firedancer

Firedancer là một vailidator client có mã nguồn mở phát triển bởi Jump R&D team.

Firedancer được xây dựng lên với sứ mệnh tăng độ tin cậy, tốc độ xử lí giao dịch và khả năng mở rộng của Solana. Để các bạn có thể mường tượng ra khả năng của Firedancer thì đây là một chút thông số: Firedancer có khả năng xử lí 100GB/s trên mạng lưới Solana. Cần phải lưu ý rằng, hiện tại các node của Solana đang chỉ xử lý khoảng 0.2GB giao dịch trong một giây và trong thời gian đỉnh điểm thì mạng Solana chỉ phải xử lý 40GB/s.

Sự nâng cấp này chắc chắn sẽ cải thiện đáng kể khả năng xử lí giao dịch của Solana và rõ ràng sẽ loại bỏ rủi ro Solana bị outage một lần nữa.

Nhưng câu hỏi được đặt ra là: liệu Solana có thể tương thích với sức mạnh khủng khiếp Firedancer hay không? Câu trả là có.

Solana ngay từ đầu được thiết kể để có thể scale theo định luật của Moore. Định luật Moore nói rằng công nghệ sẽ phát triển nhanh đến nỗi mà tốc độ và khả năng xử lí của máy tính sẽ nhân đôi mỗi năm. Sự kết hợp Firedancer của Jump vào Solana sẽ củng cố thêm điều này với mạng lưới Solana.

Đến đây sẽ có nhiều người nghĩ rằng việc Solana tập trung vào khả năng mở rộng sẽ làm cho Solana ít bảo mật và phi tập trung hơn vì vẫn chưa có blockchain nào giải quyết được trilemma: scalability (khả năng mở rộng), security (độ bảo mật) và decentralization (tính phi tập trung).

Nhưng thực hư chuyện này ra sao? Chúng ta sẽ bàn luận ở phần cuối của bài viết nhé.

Adoption level

Một luận điểm bọn mình đưa ra để chứng minh “Outage is not a problem” là mức độ tiếp nhận (adoption) của Solana bất chấp những lần outage đó.

Có lẽ, Solana là blockchain duy nhất không sử dụng EVM mà đạt được sự tiếp nhận đáng ngưỡng mộ. Số lượng giao dịch mỗi ngày của Solana đã tăng một cách vững chắc từ đầu năm 2022. Dưới đây là biểu đồ só lượng giao dịch mỗi ngày của Solana (không tính các giao dịch bỏ phiếu)

Solana Daily Transactions

Tất nhiên các bạn có thể nghĩ số lượng giao dịch của Solana cao là dĩ nhiên vì phí giao dịch của nó quá rẻ nhưng rõ ràng Ethereum cũng có lợi thế về lượng người dùng sẵn có từ lâu. Nếu đem so Solana với Ethereum thì Ethereum đang không thể hoạt động tốt như vậy:

Ethereum Daily Transactions

Từ đầu năm 2022 đến khoảng quý 3, nếu không tính khoảng thời gian kề The Merge thì số lượng giao dịch hàng ngày của Ethereum đang có xu hướng đi xuống dần đều.

Để gia tăng thêm việc được tiếp nhận của số đông, Solana đã có một nước đi khá hợp lý. Bản cập nhật v1.10 của Solana còn chào đón một tính năng mới gọi là Fee Market. Với tính năng này, người dùng có thể thêm một phần phí so với mức phí tiêu chuẩn để giao dịch của mình được ưu tiên. Một nửa phần phí thêm này sẽ tới tay các validator và nửa còn lại sẽ được đốt.

Khác với Ethereum có fee market dùng chung cho tất cả hạng mục giao dịch thì các Fee Market của Solana được chia nhỏ theo nhiều hạng mục. Ví dụ như nếu có nhiều con bot đang thi nhau tăng phí để giao dịch swap của mình được ưu tiên hoàn thành thì phí giao dịch sẽ chỉ tăng ở mục swap còn các giao dịch về NFT vẫn sẽ không bị ảnh hưởng.

Việc áp dụng Fee Market sẽ cải thiện đáng kể trải nghiệm người dùng và giúp Solana tiến gần hơn với mass adoption.

Decentralization

Đây là khía cạnh mà hầu hết mọi người đều nghĩ Solana đã thất bại. Vậy chúng ta thử xem xét vấn đề này theo nhiều góc nhìn khác nhau.

Việc trở thành validator của Solana yêu cầu một số tiền khá lớn để mua các thiết bị đắt tiền cùng với lượng SOL yêu cầu nhất định đã trở thành một rào cản khá lớn cho bất kì ai. Tuy thế, số lượng validator của Solana vẫn tăng đều đều.

Solana Validators

Thực tế, Solana là blockchain có nhiều validator nhất trong số các blockchain sủ dụng cơ chế đồng thuận Proof of Stake (tính đến ngày 19/9/2022 là khoảng hơn 1,911 validator theo số liệu từ solanabeach.io) và tất nhiên là không tính Ethereum mới chuyển sang Proof of Stake vào ngày 15/9 vừa qua. Ethereum có khá nhiều node nhưng mỗi node lại có thể chạy nhiều validator nên chúng ta khó có thể chắc được thực tế có bao nhiêu người đang chạy node của Ethereum. Vậy đây là một điểm cộng cho Solana trong việc phi tập trung khi nó đang dẫn đầu các blockchain PoS về khoản số lượng validator.

Hơn phân nửa các validator của Solana được phân bổ ở Mỹ và Đức. Điều này xét về mặt phi tập trung thì là một điểm trừ nhưng hầu hết các chain khác cũng gặp vấn đề về việc các validator phân bổ không đồng đều về mặt địa lý. Thêm một thông tin thú vị khác chính là việc có đến 51.1% số node của Ethereum chạy trên AWS (Amazon Web Services) trong khi chỉ có 71 trong tổng số 1,911 node của Solana là chạy trên dịch vụ này. Vậy chain nào mới đang bị phụ thuộc quá nhiều vào một thực thể? Có lẽ các bạn đã có câu trả lời cho riêng mình.

Một yếu tố khác mà chúng ta cần xem xét là việc tạo ra lợi nhuận khi chạy node hoặc trở thành validator. Yếu tố này sẽ quyết định việc liệu Solana có ngày càng lớn mạnh và đạt được sự ổn định hay không.

Hiện tại, nếu một validator muốn hòa vốn ở mức hoa hồng 10% thì validator đó sẽ cần khoảng 45,000 SOL được stake bởi bên thứ 3 hoặc phải tự stake khoảng 5,000 SOL - một con số khá cao. Để khắc phục việc này, Solana Foundation đã mở ra các chương trình ủy thác, mang đến cơ hội cho việc 80% SOL của quỹ (100m SOL) sẽ được ủy thác cho các validator để stake.

Tính đến nay, Solana đang có chỉ số Nakamoto Coefficient cao nhất trong số các blockchain. Chỉ số Nakamoto Coefficient đo lường mức độ phi tập trung của các blockchain và thể hiện số lượng tối thiểu các node kết hợp lại để có thể halt hoặc censor mạng blockchain đó. Chỉ số này càng cao thì blockchain càng phi tập trung.

Bây giờ chúng ta sẽ kiểm chứng lại một chút.

Để chiếm quyền kiểm soát của một blockchain (halt hoặc censor) thì các validator phải thông đồng với nhau để nắm được 33% lượng stake hoặc hơn. Theo Solanabeach.io, để chiếm quyền kiểm soát của Solana thì cần ít nhất 30 validator thông đồng với nhau. Nếu các validator này không nằm trong số validator top đầu về lượng stake thì con số này còn sẽ phải cao hơn nữa.

Nhìn sang người hàng xóm Ethereum, thoạt nhìn thì có vẻ như Ethereum đang rất tập trung khi mà nền tảng Lido DAO đang chiếm đến 29.2% lượng ETH stake do đó con số Nakamoto Coefficient của Ethereum đang chỉ là 2 vì chỉ cần Lido thông đồng cùng 1 thực thể có lượng stake lớn hơn 3.8% là đã có thể chiếm quyền kiểm soát Ethereum. Nhưng theo lập luận của những người ủng hộ Ethereum (Ethereum maxis) thì Lido là một thực thể được tạo ra bởi nhiều staker nhỏ nên việc chiếm quyền của Lido hoàn toàn là rất khó xảy ra. Được rồi, vậy chúng ta sẽ xem xét các thực thể khác.

Nếu 6 thực thể sau của Ethereum thông đồng với nhau: Binance, Coinbase, Kraken, Staked.us, Bitcoin Suisse, Rocket pool thì số lượng ETH stake sẽ là 33.4%. Điều này có nghĩa kể cả khi ta bỏ Lido DAO ra thì Ethereum vẫn khá tập trung và dễ bị nắm quyền kiểm soát.

Vậy hóa ra Solana cũng không đến mức quá tập trung như mọi người đồn đại mà thực ra nó đang làm khá tốt trong mảng phi tập trung hóa.

Tính tới 27/12/2022, mạng lưới Solana có tổng cộng 1917 validators và khoảng 380m $SOL được stake. Validators của Solana được ghi nhận có mặt tại hơn 25 quốc gia và 138 trung tâm dữ liệu trải dài trên toàn thế giới.

Hãy cùng mình điểm qua hai sự kiện quan trọng gần đây và tác động của chúng lên mạng lưới Solana:

• FTX sụp đổ dường như không gây ra sự xáo trộn quá lớn lên các số liệu thống kê về Solana validator. Những validators nhỏ hoặc không sinh lãi có thể phải đối mặt với một số áp lực nhất định. Tuy nhiên, đa số validators còn lại không phải chịu tổn thất và vẫn vận hành ổn định.

• Hetzner Online là một công ty lưu trữ web của Đức đã từng sở hữu hơn 40% validators, hơn 20% tổng lượng stake trên Solana. Đầu tháng 11, họ công bố điều khoản nghiêm cấm sử dụng máy chủ của mình cho các hoạt động dính líu đến tiền điện tử và xóa toàn bộ hoạt động liên quan tới Solana. Đây là nguồn cơn cho việc hàng trăm validators cùng hàng triệu staked $SOL được chuyển dịch từ Đức và Hetzner sang các quốc gia cũng như đơn vị cung cấp dịch vụ lưu trữ khác. May thay nó không khiến mạng lưới Solana bị gián đoạn, song sự kiện này diễn ra lại giúp giảm thiểu các rủi ro tập trung vào một vị trí địa lý hay một trung tâm dữ liệu đơn lẻ.

Có thể nói tình trạng mạng lưới Solana hiện tại vẫn ổn, không trực tiếp chịu ảnh hưởng do FTX mà thậm chí còn có những chuyển biến tích cực hơn sau sự kiện Hetzner.

