Layer 2 ölçeklendirme çözümleri için üretilen Kanallar (channels) plazma (plasma) ve Rollup’lar nedir ve hangi projeler bu ölçeklendirme çözümlerini kullanmaktadır? konularına değinilen aşağıda kaynağını bıraktığım medium yazısından dikkatimi çeken noktaları kendi bloguma aktardım.

Kaynak

Kanallar (Channels)

Ethereum'daki state channels (durum kanallarına) örnek olarak Raiden, Celer Network, Connext ve statechannels projeleri verilebilir.

Ethereum'daki kanallar, büyük hacimli işlemlerde bulunan ve zaten grup arasında doğrudan güvene sahip olan bir grup bilinen taraf için en uygunudur.

Kanallar ayrıca, kanalların akıllı sözleşmesini kilitlemek için büyük miktarda sermaye gerektirir.

Kanallar en erken ölçeklendirme çözümüdür. Ancak 2021'de genel amaçlı akıllı sözleşmeyi ve birçok DeFi uygulamasını desteklememesi sebebiyle giderek channels ölçekleme çözümü ile daha az karşılaşmamız bekleniyor.

Plasma

Plazma, sınırsız bir alt zincir oluşturmak için akıllı sözleşmeler ve Merkle trees kullanan Ethereum'un yerel "side chaini" olarak kabul edilebilir.

Plazma, güvenlik için bağlı bir sahtekarlık kanıtı (fraud proofs) sistemini kullanır.

Bir katılımcı plazma blok zincirinde para çekme talebinde bulunduğunda, child chain süresindeki diğer kişilerin para çekme işlemine itiraz etmek için bir kanıt sunmasına izin veren bir itiraz süresi (7-14 gün) beklemesi gerekecektir.

İşlem geçerliyse, sahibi, itiraz süresinden sonra fonu alacaktır. Para çekme işleminin hileli olduğu kanıtlanırsa, o işlem grubu ve sonrasındaki tüm gruplar geri alınır.

Plasma örnekleri OMG Network, Plasma ve Loom Network.

StarkWare'in Validium'u, bu uzun para çekme süresi sorununu çözen plazmada sıfır bilgi kanıtları(zero-knowledge proofs) (dolandırıcılık kanıtları yerine(fraud proofs)) kullanır.

Plazma DEFİ’ler açısından oldukça zayıftır. Bir nesnenin durumunun sahibinin izni olmadan değiştirilebildiği sistemler (örn. Uniswap) Plazma ile iyi çalışmaz.Diğer yan zincirler, plazma zinciri ve bu DeFi uygulamaları arasında köprü kurabilse de, ek karmaşıklık ile optimal değildir.

Rollups

Plasmadan ayrılan 2 temel fark vardır.

1- Plazma, tüm işlem verilerini ve hesaplamayı zincir dışı tutarken, rolluplar, verilerin bir kısmını Ethereum blok zincirinde tutar. Bariz faydaları, artırılmış güvenlik ve merkezileştirmeden kaçınılmasıdır.

2- Rolluplar genel amaçlıdır ve hatta bir toplama içinde bir EVM çalıştırılabilir, bu da mevcut Ethereum uygulamalarının neredeyse herhangi bir yeni kod yazmaya gerek kalmadan toplamalara geçmesine izin verir.

Şu anda 2 tip Rollup mevcut

1- Optimistic Rollup, plasma’daki dolandırıcılık kanıtı (fraud proofs) kullanır. Bu nedenle çekim süresi yine uzun sürecektir. optimistic rollup’daki veriler şunları içerir: 1) compressed rollup tx data, 2) pre-state root hash and 3) post-state root hash

2- ZK-Rollup geçerlilik kanıtları (validity proofs) kullanır. Ek olarak, her ZK-Rollup grubu, 4) ZK-SNARK adı verilen ve durum sonrası kökün, toplu işlemi yürütmenin doğru sonucu olduğunu kanıtlayan bir kriptografik kanıt içerir. Hesaplama ne kadar büyük olursa olsun, kanıt zincir üzerinde çok hızlı bir şekilde doğrulanabilir, bu nedenle zk-rollup'ta geri çekilme hemen olacaktır.

Gelecekte hangi ölçeklendirme çözümünün galip geleceğini kimse bilmese de Vitalik konu ile ilgili şöyle bahsetti: “Genel olarak, kendi görüşüm, kısa vadede, genel amaçlı EVM hesaplaması için Optimistic Rollupların kazanması muhtemeldir, ZK Rollupların’da basit ödemeler için kazanması muhtemeldir. Ancak orta ve uzun vadede, ZK-SNARK teknolojisi geliştikçe, ZK-Rolluplar tüm kullanım durumlarında galip gelecektir.”

.

screen setup(ubuntuda kurulu gelir) sudo apt install screen

screen aktif etme içine girme screen -S anasayfa

Screenden cıkma CTRL + A + D

Kurulu screenleri görme screen -ls

screen içine girme screen -r

birden fazla screen varsa screen -r anasayfa

scren silme screen -X -S screenadı quit

screen attached ise detached yapmamız lazım screen -d

Screen içinde yeni sayfa açma CTRL + A + C

Screen durdurma CTRL + C

rizon start devam eidiyor (başka bi kod olabilir)

Screen içinde başka sayfa kurlumu echo 1

screen içi sayfalarda geçiş CRTL + A + N