Bên cạnh đó, hệ số Nakamoto ở mức 32 là nhỉnh hơn tương đối so với mặt bằng chung.

II. Bối cảnh về các đội ngũ phát triển

Sau sự kiện FTX sụp đổ, câu chuyện được cộng đồng Solana quan tâm nhất có lẽ xoay quanh việc đi hay ở của các nhà phát triển. Một khảo sát đã được thực hiện nhằm thu thập thông tin nhằm tìm lời giải đáp. Qua đó có 2 điểm chính cần lưu ý:

• Trên tổng lượng thăm dò, cỡ 20% nhà phát triển có đầu tư tiền cá nhân hoặc dự án vào FTX, còn lại khoảng 72% cho biết đội ngủ của họ hoàn toàn không bị ảnh hưởng.

• Một số người chọn rút lui và sẽ triển khai giao thức lên các blockchain khác, nhưng đa số (66%) vẫn quyết định ở lại và tiếp tục phát triển trên Solana.

Dù không đủ nói lên tất cả, song những khảo sát kiểu này cung cấp ít nhiều dữ kiện giúp chúng ta có cái nhìn khách quan và bao quát hơn về tình hình.

Bên cạnh đó, theo dõi hackathon và chuỗi sự kiện hacker houses cũng là một cách để đánh giá kĩ hơn về hoạt động của các nhà phát triển, đồng thời khám phá những gì đang được xây trên Solana.

III. Các cập nhật về cơ sở hạ tầng

Dưới đây là những nâng cấp, sáng kiến thu hút được sự quan tâm của các nhà phát triển trên Solana. Xem xét chúng giúp ta có cái nhìn rõ ràng hơn về Solana xét trên khía cạnh kỹ thuật.

Các nâng cấp nổi bật

• QUIC / Fee Markets / Stake-weighted Quality of Service (QoS)

QUIC là giao thức truyền dữ liệu mới của Solana để thay thế cho UDP (user datagram protocol). QUIC cung cấp khả năng kiểm soát luồng dữ liệu tốt hơn, hỗ trợ validator dễ dàng sàng lọc dữ liệu những giao dịch spam làm ảnh hưởng tới blockchain Solana thời gian qua. Trong khi đó, Fee Markets cho phép người dùng gửi phí ưu tiên tới validators để thể hiện tính cấp thiết và thúc đẩy quá trình sửa đổi trạng thái cho tài khoản của họ. Do khi tài khoản trên Solana chạm ngưỡng giới hạn tính toán, các giao dịch tiếp theo sẽ không sửa đổi trạng thái của tài khoản đó trong một block nhất định. Fee Markets nhằm giảm thiểu bớt tình trạng spam và giúp thị trường blockspace hoạt động hiệu quả hơn. Ngoài ra trong đợt update lớn này còn có Quality of Service (QoS) là phương pháp ưu tiên một số loại giao dịch nhất định khi số lượng giao dịch nằm ngoài khả năng xử lý của mạng lưới.

Tháng 1 đầu năm nay, sau sự kiện Solana bị spam bởi các liquidator bots, Anatoly Yakovenko - đồng sáng lập của Solana đã quyết định cải tiến blockchain này với QoS.

Phương thức Staked Weighted QoS cho phép các giao dịch được xếp vào các hàng chờ khác nhau dựa vào người gửi yêu cầu giao dịch (các hàng chờ này sẽ được phân biệt bởi lượng Solana được stake). Những node không stake Solana nhờ đó sẽ được khuyến khích gửi giao dịch tới cho những node có stake Solana. Điều này giúp các giao dịch có khả năng cao được thực hiện hơn thay vì gửi thẳng luôn cho leader vì những giao dịch được gửi từ các node không stake thường sẽ bị bỏ qua bởi leader.

Thêm vào đó, các validator sẽ có nhiệm vụ tự đưa ra những luật lệ cho riêng mình để tránh được các rủi ro cho bản thân. Ví dụ, nếu 1 node gửi quá nhiều giao dịch cho validator (dù node này là node có stake Solana), validator đó có thể cắt liên kết với node đó và ngừng nhận giao dịch để bảo vệ mạng lưới.

Sáng kiến đáng chú ý

• Firedancer

Firedancer là validator client độc lập được Jump Crypto phát triển cho Solana. Một khi đi vào hoạt động, Firedancer sẽ giúp Solana trở thành blockchain thứ hai (sau Ethereum) hỗ trợ nhiều loại clients. Ngoài việc đa dạng hóa clients trên Solana, Firedancer được xây mới hoàn toàn sẽ đảm bảo không tồn tại lỗi nào nghiêm trọng trên cả hai clients. Từ đó góp phần củng cố vững chắc cho mạng lưới Solana, đồng thời hứa hẹn mang lại cải tiến lớn về hiệu suất. Dự kiến Firedancer sẽ được triển khai từng bước trong năm 2023. Các bạn có thể đọc thêm về firedancer ở bài viết trước của bọn mình:

https://macrochain.tech/solana-ecosystem-update/#:~:text=Solana%20Outage%20Is,InsightsThanh%20Tung

• Jito-Solana client

JitoSOL là một biến thể của Solana validator client được Jito Labs tinh chỉnh và tối ưu cho MEV tương tự như MEV-boost của Flashbots trên Ethereum. Bằng cách mở ra một thị trường blockspace, Jito-Solana giúp hình thành môi trường cạnh tranh lành mạnh, hiệu quả hơn cho các cơ hội MEV. Đi kèm đó là trình liquid staking JitoSOL cho phép những validators chạy Jito-Solana tự động phân phối lợi nhuận MEV như một phần staking rewards cho JitoSOL pool.

• Các thử nghiệm liên quan tới máy ảo (Virtual machine) và rollups.

Neon EVM là sản phẩm của Neon Labs giúp EVM devs dễ dàng đưa giao thức của họ lên Solana với thay đổi tối thiểu hoặc không thay đổi so với bộ code gốc. Đây có thể coi như 1 dạng rollups đối với solana khi mà EVM của Neon labs sẽ không implement vào core stack của Sol.  Ngoài ra, ta còn có  Eclipse và Nitro cố gắng đưa Solana Virtual Machine (SVM) lên các chains khác. Mục tiêu của họ là kết hợp tốc độ của SVM và khả năng modular của Celestia hay Cosmos để cho ra kết quả tối ưu.

Các dự án về tiện ích hạ tầng

• Explorer: Lumina.

• DAO tooling: Realms.

• Multisig: Squads.

• Wallet: Phantom, Solflare, Glow, Spot, Ultimate, Cashmere, Backpack.

• Messaging infrastructure: Dialect.

• Payment: Stripe, Solana Pay.

• Privacy: Light Protocol.

Mức độ trưởng thành của mạng lưới Solana luôn là chủ đề được đem ra so sánh với Ethereum. Tuy vẫn tồn tại, các dự án và sáng kiến nêu trên là minh chứng rằng khoảng cách này đang dần được thu hẹp. Chênh lệch bao nhiêu còn phụ thuộc vào tiêu chí đánh giá, nhưng không thể phủ nhận Solana sở hữu một hệ sinh thái đang ngày một cải thiện cả về chức năng lẫn cơ sở hạ tầng.

IV. Các cập nhật về dApps

Rõ ràng dù chưa thể sánh ngang Ethereum, hệ sinh thái Solana vẫn thuộc top đầu về sự đa dạng và chất lượng dApps. Tuy không thể đi vào chi tiết, mình sẽ đề cập tới những dự án nổi bất nhất của từng mảng; Từ DeFi, hạ tầng Web3, NFTs cho đến Gaming.

Các ứng dụng Defi

Solana Defi là phân ngành chịu ảnh hưởng nặng nề nhất sau khi FTX sụp đổ, cả về TVL lẫn giá $SOL. Dù vậy, vẫn có những dApps đáng chú ý.

• Lending Protocol mrgnlend sẽ ra mắt vào giữa tháng 1/2023.

• DEXs có 3 cái tên nổi bật:

/ OpenBook là bản fork của Serum V3 được cộng đồng khởi xướng và điều hành. Keys của Serum có thể đã bị xâm nhập trong vụ FTX bị hack và Openbook sẽ vào vị trí kế nhiệm.

/ Phoenix orderbook của Ellipsis Labs với các nâng cấp trong thiết kế giúp cải tiến central-limit-order-book (CLOB) ban đầu của Serum.

/ Lifinity sử dụng concentrated liquidity và mô hình market maker chủ động để loại bỏ sự phụ thuộc vào arbitrageurs, cùng lúc hạn chế impermanent loss cho LPs.

• Derivatives và Structured Products

Structured products hay các sản phẩm về công cụ phái sinh, quyền chọn trên Solana cũng khá đa dạng và phát triển. Có thể kể tới một vài cái tên nổi bật như Cega, 01, Drift, Friktion, PsyDAO.. Thông qua những dự án này mà các vấn đề chính như nguồn thanh khoản, hỗ trợ asset mới, cross-margin.. trên Solana được giải quyết.

• Liquid Staking Derivatives (LSDs)

Có thể JitoSOL của Jito Labs đang chiếm trọn spotlight lúc này, nhưng Marinade và Lido vẫn đang dẫn đầu về thị phần. Thứ hạng có thể sẽ thay đổi nếu JitoSOL có thể duy trì mức yield cao hơn hai đối thủ trên (8.42% vs 7.78% của Lido và 7.24% của Marinade tại thời điểm viết bài).

Các cập nhật về NFT và gaming

• Solana NFT

Nếu Solana Defi đang trong giai đoạn khó khăn thì Solana NFT có thể được coi là điểm sáng. Solana vẫn giữ vững vị trí blockchain lớn thứ hai về khối lượng secondary sales và đang dần thu hẹp khoảng cách với Ethereum.

/ Tiêu chuẩn tài sản số của Metaplex đã đặt nền móng cho Solana NFT từ những ngày đầu. Các sản phẩm của họ tới nay vẫn tiếp tục đóng góp vào chặng đường phát triển đó, có thể kể tới Metaplex’s compression sẽ giúp mint NFT ở quy mô lớn với chi phí tiết kiệm hơn hay Candy Machine là giải pháp mint NFT không sử dụng code cho những nhà sáng tạo ít am hiểu về kỹ thuật.

/ xNFTs là định dạng tiêu chuẩn cho ‘executable NFTs’, cho phép chủ sở hữu có quyền sửa đổi bộ code. Backpack là chuỗi sản phẩm, ứng dụng tích hợp xNFT, bắt đầu với một loại ví mới. Qua đó mọi ứng dụng sẽ chạy trên một giao diện duy nhất thay vì phải tương tác qua các trình duyệt web.

/ Một số nền tảng hàng đầu như Magic Eden, Metaplex và Cardinal đã đưa ra hình thức bảo vệ phí bản quyền cho tác giả do việc giao dịch trên sàn tổng hợp (aggregator) có thể là cách để loại bỏ phần phí này.

/ Một tin mới đáng chú ý là cả DeGods và Yoots, 2 bst NFT nổi bật trên Solana đều sẽ quyết định ra đi; DeGods tới Ethereum và Yoots tới Polygon. Chuyện là 2 dự án này yêu cầu hàng triệu đô từ Solana Foundation để giữ chân họ nhưng không thành. Polygon thông báo sẽ trả $5m để đưa Yoots về, còn Ethereum thì vẫn chưa lên tiếng. Tuy DeGods và Yoots không hề đại diện cho Solana NFT, việc họ ra đi ít nhiều làm xôn xao dư luận.

• Web3 games on Solana

Hầu hết các tựa game trên Solana như ev.io, BR1: Infinite, No Way Back, Aurory hay Star Atlas đều chưa ra mắt hoặc vẫn đang phát triển ở những giai đoạn đầu. Một số những cái tên nêu trên thành công cũng có thể trở thành chất xúc tác thu hút người dùng tìm tới / quay lại Solana.

VI. Tổng kết

Rõ ràng hệ sinh thái Solana đang gặp nhiều vấn đề. TVL sụt giảm, công nghệ chưa hoàn thiện, câu chuyện người hùng hóa tội đồ SBF và giá $SOL thì đang về đáy. Tuy nhiên cũng chưa phải đã hết hi vọng, các nâng cấp hạ tầng, ứng dụng thiết yếu và những builders tâm huyết vẫn đã và đang xây dựng một tương lai hứa hẹn cho Solana.

https://macrochain.tech/su-giam-phat-va-staking-yield-cua-ethereum/

Lời đầu

Với việc The Merge đã hoàn tất được một khoảng thời gian tương đối, các dev của Ethereum đã bắt đầu làm việc với bản nâng cấp lớn tiếp theo trên toàn mạng - Shanghai. Thực chất, Shanghai chỉ là tên nâng cấp cho execution layer của Ethereum, trong khi Capella mới là tên nâng cấp cho consensus layer của Ethereum. Tuy nhiên, do việc nâng cấp trên cả layer của Ethereum sẽ diễn ra đồng thời, người ta vẫn thường dùng Shanghai để ám chỉ đến cả 2 bản nâng cấp. Mấu chốt chính của Shanghai chính là việc bổ sung tính năng rút  ETH đã được stake trước đó: các validator sẽ có thể rút reward từ consensus layer và toàn bộ lượng ETH họ đã stake trên Beacon Chain.

Như mọi người cũng đã biết thì việc rút ETH đã được stake trên Beacon Chain cho tới nay vẫn là không thể. Cũng vì thế mà áp lực của các staker lên đội ngũ của Ethereum đang ngày càng lớn. Trước sức ép này, các dev của Ethereum đang chạy nước rút để bản nâng cấp Shanghai có thể diễn ra và các staker có thể bắt đầu rút ETH vào tháng 3 năm nay.

Phần tiếp theo của bài viết sẽ là tổng quan chi tiết về quy trình rút ETH đã được stake sẽ diễn ra như thế nào.

Giải thích việc rút ETH sau Shanghai

Tất cả các validator nếu muốn rút reward về ví của mình thì phải đảm bảo rằng credential (kiểu một loại tiêu chuẩn) của mình đã được chuyển sang định dạng 0x01 thay vì 0x00. Việc cập nhật lên định dạng 0x01 sẽ làm cho reward được chuyển về địa chỉ trên execution layer (lớp thực thi) của Ethereum thay vì consensus layer (lớp đồng thuận). Các validator phải để tâm điều này vì chỉ những validator khởi chạy từ sau tháng 3 năm 2021 mới có option thêm địa chỉ trên execution layer của Ethereum (dẫu vậy, một số đông các validator này lại chọn dùng địa chỉ trên consensus layer).

Okay, giông dài vậy cho lý thuyết là đủ rồi, đây là key takeaway nếu các bạn không quan tâm đến tech lắm.

• Nếu muốn rút ETH về thì các validator phải cập nhật lên credential 0x01. Các validator đời đầu thường chưa cập nhật lên chuẩn này (mình sẽ phân tích các số liệu về quá trình cập nhật này trong phần sau).

• Một block chỉ có thể diễn ra 16 lần chuyển đổi credential từ 0x00 lên 0x01.

• Việc rút reward (partial withdrawal) sẽ xảy ra tự động cho các validator đã cập nhật lên chuẩn 0x01. Một block cũng chỉ có thể thực hiện được 16 lượt rút ETH (partial + full).

• Nếu các validator muốn rút tất cả ETH mình stake (full withdrawal) thì họ cũng phải cập nhật lên chuẩn 0x01

Tại sao những điều này lại quan trọng thì mời các bạn đọc phần tiếp theo nhé.

Tình hình hiện nay

Hiện nay, có đến khoảng 20% các validator mới chưa cập nhật lên chuẩn 0x01, trong số đó thì validator của Lido chính là những người đã cập nhật nhiều nhất lên chuẩn này (88% tổng số validator của Lido đã cập nhật lên chuẩn này). Số lượng người đã cập nhật này của Lido chiếm đến hơn 60% tổng số validator sẽ nhận được reward tự động của Ethereum.

Okay đọc đến đây thì chắc nhiều bạn đọc sẽ nghĩ điều này khá tệ cho Ethereum khi số lượng reward được rút ra này tập trung quá nhiều vào tay Lido. Tuy nhiên, trái lại thì mình nghĩ đây là một điều tốt cho Ethereum vì khi Lido nhận được reward thì nhiều khả năng họ sẽ tiếp tục stake reward đó vào các validator mới để tối đa yield họ nhận được. Điều này sẽ làm giảm sell pressure rõ rệt cho khoảng thời gian sau Shanghai.

Ngoài ra, các validator của Lido còn là những validator đời đầu. Tức là họ đã tích lũy được một lượng rất lớn reward từ Ethereum. Điều này có nghĩa là khi chúng ta phân tách bức tranh validators 0x01 (những người sẽ nhận reward tự động) thì các Lido validator đang nắm giữ số reward vượt xa các validator khác.

Một điều đáng chú ý nữa ở biểu đồ trên là lượng reward của các validator 0x00 đang áp đảo hoàn toàn. Như mình đã đề cập ở trên, các validator này sẽ cần phải chuyển đổi credential của mình và quá trình này sẽ bị giới hạn ở mỗi block ⇒ Việc validator 0x00 rút reward trong những ngày đầu tiên sẽ diễn ra từ từ và  trong viễn cảnh tệ nhất là các validator dump reward của mình ngay khi rút được thì cũng không thể nào có chuyện lượng reward này có thể bị dump trong ngày một ngày hai sau Shanghai upgrade. Tiện đây thì chúng ta sẽ nói sâu hơn về sell pressure.

Áp lực bán ra sao?

Theo Ben Edgington, kĩ sư chủ chốt của Ethereum

• Hiện đang có khoảng 302,154 0x00 validator và 186,722 0x01 validator

• Một 0x01 validator của Lido đang tích được trung bình 1.23 ETH reward

• Một 0x01 validator không phải của Lido đang tích được trung bình 1.06 ETH.

• Một 0x00 validator đang tích lũy được trung bình 2.47 ETH (do tuổi đời lâu nhất).

Với những thông tin kể trên thì chúng ta hãy thử tính toán một chút.

Mỗi block sẽ có 16 lượt rút ETH. Vì 60% trong tổng số các 0x01 validator là Lido nên trung bình trong 12 lượt rút  đầu  tiên từ Shanghai sẽ có:

• 9.6 lượt là từ Lido 0x01 validator

• 6.4 lượt từ các 0x01 validator không đến từ Lido

• Mỗi block này sẽ có 18.592 ETH được rút ra.

1000 block sau đó, khi một số các validaror đã chuyển đổi từ 0x00 sang 0x01 thì sẽ có 1000 x 16 =16000 0x01 validator mới. Khi này tỉ lệ  mỗi block của chúng ta sẽ trở thành:

• 8.72 lượt  từ Lido 0x01 validator.

• 5.82 lượt từ các 0x01 validator không phải Lido.

• 1.46 lượt từ các validator mới chuyển đổi từ 0x00.

• Mỗi block này sẽ có 20.5 ETH được rút ra.

Dễ thấy, khi bản Shanghai upgrade vừa được hoàn tất thì số lượng ETH được rút ra trong một block sẽ tăng dần theo thời gian. Do đó, hầu hết các quan điểm cho rằng khi vừa upgrade thì lượng ETH rút ra sẽ đạt đỉnh điểm rồi giảm dần là hoàn toàn sai với những phép tính chúng ta vừa thực hiện ở trên. Số lượng reward được rút ra sẽ đạt đỉnh điểm vào khoảng 70 tiếng sau khi cập nhật Shanghai hoàn tất.

Bởi lẽ tỉ lệ rút ETH mỗi block của các validator sẽ chuyển dịch dần dần từ phía các Lido validator sang phía các 0x00 validator nên sell pressure sẽ vì vậy mà tăng theo thời gian. Theo quan điểm cá nhân của mình, việc tỉ trọng của Lido là lớn trong các block đầu tiên sẽ là một điều tốt cho ETH vì họ đa số sẽ không có xu hướng bán số ETH mình vừa nhận được ⇒ điều này sẽ làm cho market không bị panic sell trong vài tiếng sau khi Shanghai hoàn tất. Vả lại, trái với dự đoán của nhiều người là sẽ có 400,000 ETH reward được rút ra trong ngày đầu tiên, mọi tính toán cho thấy sẽ chỉ có hơn 100,000 ETH được rút ra sau 24h kể từ lúc Shanghai hoàn tất.

Tóm lại, viễn cảnh ETH bị rekt ngay sau khi Shanghai được cập nhật xong có vẻ khó có thể xảy ra.

Cơ hội nào cho các LSDs?

Với việc sẽ có một lượng ETH được rút ra và được đưa vào lưu thông thì đây tín hiệu xuất hiện bull cases cho các LSDs.LSDs đối với các Proof-of-stake network như ETH, thật sự đóng vai trò quan trọng và có thể coi là những infrastructure của các layer 1. Việc có thể chi phối và giải phóng 1 lượng tiền lớn sẽ thúc đẩy các hoạt động kinh tế của các Layer 1 này, ngoài ra còn ảnh hưởng tới khả năng chi phối các transaction và MEV. Xa hơn nữa LSDs còn có thể dùng để trở thành component cho việc offer security ở những chain khác. Ở đây, bọn mình sẽ cover 3 projects liên quan tới LSDs mà mình nghĩ sẽ là top đầu để cạnh tranh cho mảng này: LidoDAO, Rocketpool và Frax.

LidoDao ($LDO)

Với viêc là nên tảng offer Liquid Staking services lớn nhất, hiện nay Lido đang năm giữ hơn 4 triệu eth và chiếm 74% thị phần, 1 con số khủng khiếp. Với việc năm nhiều Ethereum như vậy đây cũng có thể coi là con dao 2 lưỡi đối với Lido. Hiện nay, Ethereum đang gặp phải 1 vấn đề về censorship. Các giao dịch có thể bị censored bởi các validator. Mà Lido hiên đang năm rất nhiều Ethereum nên việc tạo block sẽ rơi vào tay của Lido phần nhiều. Lợi trước mắt là LidoDao sẽ  thu được thêm phần thu nhập từ MEV nhờ nắm phần lớn quyền tạo block. Có thể thấy LSD không chỉ là stake rồi earn yield mà còn có thể ảnh hưởng tới network của Ethereum. Tuy nhiên việc này cũng là điểm bất lợi, do lo ngại về vấn nạn censorship, nên cộng đồng Ethereum đã bắt đầu tảy chay Lido(lido nắm quá nhiều nodes của ethereum), việc này đẩy lên cao trào LidoDao từ chối self-limit ( giới hạn số lượng ) Ethereum staking với mình. Khi lượng $ETH staked với lido được giải phóng có thể Lido sẽ mất đi phần nào thị phần.

Tuy nhiên, cũng không phải không có lí do để bullish cho Lido, với việc hứa hẹn sẽ decentralize platform của mình hơn nữa và đang là 1 go-to platform cho staking, sau sự kiện shanghai upgrade khi mà mọi người tin tưởng vào cơ chế staking cộng với việc các nền tảng centralized staking cho Ethereum như coinbase và Kraken bị SEC bắt bỏ đi dịch vụ này. Lượng ETH staked với 2 nên tảng này khả năng cao sẽ di dời đi cộng với lượng ETH đem staked cá nhân và lương ETH chưa tham gia staking có thể sẽ ồ ạt đổ về các LS platforms. Được biết thì hiên nay có 16.7 triêu $ETH được staked ( ~ 14% tổng số ETH), Trung bình thì con số này đối với các L1s ( Proof-of-stake) khác là cỡ 50-60% supply. Ngoài ra LSDs chỉ chiếm 42% trong tổng số ETH staked.

Vậy nên, Bull case cho lido có thể từ các yếu tố sau đây:

• Số lượng ETH staked sau shanghai tăng lên

• Số lượng ETH staked cá nhân giảm đi và staker sẽ tham gia nhiều hơn vào LSDs

• số lượng ETH staked với centralized platforms giảm đi, tăng miếng bánh cho các decentralized platforms.

• Lido chi lại lợi nhuận cho $LDO staker và holder.

Rocketpool ($RPL)

Đối với rocketpool, đây có thể là cơ hôi để chuyển mình mạnh mẽ và cạnh tranh sòng phẳng với Lido. Điểm qua 1 chút về cơ chế của Rocketpool.

• Rocketpool cho phép node operators( người chạy node, cần có máy tính) tham gia vào mạng lưới tự do (permissionless) và với số ETH staked vào thấp hơn so với yêu cầu của mạng lưới Ethereum yêu cầu (32 $ETH).

• Node operators chỉ cần 16 ETH và tối thiểu 10% ( tối đa 150%) giá trị ETH mình staked thế chấp bằng $RPL. Con số 16 đó có thể giảm về 8 để giảm barrier cho node operators trong đợt upgrade Atlas sắp tới. Đối với Staker bình thường, thì họ sẽ có thể stake số lượng bất kì và nhận lại $rETH, 1 LSD của Ethereum tương tự như stETH của Lido.

Như vây, Rocketpool sẽ thực hiện chức năng kết nối 2 thành phần:

• Node operators: 1 bên có máy tính nhưng không có đủ ETH để staked.

• Basic stakers / LSD users:  bên có rất ít ETH và không biết các vấn đề phức tạp liên quan tới chạy node

Bên staker sẽ phải trả 15% phần staking yield mà mình nhận được cho bên Node operators, họ sẽ được giải phóng lượng ETH này của mình thông qua rETH. Bên node operators sẽ nhận lại được yield từ staking etherum, commission của stakers  ( 15%) và lạm phát sinh ra từ Rocketpool. Như vậy **áp lực mua của RPL sẽ đến từ số lượng node operators (hay còn gọi là minipools) này tham gia càng nhiều thì sẽ càng cần mua RPL**. Ở thời điểm viết bài này thì rocketpool có 12k6. Tùy vào mức độ mà node operators muốn expose vào $RPL họ có thể tăng % thế chấp của mình lên tơi 150% để nhận được nhiều yield từ lạm phát $RPL. Lạm phát cho toàn mạng lưới là 5% 1 năm.

Bull case cho rocketpool đó chính là design khá decentralized và permissionless, khi mà node operators có thể tự động tham gia, với lido thì họ sẽ tự cung cấp phần máy tính. Việc quá nhỏ so với lido chính là 1 lợi thế cho rocketpool, khi mà Lido đang bị chỉ trích là làm centralize Ethereum. Với việc mới chỉ có cỡ 400k ETH staked với rocketpool ( chiếm 5% thị phần LSDs) thì các yếu tố áp dụng cho bull case của Lido đều có thể áp dụng cho Rocketpool. Chỉ cần tăng được thị phần của mình lên 10% gần như áp lực mua của RPL cũng tương đối lớn ( mua để collateralize).

Và lượng $RPL khi được collateralize sẽ bị khóa cho đến khi node operators dừng tham gia mạng lưới như vậy supply của $RPL sẽ bị thu hẹp khá nhiều ( hiện tại 42% RPL lưu hành đã bị staked). Khác biệt này cũng chính là khác biệt lớn nhất của rocketpool và 1 số LSD platform khác như Lido. Khi mà các platform khác demand driver sẽ đến từ việc protocol thu được nhiều revenue từ staked ETH. Còn Rocketpool, nhu cầu sẽ đến khi mà số lượng nodes được scale lên.

Để kể thêm thì founder của RPL cũng nắm giữ tới ~ 2 Triệu RPL/ 19 triêu. Một trong những tin tốt gần đây đó là Coinbase và Kraken bị SEC cấm offer staking Ethereum. Một phần ETH từ 2 platform này dự đoán sẽ đổ về các LSDs. Thêm nữa coinbase ventures đã mua RPL và tham gia vào oDao của rocketpool và cũng đã chạy nodes. Hiên cbETH của coinbase đang chiếm 20% thị phần của LSDs.

1 yếu tố khác hậu shanghai có thể sẽ favor cho rocketpool đó là Eigenlayer. Các bạn có thể đọc thêm về nó ở đây.

https://macrochain.tech/eigen-layer-the-restaking-collective/

Tóm gọn lại, restaking có thể mang về nhiều job hơn cho node operators và đem lại nhiều nguồn yield mới cho node operators của rocketpool. 2 dư án này đã tuyên bố hợp tác với nhau. Như vậy công thức tính yield của node operators của rocketpool sau eigenlayer sẽ như thế này:

Yield = Ethereum staking Yield + Commision + RPL rewards + Eigenlayer emission + RestakingYield

Frax Finance ($FXS)

Không giấu diếm gì, tụi mình là 1 fan của dự án này. Tuy nhiên trong bài viết bọn mình sẽ đưa ra những luận điểm khách quan nhất. Trong 3 top dog thì frax chính là dự án nhỏ nhất trong mảng này nhưng cũng chính vì thế, frax đang có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong cả 3. Khi mà thị phần của Frax đang chỉ là 1%.

Để có được 1% thị phần trong LSD không phải là dễ dàng khi mà rocketpool cũng đã phải mất hơn 1 năm để chiếm dc 5% thị phần. Frax làm được điều này trong vỏn vẹn 3 tháng từ ngày khởi chạy fraxETH, có thể nói mô hình fraxETH của frax tương tự như stETH của lido khi mà node operators sẽ do Frax năm giữ đối lập với mô hình permissionless của Rocketpool. Nhìn sâu hơn ta sẽ thấy frax có tới 2 LSDs cho $ETH : $frxETH và $sfrxETH. Thứ tự sẽ là ETH staked vào sinh ra $fraxETH, stake $fraxETH sẽ sinh ra $sfrxETH

• đối với $sfrxETH, yield sẽ tới từ staking rewards của ETH

• $frxETH sẽ nhận yield từ  frxETH/ETH pool ở trên curve.

Tại sao lại tạo ra 2 phiên bản như vậy, với việc yield của ETH cho staker là có giới hạn nếu chỉ offer 1 LSDs thì mọi người sẽ thi nhau deposit ETH vào frax và làm giảm đi phần yield của việc staking với Frax. Trong khi đó Frax đang control khá nhiều convex để có thể chuyển thể phần curve emission về pool mà mình muốn từ đó có thể tạo ra yield cho frxETH/ETH và giữ liquidity cho LSDs của mình. Như vây, staker stake với frax sẽ phải chọn giữa 2 LSDs này ⇒ yield sẽ ở mức tương đối cho cả 2 thể loại và thu về 1 lượng ETH đáng kể cho protocol. Đây là mô hình thông minh có lợi cho pool của frxETH/ETH pool ( tăng liquidity) và tăng số lượng ETH staked với Frax nhưng vẫn offer được yield cao hơn mặt bằng chung của thị trường lúc này. Trong tương lai như Sam của Frax truyền tải thì frxETH sẽ cố để thay thế WETH vì cơ bản cả 2 cái này hoạt động tương tự. Tuy nhien mô hình này sẽ có trần bão hòa khi mà cả 2 LSDs đạt tới 1 con số nhất định thì yield cả 2 bên sẽ giảm đi nhiều. Frax sẽ phải tim cách để giải quyết bài toán về yield cho các stakers. Trước mắt với thị phần tương đối nhỏ và yield offer khá cao. Frax sẽ hưởng lợi khá nhiều từ sự kiện shanghai khi biểu đồ staking ETH có thể được phần phối lại : giảm thị phần của lido, tăng thị phần của staked ETH và LSDs.

Aura Finance ($AURA)

Aura Finance có thể không phải là dự án LSDs nhưng với LSDs war sắp diễn ra và khi shanghai mở cửa cho ETH stakers có thể thoải mái nạp rút thì LSDs như rETH, stETH hay frxETH sẽ cần liquidity để chống đỡ cho các đợt dump để giữ peg. với Frax họ có frxETH/ETH pool ở trên curve với incentives khá mạnh. Tuy nhiên với các LSDs khác thì ngoài curve, balancer cũng offer 1 mô hình cho stable/peg assets khá mượt mà slow slippage. Do đó việc bribing incentives cho các pool trên Balancer sẽ là 1 lựa chọn không ngoan. Hiện nay Aura Finance đang năm giữ thị phần lớn nhất của veBAL ( token để vote trên Balancer). Cho nên thay vì phải mua BAL và locked => veBAL để hướng liquidity về pool của LSDs của mình, các dự án sẽ tiết kiệm hơn khi bribe Aura finance để nhờ DAO này hướng incentives về các pool LSDs của mình để tăng thanh khoản. Từ đó ta thấy được revenue của Aura sẽ tăng lên gần shanghai. Revenue tăng thì sẽ làm nhu cầu cho $AURA tăng. Hiện các LSDs đã bắt đầu thi nhau partner với Aura.

Lời kết

Đó cũng là tất cả những gì bọn mình muốn nói về bản nâng cấp Shanghai lần này. Nhìn chung, Shanghai upgrade sẽ đem lại nhiều cơ hội cũng như thách thức cho thị trường cũng những điều vô cùng thú vị. Nếu các bạn thấy hay thì hãy chia sẻ bài viết này để tiếp động lực cho bọn mình ra thêm nhiều sản phẩm chất lượng nhé.

Vào khoảng đầu năm 2019, Alameda Research bắt đầu gọi vốn từ các nhà đầu tư với mức yield hàng năm từ hoạt động đầu tư cho Alameda lên đến 15% và cam kết thương vụ đầu tư này là không có rủi ro và sẽ hoàn trả đầy đủ tiền cho khách hàng nếu Alameda thua lỗ 2% một tháng.

https://twitter.com/zhusu/status/1087622890592169989?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1087622890592169989%7Ctwgr%5Ed07b3c7dcd952059ef22aed334056a88b7fb49df%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Falameda-research-gamble-trading%2F

Tại thời điểm đó, theo một số nguồn tin thì vốn chủ sở hữu của Alameda chỉ rơi vào khoảng $5 triệu đô. Với một quỹ đầu tư khá thống trị tại thời điểm đó thì con số này hơi “kì lạ”.

Fun fact: Alameda từng nằm trong top 2 bảng xếp hạng trader của Bitmex vào năm 2019.

Zhu Su (Founder của Three Arrows Capital) có lẽ cũng đã nhận ra điều gì đó chẳng lành. “Delete account” dưới đây được cho là tài khoản của Zhu Su.

https://twitter.com/sumfattytuna/status/1591475020995624960?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1591475020995624960%7Ctwgr%5Ed07b3c7dcd952059ef22aed334056a88b7fb49df%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Falameda-research-gamble-trading%2F

Mỉa mai thay, Zhu Su cùng với 3AC sau này lại trở thành một trong những trader lớn nhất của FTX. Ở một động thái gần đây, khi được hỏi nếu anh ta đã thấy có gì đó không ổn thì tại sao vẫn trade trên FTX, Zhu Su cũng đã xác nhận mình bị lừa.

https://twitter.com/zhusu/status/1591666218481684481?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1591666218481684481%7Ctwgr%5Ed07b3c7dcd952059ef22aed334056a88b7fb49df%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Falameda-research-gamble-trading%2F

Trở lại câu chuyện chính, vào tháng 7 năm 2019, FTX chính thức được ra mắt với vòng gọi vốn seed trị giá $8 triệu đô từ nhiều quỹ khác nhau. Nhiều người đồn đoán rằng thực chất FTX được gây dựng lên là để giải quyết vấn đề gọi vốn cho Alameda. Nếu những lời đồn đoán này có thể chỉ là thuyết âm mưu thì việc Alameda là market maker chính, đóng góp phần lớn volume cho FTX từ thuở sơ khai là một sự thật không thể chối bỏ.

From Market Making to Directional Betting

Như đã đề cập ở trên, Alameda khởi đầu là một market maker có năng lực và gặt hái được rất nhiều lợi nhuận trong ngành crypto. Khi nhắc đến Alameda chắc hẳn ai trong chúng ta cũng mường tượng đứng sau quỹ này hẳn là những bộ óc thiên tài, những người “tinh hoa” điều khiển bàn cờ. Thật sự thì có đúng như vậy?

Đầu tiên, chúng ta hãy xem xét thấu đáo bộ 3 nguyên tử của Alameda: SBF, Caroline và Sam Trabucco.

SBF và Caroline xuất phát từ Jane Street (một quantitative trading firm), Sam Trabucco có kinh nghiệm làm việc từ SIG (cũng là một quant trading firm). Okay mình không phủ nhận là bộ 3 này có background khá là ngầu thế nhưng họ cũng không hẳn là những người quá xuất chúng trong giới này. Hai công ty kể trên mỗi năm thuê thêm hàng ngàn nhân viên và cũng sa thải không ít nên vài năm kinh nghiệm làm việc ở đó không khiến 3 người họ trở thành thiên tài hay bất cứ thứ gì tương tự vậy.

Trong một podcast từ năm 2019, SBF có khoe khoang về khả năng predict market trong vòng 1-2 giây. Link podcast mình sẽ để ở đây cho bạn nào quan tâm.

https://nomics.com/blog/flippening/derivatives-exchange-sam-bankman-fried-ftx

Podcast khá dài nhưng đại khái Sam khẳng định là nhờ khả năng kể trên, Alameda đã trở thành top-tier trong giới cũng như việc dự đoán như vậy dù chỉ là giúp họ hưởng được 0.01% thôi nhưng với volume hàng ngày lên đến tỷ đô thì đó cũng là số tiền khá lớn. Alameda thời điểm này vận hành như là một market maker, đồng nghĩa với việc thu nhập của họ là từ Bid Ask Spread (Spread là mua và bán cùng lúc, ăn chênh lệch giữa bid và ask). Hoặc là từ các Delta Neutral Strategy (Neutral là khi vị thế của mình trung lập và không bị ảnh hưởng đến hướng đi của giá, ví dụ khi funding dương, tức long phải trả phí funding cho short, thì có thể buy spot và short future để ăn được doanh thu là từ funding rate fee).

Dù đúng là những điều Sam nói trong podcast là cực kì có lợi thế trong thị trường crypto năm 2019 nhưng mọi thứ luôn vận động đi lên. Ngày càng có nhiều pro market maker từ thị trường truyền thống đổ sang crypto. Alameda dần dần mất đi lợi thế của mình và tụt lại phía sau. Nếu bạn là Alameda thì bạn sẽ làm gì nếu thấy việc market making của mình dù chạy bằng mấy đoạn code siêu phức tạp nhưng chỉ đem lại vài đồng bạc lẻ. Trong khi một thằng random nào đấy lên mạng (chắc chắn không phải Macrochain) khoe long được con shitcoin random nào đấy (ví dụ: doge) và x100 tài khoản?

Chắc chắn nếu thấy vậy, bạn sẽ gia nhập hiệp hội nhà du hành thời gian (futurer) và chả thèm đoái hoài đến cái mớ code market making rách việc đó nữa. Well, Alameda thực tế nhiều khả năng đã hành động y như vậy…

Nhiều bằng chứng cho thấy Alameda đã chuyển dần hoạt động market make của mình sang gamble trực tiếp vào dự đoán lên xuống của thị trường.

https://twitter.com/AlamedaTrabucco/status/1385181027920842752?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1385181027920842752%7Ctwgr%5E74bb71287d7f9e93cb3c4104fa00ba228e7dc314%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Falameda-research-gamble-trading%2F

Như các bạn có thể thấy, Sam Trabucco sau khi nhận thấy narrative là sẽ có nhiều institution adopt crypto thì ngay lập tức leverage BTC ở $20k (errrr thì có retail investor nào mà không làm vậy khi có tin nổ ra).

Một ví dụ khác là Sam Trabucco đã giga long DOGE sau khi thấy Elon Musk tweet nhiều về memecoin này.

https://twitter.com/AlamedaTrabucco/status/1385181048502329349?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1385181048502329349%7Ctwgr%5E74bb71287d7f9e93cb3c4104fa00ba228e7dc314%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Falameda-research-gamble-trading%2F

Nếu che tên Sam Trabucco đi thì có lẽ các bạn cũng sẽ nghĩ đây chỉ là một lời nói của một tay amateur nào đó vì thực sự nó nghe chả khác gì lời của một ông grab mới vào thị trường được vài tuần và khoe mình lời được x3 từ việc long DOGE. Again, bull market thì làm gì mà chả đúng…

Mình không phủ nhận là việc long BTC hay DOGE kể trên đã tạo ra rất nhiều lợi nhuận cho Alameda. Tuy nhiên, điều mình muốn chỉ ra là thực sự Alameda đang làm gì vậy? Lĩnh vực sở trường của họ là quantitative trading, việc long hay short một token không phải là những gì mà họ chuyên làm hay thực sự giỏi hơn người khác.

Câu chuyện đối với Caroline cũng tương tự như vậy. Tháng 3 năm ngoái, Caroline thú nhận rằng mình đã chán với việc kiếm vài đồng lẻ thông qua market making mà thay vào đó khá hứng thú với directional betting. “he” ở đây rất có thể chính là SBF.

https://twitter.com/carolinecapital/status/1368528742889390088?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1368528742889390088%7Ctwgr%5E74bb71287d7f9e93cb3c4104fa00ba228e7dc314%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Falameda-research-gamble-trading%2F

Không lâu sau đó Sam Trabucco cũng đã thông báo rằng Alameda không còn tha thiết với delta neutral strategy nữa.

https://twitter.com/AlamedaTrabucco/status/1385180941186789384?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1385180941186789384%7Ctwgr%5E74bb71287d7f9e93cb3c4104fa00ba228e7dc314%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Falameda-research-gamble-trading%2F

Vậy tổng kết lại hoạt động của Alameda gồm 2 phần chính:  market making (hầu như không tạo ra nhiều lợi nhuận nếu không muốn nói là lỗ, nhiều khả năng Alameda vẫn giữ lại mảng này là để tạo volume cho FTX ⇒ gọi được nhiều vốn hơn cho FTX) và directional trading (hoạt động rất tốt trong bull market 2020-2021).

The Illiquid Symphony

Để thực hiện thực hiện những vụ gamble dùng đòn bẩy lớn như kể trên thì tất nhiên Alameda cần tài sản đảm bảo.

Sau vụ sụp đổ của FTX vừa qua thì chắc hẳn các bạn không còn lạ lẫm với 3 token: Serum, MAPS và OXY. Điểm chung của chúng là lượng cung lưu hành chỉ chiếm phần nhỏ so với tổng cung tối đa ⇒ FDV (vốn hóa pha loãng hoàn toàn) lớn gấp nhiều lần so với market cap của token đó. Tại sao lại có điểm chung này?

Hãy lấy một ví dụ đơn giản, một dự án XYZ có định giá 5 triệu đô. Alameda sẽ đầu tư 1 triệu đô vào đó và sau đó FTX sẽ list token XYZ này lên sàn nhưng chỉ cho lượng cung lưu hành chiếm 1% tổng cung tối đa.

Vì số lượng token được mở bán trên thị trường là quá ít nên Alameda có thể dễ dàng lái giá token này lên và cho market cap của nó đạt đến ngưỡng chẳng hạn là 20 triệu đô ⇒ FDV của dự án này là 20*100= 2 tỉ đô.

Và thế là khoản đầu tư 1 triệu đô ban đầu của Alameda giờ được định giá trên giấy tờ là 400 triệu đô. Bằng cách tạo ra những dự án có FDV quá lớn so với market cap như thế này, Alameda đã có thể đem những đồng token của mình thoải mái đi thế chấp với giá trị trên giấy tờ cực kì cao so với khoản tiền bỏ ra ban đầu. Những người trong ngành đã đặt tên cho những dự án này với cái tên “mĩ miều” là Sam coins.

Ngay khi có bất kì nhân viên nào dưới trướng FTX và Alameda tỏ ra nghi ngờ mô hình này thì Sam ngay lập tức lấn át và đe dọa.

https://twitter.com/211lp/status/1592073286007271424?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1592073286007271424%7Ctwgr%5E74bb71287d7f9e93cb3c4104fa00ba228e7dc314%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Falameda-research-gamble-trading%2F

Sẵn tiện đây chúng ta sẽ nói thêm về Sam Bankman Fried.

The Portrait of Sam Bankman Fried

Sam Bankman Fried được mô tả là một người cực kì thích take risk. Điều này có thể do bản chất con người nhưng liệu còn lí do nào khác?

Nếu các bạn để ý thì trong một cuộc phỏng vấn với Bankless về vấn đề regulation của crypto ta có thể quan sát thấy người Sam run cầm cập

Quay ngược lại thời gian xa hơn trước đó một chút ta có thể bắt gặp tweet của Sam khá là cổ súy cho việc sử dụng chất kích thích. Theo đó, Sam có thói quen sử dụng chất kích thích khi ngủ dậy.

https://twitter.com/SBF_FTX/status/1173351344159117312?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1173351344159117312%7Ctwgr%5E74bb71287d7f9e93cb3c4104fa00ba228e7dc314%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Fmacrochain.tech%2Falameda-research-gamble-trading%2F

Từ chỉ một khung hình quang cảnh làm việc của SBF, Autism Capital đã chỉ ra loại thuốc mà Sam thường sử dụng chính là EMSAM. Đây là loại thuốc dùng để trị chứng trầm cảm và bệnh Parkinson.

Loại thuốc này có tác dụng tăng lượng dopamine lên não nhưng theo nhiều nghiên cứu, nó có tác dụng phụ là làm cho người dùng có khuynh hướng muốn gamble nhiều hơn. (coincidence? I think not).

ghiên cứu, nó có tác dụng phụ là làm cho người dùng có khuynh hướng muốn gamble nhiều hơn. (coincidence? I think not).

Is There a Link Between Drugs for Parkinson Disease and Gambling Disorders? - Psychiatry Advisor

Một tác dụng phụ khác của việc dùng loại thuốc này là mua sắm vô tội vạ (compulsive shopping). Cùng điểm lại một số thương vụ mua sắm của Sam nhé:

• Mua lại tên của Team Solo Mid và đổi thành TSM FTX (ngốn 210 triệu đô - kỉ lục của giới eSport)

• Chi 12 triệu đô cho chiến dịch quảng cáo kéo dài 1 ngày với một đội bóng chày nổi tiếng của Nhật Bản.

• Chi 139 triệu đô để đổi tên sân vận động của đội bóng rổ Miami Heat thành FTX

• Cùng với đó là vô số các thương vụ mua sắm bất động sản ở Bahamas (đáng chú ý là căn penthouse 40 triệu đô).

Nhiều bằng chứng còn cho thấy Sam thực sự có vấn đề về nhận thức và không hẳn là thiên tài như mọi người vẫn nghĩ:

• Kẹt ở rank đồng của LOL hơn vài ngàn trận đấu.

• Dù đang làm cả thị trường phải điêu đứng nhưng vẫn tweet dòng chữ WHAT HAPPENED ngắt quãng (he really thought that was funny?)

• Viết ra bảng cân đối kế toán cho FTX đơn giản đến ngớ ngẩn. Nếu bạn đến bất kì trường đại học kinh tế nào ở Việt Nam và chọn một bạn sinh viên kế toán thì chắc chắn  bạn đó sẽ bảo đó còn chẳng phải một bảng cân đối kế toán.

Cuối cùng, có vẻ như cựu CEO FTX đáng kính của chúng ta còn là một tên đạo đức giả. Dưới đây là một phần trong đoạn tin nhắn giữa Sam và bạn của anh ta, cũng là kí giả của vox dot com.

Khi đọc xong những lời này từ Sam, mình nhận ra rằng những hoạt động từ thiện trước đây của anh chàng này hay dòng chữ altrusim mà anh ta nhắc đi nhắc lại chỉ là những nỗ lực dối trá nhằm đánh bóng tên tuổi của bản thân và để errr… xuất hiện trên Youtube của Nas Daily với tiêu đề “The most generous billionaire”?

Phần còn lại của cuộc đối thoại này là những lời biện hộ của Sam về hành vi của mình, anh ta liên tục đổ lỗi cho người khác và không một lần thể hiện rằng mình đã sai khi sử dụng tiền của user đi gamble. Đây chính là biểu hiện rõ nhất của chứng rối loạn nhân cách chống đối xã hội (sociopath).

A Trading Firm run by Kids

Hầu như ai trong chúng ta cũng từng nghe về câu chuyện Sam đã nghĩ ra trò arbitrage Bitcoin từ sàn Mỹ sang sàn Nhật Bản để hưởng 1000$ chênh lệch trên mỗi Bitcoin và kiếm hàng chục triệu đô. Vậy thực hư câu chuyện này là thế nào?

Dưới đây là một mẩu chia sẻ của một nhân viên (tự nhận mình) từng làm việc cho Alameda được đăng tải trên Effective Altruism Forum.

Tóm tắt: Đầu tiên Sam muốn arbitrage ở Hàn nhưng không thành công vì một số lí do. Sau đó Sam chuyển hướng sang Nhật và thu được khoảng 10-30 triệu đô lợi nhuận nhưng đây không phải lí do Sam giàu có vì theo lời người này, đống lợi nhuận đó đã tiêu tan vì một số lí do sau:

• Sam counter trade người giỏi nhất trong team và lỗ vài triệu đô.

• Mua shitcoin OTC và chưa kịp dump đống token này thì nó đã mất gần hết giá trị.

• Không có một khung quản lý cụ thể nên các khoản thanh toán dù đến hay chưa cũng chả biết (khoản XRP khi tới thì đã mất 90% giá trị).

• Mắc các sai lầm nghiệp dư như chuyển nhầm USDT vào contract của BTC (?????).

• Không kiểm soát được các khoản chi tiêu (có khi nếu bạn gửi một hóa đơn khống đến Alameda thì họ vẫn trả tiền cho bạn mà không double check vì có thể họ cũng không có gì để đối chiếu).

Trên đây chỉ là từ trí nhớ của một nhân viên cũ của Alameda, nó có thể không chính xác hoàn toàn nhưng phần nào cũng đã phản ảnh được tình trạng lúc bấy giờ của trading firm này: Đầu tư vô tội vạ, quản lý nghèo nàn và không có quy tắc đối với chi tiêu ngân sách.

Một công ty mà như vậy thì khả năng họ kiểm soát được PnL của mình là bao nhiêu phần trăm? Khả năng họ biết được tài sản và nợ phải trả của mình là bao nhiêu? Đến cả người có hàng chục năm kinh nghiệm trong việc giải quyết các vụ phá sản của các công ty như John Ray III (CEO hiện tại của FTX) còn phải thốt lên rằng ông chưa từng thấy một công ty nào thất bại trong việc quản lý và thiếu hụt trầm trọng thông tin tài chính như FTX. Điều này có nghĩa mớ hỗn độn của FTX còn tệ hơn cả của Enron.

https://www.cbsnews.com/news/ftx-bankruptcy-john-ray-ceo-failure/

Khi mà Alameda hoàn toàn mù mờ về tài chính của doanh nghiệp mình, khả năng rất cao là chỉ đến khi sau Luna crash, giá trị tài sản thế chấp cắm đầu xuống đất, các chủ nợ bắt đầu ráo riết yêu cầu Alameda trả nợ thì họ mới nhận ra mình đang ở tình huống xấu thế nào. Và giải pháp thì mọi người cũng đã biết: FTX chuyển tiền của customer sang Alameda để trả những khoản nợ này.

Some bottom lines

Những điều mình nói ở trên có thể chỉ là hindsight khi mà mọi chuyện đã vỡ lở thì chúng ta mới đem Alameda và SBF ra mổ xẻ. Thế nhưng có một điều chúng ta có thể đồng ý với nhau rằng với bộ sậu lãnh đạo như thế, sự sụp đổ của FTX/Alameda là không thể tránh khỏi. Ít nhất chúng ta có thể an ủi nhau rằng quả bóng này đã vỡ trước khi nó đủ lớn để crypto không thể gượng lại.

Một vấn đề được mọi người quan tâm hiện nay chính là sự giảm phát của Ethereum. Về việc Ethereum giảm phát thì cũng đã có nhiều bài viết đưa tin rồi nên mình sẽ chọn một approach khác chính là so sánh Absolute New Production của Ethereum trước và sau The Merge.

Cơ bản thì cả trước và sau The Merge thì số lượng ETH tăng thêm tuyệt đối (Absolute New Production) tuân theo công thức chung sau:

Absolute New Production = Total New ETH Produced - ETH Burnt

Trước The Merge

Khi Ethereum còn là Proof of Work thì lượng ETH được sản sinh ra bao gồm 2 phần chính: Block Reward cho thợ đào và Staking Reward cho staker của Beacon Chain.

Theo số liệu từ Etherscan, trước khi chuyển sang Proof of Stake, số lượng ETH được các thợ đào mining ra mỗi ngày dao động khá ít, loanh quanh ở khoảng 13,000 ETH một ngày. Nếu ta nhân con số này lên 365 ngày thì Annual Block Reward của Ethereum sẽ rơi vào khoảng 4.745 triệu ETH được đào ra mỗi năm.

Trước đây, cụm từ Staking của Ethereum ám chỉ đến việc deposit 32 ETH vào Beacon Chain để trở thành Validator.

Vào ngày 15/9 (trước khi The Merge xảy ra), số lượng ETH staked vào Beacon Chain đạt mức 13.7 triệu, với APR cho việc stake ETH là 4.2% thì số lượng ETH staking reward được issue trong một năm rơi vào khoảng 13.7 triệu x 4.2% = 575,400 ETH.

Bản đề xuất EIP-1559 của Ethereum đã có hiệu lực được 418 ngày tính đến thời điểm viết bài (từ ngày 5/8/2021 đến 28/09/2022). Kể từ đó đến nay, theo số liệu từ Ultrasound Money, EIP-1559 đã burn tổng cộng khoảng 2,636,000 ETH. Nếu quy đổi số liệu này sang annual thì mỗi năm, Ethereum burn khoảng 2.3 triệu ETH.

Với các dữ liệu đã tính toán ở trên, chúng ta có kết quả sau khi ghép vào công thức chung

Absolute New Production = Total New ETH Produced - ETH Burnt = (4.745 triệu + 0.575 triệu) - 2.3 triệu = 3.02 triệu ETH

rước khi The Merge gần diễn ra thì supply của ETH rơi vào khoảng 120.52 triệu

Vậy tỉ lệ inflation của ETH trước The Merge sẽ là:

Absolute New Production/Total Supply = 2.5%

Sau The Merge

Sau khi Ethereum chuyển sang Proof Of Stake, ETH chỉ có thể được sản sinh ra thông qua cơ chế staking. Do đó, block reward từ các miners bằng 0.

Công thức của chúng ta sẽ được rút gọn thành:

Absolute New Production = ETH Staking Rewards - ETH Burnt

Số lượng ETH Staked sau the The Merge không thay đổi đáng kể, rơi vào khoảng 14.78 triệu vào thời điểm viết bài với APR ~4.0%

⇒ ETH Staking Reward = 14.78 x 4.0%=0.59 triệu ETH

Số lượng ETH được burn vào năm tiếp theo kể từ The Merge là một con số khá khó dự đoán vì nó còn phụ thuộc vào mức độ hoạt động cũng như lượng user sử dụng Ethereum, do đó chúng ta sẽ coi như số ETH được burn sẽ tương tự như trước The Merge tức là 2.3 triệu/năm.

Vậy chúng ta có kết quả:

Absolute New Production= ETH Staking Rewards - ETH Burnt = 0.59 - 2.3= -1.71 triệu ETH

Và thế là ETH giảm phát. Tỉ lệ deflation của Ethereum sẽ bằng:

Absolute New Production/ETH Supply = 1.71/120.53 = 1.41% (giảm 1.41%)

Welcome to the deflationary era, folks.

Ethereum Staking Yield

Some Of Us Are Perceiving The Matter The Wrong Way

Tâm lý của số đông mọi người khi nắm giữ một lượng lớn token là đem chúng đi stake để nhận về yield, nếu không thì sẽ rất lãng phí vì tiền ngồi yên là tiền “chết”. Trong nhiều trường hợp thì điều này không sai. Thế nhưng, mọi người dường như đang bỏ quên các yếu tố khác mà chúng ta nên quan tâm ngoài cái gọi là yield trên danh nghĩa ấy.

Ở tâm thế là một nhà đầu tư cá nhân, quyết định chọn staking hay không nên được cân bằng giữa các yếu tố yield, risk, liquidity và cost and effort.

Ta có công thức chung sau:

Actual Yield = Yield x (1- Discount Risk) - Liquidity Premium - Cost and Effort.

Trong đó

• Actual Yield: Là yield thực tế mà các staker nhận được sau khi trừ đi các yếu tố khác, nếu con số này dương thì câu trả lời là nên đi stake.

• Discount Risk: Là những rủi ro mà bạn phải gánh chịu khi stake ETH của mình ví dụ như slashing rate hay network downtime.

• Yield: Là con số được công bố bởi các nền tảng nhận stake, có thể là APR, APY or whatever, nói chung đây chỉ là yield trên danh nghĩa.

• Liquidity Premium: Là chi phí cơ hội khi các bạn lock token của mình. Ví dụ như khi lock token đó thì các bạn mất đi cơ hội dùng số token đó để đi flip NFT, đi trade hay đơn giản là panic sell khi token đó dump dài.

• Cost and Effort: Là các chi phí ví dụ như tiền máy móc, điện năng khi các bạn muốn trở thành validator hay công sức các bạn setup, theo dõi máy tính của mình.

Nếu sau khi tính toán con số actual yeild là số dương thì yes bạn nên stake mớ ETH của mình đi, còn nếu như ra kết quả là âm thì có vẻ bạn đang mất nhiều hơn là được nếu đem ETH đi stake.

Theo lẽ đó, chúng ta có bất đẳng thức sau để xác định việc nên stake ETH hay không.

Để staker thực sự hưởng lợi từ việc staking thì:

Yield x (1 - Discount Risk) > Liquidity Premium + Cost & Effort

Thực tế thì hiện nay có rất nhiều nhà đầu tư từ thị trường truyền thống đổ xô sang crypto sector và bảo rằng chính cái staking yield trên danh nghĩa mà các nền tảng offer đấy là risk free rate nhưng thực tế họ đang bỏ quên Discount Risk mà chúng ta đã bàn luận ở trên. Do đó, công thức đúng của Risk Free Rate phải là:

Risk Free Rate = Yield x (1-Discount Risk)

Khái niệm Risk Free Rate (RFR) làm dấy lên sự tranh cãi của 2 trường phái chính: quan điểm tài chính của những nhà đầu cơ và quan điểm kĩ thuật của các builder.

Những nhà đầu cơ cho rằng phải để chỉ số RFR thật cao để thu hút mọi người staking thật nhiều ETH ⇒ Tạo ra sự thiếu hụt trong nguồn cung ETH ⇒ Tăng giá ETH. Tư duy này khá giống thị trường tài chính truyền thống khi mọi người dùng mô hình dòng tiền chiết khấu để định giá cho một công ty. Yield cao ⇒ Giá token cao cũng tương tự như cổ tức cao ⇒ Giá cổ phiếu cao.

Những người còn lại phản đối việc set mức RFR quá cao với lí lẽ nếu để RFR quá cao thì những hoạt động DeFi, NFT, GameFi của hệ sinh thái sẽ khó lòng mà cạnh tranh được. Chẳng có lí do gì mà các ETH holder phải tham gia các hoạt động đó khi mà mức RFR khi staking quá hấp dẫn như vậy ⇒ Hệ sinh thái trì trệ, không phát triển được.

⇒ Để phát triển hệ sinh thái một cách vững chắc thì cần 2 yếu tố: Staking Ratio (Stake amount/total supply) phải không được quá cao và Staking Yield phải thấp.

Real And Nominal Ethereum Staking Yield

Như đã đề cập ở trên, hầu hết các chỉ số APR, APY mà các nền tảng cho phép bạn staking đưa ra thực chất chỉ là yield trên danh nghĩa (Nominal Yield). Các Layer 1 hiện nay đang đua nhau đưa ra những tỉ lệ Nomial Staking Yield hấp dẫn nhằm thu hút dòng tiền về mình. Điều này có vẻ đang có tác dụng khi mà các Layer 1 offer staking yield cao đều có Staking Ratio ấn tượng. Nhưng việc này là con dao hai lưỡi khi mà Staking Ratio cao đồng nghĩa với việc emission từ staking program cao ⇒ Lạm phát mạnh ⇒ Bạn có nhiều token hơn thông qua staking program nhưng giá trị token đó lại giảm mạnh ⇒ Hóa ra không lời.

Trường hợp của Cardano là một ví dụ điển hình, staking yield được thông báo bởi nền tảng staking của blockchain này hiện tại đang là 3.6% nhưng thực tế khi khấu trừ đi các yếu tố như fee, inflaltion thì yield mà các bạn nhận được khi stake Cardano là … -0.15%. Đọc tới đây thì có thể các bạn sẽ nghĩ thật nực cười khi stake đồng tiền của mình, chấp nhận nó bị lock trong một thời gian nhất định nhưng cuối cùng mình nhận lại một con số âm nhưng thực tế đó là điều đang diễn ra với Staking program của Cardano và Staking Ratio của nó đã chạm mức 71.6%.

Ethereum đang làm tốt hơn ở khoản staking này. Hai con số Real Yield và Nomial Yield của Ethereum chênh lệch không đáng kể. Điều này chủ yếu là do Ethereum có cơ chế burn từ EIP-1559 và Staking Ratio của Ethereum đang ở mức thấp (12.01%). Tuy nhiên, nhiều người dự đoán cho đến khi Proof of Stake bắt đầu ổn định và staker được phép rút phần ETH staked (làm giảm risk khi stake ETH) của mình thì Staking Ratio của Ethereum sẽ tăng mạnh, làm cho Staking Yield cũng vì đó mà giảm theo.

Biểu đồ ở dưới cho thấy sự tương quan giữa Staking Ratio, Nomial Yield và Real Yield của Ethereum (không tính burn và phí tip). Từ biểu đồ ta có thể thấy, khi Staking Ratio đạt ngưỡng 60% thì Nomial Yield của Ethereum chỉ còn 2% và Real Yield đã tụt xuống mốc 2% từ trước đó rất lâu (khi staking ratio đạt 30%). Khi staking ratio vượt ngưỡng 60% thì Real Yield cũng tụt xuống dưới mức 1%.

Do đó, hầu hết các mô hình staking công bố Nomial Yield lên đến 8% hiện nay đều chỉ là tạm thời. Con số Nomial Yield này chỉ có ý nghĩa ngắn hạn khi mà high yield làm nhiều người muốn stake ⇒ lượng token được stake tăng lên ⇒ staking ratio tăng ⇒ yield giảm. Điều này dường như là không thể tránh khỏi. Cách duy nhất để duy trì được real yield cao là phải burn thật nhiều token để bù đắp cho emission, tức là phải duy trì fee cao. Điều này lại vô tình cản trở mass adoption do fee cao là một rào cản tương đối lớn với các user bình thường.

Thêm một điều nữa, bạn có tự hỏi việc burn token có lợi cho ai nữa không? Đúng rồi đấy, những người không stake cũng được hưởng lợi tương đương stakers…

Thật sự thì cái ý tưởng staking không phải là xấu, thế nhưng thiết nghĩ nên cho user có nhiều sự lựa chọn bằng cách tạo ra nhiều utility cho blockchain. Hãy tạo ra cơ hội cho các hoạt động khác của blockchain để tạo ra mức lợi nhuận có thể cạnh tranh với hoạt động staking. Chẳng ai muốn một blockchain mà đến 70-90% supply của nó nằm yên bất động trong các staking program cả. Việc ủng hộ lock thật nhiều ETH để lấy yield khiến cho Ethereum chả khác gì Bitcoin cả - cổ súy cho việc crypto là một phương tiện lưu trữ giá trị hơn là tập trung cho use case của nó.

MEV fact-check

• MEV (Maximal Extractable Value) là phần giá trị thợ đào khai thác được thông qua việc sắp xếp trình tự các giao dịch bên trong block, khả năng này áp dụng tương tự cho validator sau khi Ethereum chuyển sang PoS.

• MEV là kết quả tất yếu xuất phát từ thiết kế của Ethereum, việc thợ đào ưu tiên tx dựa trên phí là cần thiết để lọc và loại bỏ tx rác.

• MEV có mặt lợi và hại tùy thuộc vào cách thức khai thác. MEV trở thành các khuyến khích kinh tế giúp Defi hoạt động trơn tru. Mặt khác, chúng cũng có thể gây ảnh hưởng lên sự ổn định của mạng lưới và phá vỡ trải nghiệm người dùng.

• Việc cần giải quyết là giảm thiểu các tác động xấu của MEV và phân bổ chúng công bằng hơn, thay vì tìm cách loại bỏ hoàn toàn.

Quy trình khai thác MEV

• Phần lớn MEV được tìm thấy bởi Searchers, là những con bot chuyên lùng tìm tx giá trị có thể khai thác trong mempool.

• Tx bị tấn công sẽ được xếp vào tệp cùng các tx khác theo trình tự mong muốn của Searcher.

• Sau đó, Searchers tham gia trả phí ưu tiên (Priority Gas Auctions - PGAs) để tệp tx của mình được thợ đào thêm vào block.

• Thợ đào lựa chọn những tệp tx trả phí cao nhất.

Các dạng MEV phổ biến

Arbitrage: Searcher thực hiện giao dịch sinh lời dựa trên khoảng chênh lệch giá của một token trên hai sàn DEX khác nhau.

Liquidation: Searcher sẽ cố gắng phát hiện sớm nhất mỗi khi diễn ra sự kiện thanh lý trên lending protocols, trở thành người đầu tiên thu mua tài sản thế chấp ở giá chiết khấu rồi đem bán ở giá thị trường.

Sandwiching: Khi phát hiện một lệnh trade lớn, Searcher sẽ mua vào token trước, để tx mục tiêu đẩy giá lên, rồi bán ra để ăn chênh lệch.

Trong 3 dạng trên, 2 cái đầu là lợi vì sẽ giúp khắc phục tình trạng chênh lệch giá trên Defi market, cái cuối cùng là hại do gây ra trượt giá lớn, khiến lệnh trade của người dùng bị thực hiện ở mức giá cao hơn thời điểm bid.

Ngoài ra, còn nhiều cách thức khai thác MEV phức tạp khác và sẽ dần xuất hiện thêm theo tiến trình phát triển của hạ tầng Ethereum và Defi dApps.

MEV trên Ethereum, sự hình thành của Flashbots

Câu hỏi làm sao ngăn cản việc thợ đào tận dụng khả năng sắp xếp tx của mình để kiếm lời đã được đặt ra từ 2014, trước cả khi Ethereum ra mắt. Tuy nhiên, câu trả lời là chẳng có cách nào cả.

Tháng 4/2019, kĩ sư phần mềm Philip Daian xuất bản báo cáo về những bằng chứng liên quan tới hành vi front-running trên DEXs, đồng thời chỉ ra MEV thật sự có thể trở thành mối nguy hại cho mạng lưới chứ không đơn thuần chỉ là giả thuyết. Sau đó ít lâu, nhiều bên research khác như Paradigm cũng lên tiếng về sự tồn tại và nở rộ của MEV trên Ethereum.

Trên lý thuyết, MEV là nguồn thu thứ 3 của thợ đào bên cạnh block reward và tx fee, đây là đơn vị duy nhất đảm bảo đầu ra lợi nhuận cho các cơ hội này. Tuy nhiên, họ nhận ra các cuộc tấn công MEV bài bản nhất không đến từ thợ đào mà là Searchers. Với các dạng MEV mang tính cạnh tranh cao, Seacher có thể chấp nhận trả phí bằng toàn bộ lợi nhuận MEV của mình, do đó phần lớn MEV sẽ về tay thợ đào dưới hình thức ‘hối lộ’.

Cho tới thời điểm đó, quy trình đấu giá MEV giữa Searcher và thợ đào chủ yếu diễn ra qua các kênh kín hoặc public mempool của Ethereum. Cả 2 ngạch này đều vừa không tối ưu, vừa có vấn đề tồn đọng riêng:

• Thông qua trình trả phí ưu tiên (PGAs): Mempool sẽ bị quá tải và lấp đầy bởi tx rác → Gây nghẽn mạng, phí gas bị đẩy lên cao, ảnh hưởng tới trải nghiệm người dùng thông thường.

• Thông qua kênh kín: Mối lo ngại về giao kèo giữa thợ đào cùng các trading firms lớn sẽ cuỗm trọn toàn bộ MEV trên Ethereum. Dần dà, một thợ đào có sự hậu thuẫn lớn sẽ thu về lợi nhuận vượt xa những bên còn lại và thống trị quy trình sản xuất block → Tạo thành điểm tập trung.

Với nỗ lực giải quyết các vấn đề trên, Philip Daian và các đồng nghiệp thành lập một tổ chức R&D tập trung tìm cách giảm thiểu các tác động tiêu cực của MEV lên Ethereum, lấy tên gọi là Flashbots.

Họ cho ra mắt sản phẩm đầu tiên, Flashbots Auction vào tháng 1/2021. Đây là một sàn đấu giá blockspace kín, cho phép Searchers trả giá bid trực tiếp tới thợ đào, từ đó giảm được phí gas mà không phải hy sinh lợi nhuận MEV của mình. Flashbots Auction mở đường cho cả Searchers và thợ đào dễ dàng tham gia khai thác, bình đẳng hóa các cơ hội MEV và nhanh chóng được đón nhận rộng rãi.

Tạm dừng lại ở đây. Trong bài viết tiếp theo, mình sẽ nói tới MEV-boost - bản nâng cấp của Flashbots Auction cũng như chi tiết tx order flow trên Ethereum ở 2 giai đoạn trước và sau The Merge.

The goal

Xuất phát từ kinh nghiệm của bản thân qua L1 rotation meta-game và nhìn ra các vấn đề như thanh khoản rời rạc, incentives không đồng đều.. đội ngũ berachain muốn khắc phục chúng trên chính chain mà mình đang xây. Mục tiêu của họ là tạo ra một L1 sở hữu hạ tầng tốt, hst được hẫu thuẫn bởi cộng đồng với ‘tín ngưỡng' memetic vốn có.

Berachain Overview

Berachain là L1 blockchain tương thích EVM và được xây trên Tendermint (Cosmos SDK) Berachain giới thiệu cơ chế mới Proof of Liquidity cho phép người dùng stake nhiều loại assets khác nhau, từ L1 tokens (wBTC, wETH..), stablecoins (USDC, USDT..) cho tới Defi blue-chip tokens (chưa công bố) vào các consensus vaults để đóng góp bảo mật cho mạng lưới. Song, mỗi token sẽ chiếm tỉ trọng riêng (weights), block rewards cũng được xác định dựa theo đó. Berachain hoàn toàn có thể mở bribe market ngay ở cấp đồng thuận do việc quyết định tỉ trọng của các tokens có thể được biểu quyết trong quá trình quản trị.

Tài sản trong consensus vaults sẽ được ghép với $HONEY (stablecoin) tạo thanh khoản trên native DEX của berachain. Tức stakers mặc định trở thành LPs và nhận thêm phí giao dịch bên cạnh block rewards. Ngoài ra, staked assets có thể dùng làm thế chấp để mint $HONEY sử dụng trong hst của berachain. So với các L1 chains khác, stakers trên berachain có nhiều incentives để ở lại hơn. Tương tự, các giao thức Defi trực thuộc trên berachain cũng hưởng lợi nếu token của họ được berachain hỗ trợ staking. Một vài lợi thế có thể kể tới như bootstrap thanh khoản hiệu quả khi cặp với $HONEY, utility bổ sung cho token khi đóng góp bảo mật cho mạng lưới giúp holders nhận thêm staking rewards. Berachain muốn tạo ra incentives flow hợp lý, đồng đều xoay quanh bản thân nó, người dùng - stakers và các protocols.

Token Design

Berachain sử dụng mô hình ‘Tri-token’, bao gồm:

$BERA

• Gas token, được dùng để trả block rewards (10% emissions/năm)

• Toàn bộ $BERA dùng làm gas sẽ được đem đốt $BGT Token quản trị Non-transferable, cách duy nhất để nhận $BGT là stake $BERA $BGT holders hưởng phí swap trên DEXs, lãi vay $HONEY, funding phí trên perps, phí thanh lý vị thế.. toàn bộ được trả bằng $HONEY

$BGT

• Token quản trị

• Non-transferable, cách duy nhất để nhận $BGT là stake $BERA

• $BGT holders hưởng phí swap trên DEXs, lãi vay $HONEY, funding phí trên perps, phí thanh lý vị thế.. toàn bộ được trả bằng $HONEY

$HONEY

• $HONEY is money - $ pegged Stablecoin dùng staked assets để mint

• Phương tiện trao đổi chính cho mọi hoạt động trên berachain

• $HONEY peg được duy trì bằng nhiều phương án, bao gồm over-collateralized, kiểm soát lãi vay và áp dụng frax’s AMO model.

Ecosystem

Sở hữu dàn partnership đông đảo cùng nhiều protocols nổi bật, defi stacks trên berachain đã đầy đủ, nftfi thậm chí còn hứa hẹn hơn. Một vài cái tên đáng chú ý có Crocswap, Redacted, Aori, Caviar, Abacus, HoneyJar

Conclusion

Có thể thấy innovation của Berachain nằm ở chỗ, chain này có thể sử dụng security thông qua staked assets từ các chain khác. Đồng thời có thể sử dụng restaking assets từ eigenlayer hay interchain security của cosmos/ atom. Việc này sẽ giải quyết 1 vấn đề khá nhức nhói đối với các dapps đó là value đổ về protocol layer quá nhiều mà app layer không thu về được bao nhiêu ( users trả rất nhiều phí cho security) trong khi app layer mới là cái mà users tương tác nhiều nhất. thanh khoản bị phân mảng cũng là 1 vấn đề mà mô hình này sẽ phần nào giải quyết khi mà native dex trên berachain sẽ đổ liquidity về các toàn bộ ứng dụng. Mô hình của berachain thật sự là mới mẻ đối với cách thiết kế token economy của các chains, mô hình này vẫn cần được kiểm chứng qua thời gian nhưng đây có thể là breakthrough design mà bạn không muốn bỏ qua