به زبون ساده، بیتکوین یه نوع پوله شبیه بقیه پول‌های رایج در دنیا با این تفاوت که تحت نظارت هیچ بانک مرکزی و تحت کنترل هیچ فرد یا نهادی نیست و هیچ‌کس نمی‌تونه اون رو از چنگ صاحبش دربیاره. صاحب بیتکوین می‌تونه اون رو به هر شخصی تو هر نقطه از دنیا ارسال کنه و هیچ‌کس نمی‌تونه جلوی اون رو بگیره.

یه کم فنی‌تر بخوایم بگیم، بیتکوین یه پولِ نقدِ الکترونیکِ همتا یه همتا (Peer to Peer) است و با اون پرداخت‌های آنلاین می‌تونه انجام بشه؛ به طوری که مستقیما از یه فرد به فرد دیگه فرستاده می‌شه و نیازی به واسطه‌گری یه موسسه یا نهاد مالی نیست.

بیتکوین یه ارز رمزنگاری شده‌س که به وسیله یه الگوریتم برنامه‌نویسی شده تولید می‌شه و کار می‌کنه که در ادامه با جزئیات بیشتری بهش می‌پردازیم.

بعضی از ویژگی‌هایی که بیتکوین رو جذاب کرده و عملا توی اینترنت امروزی پذیرفته شده‌اس ایناس:

a.     تمرکز و مرکزیتی نداره (decentralized). کسی یا ارگانی نمی‌تونه بدون رضایت فرد داراییش رو بلوکه کنه. همینطور هر کسی می‌تونه جز‌‌ئی از شبکه بیتکوین باشه و ماین کنه (بعدا توضیح می‌دم)

b.     کمیابه. بر اساس الگوریتمی که ساتوشی طراحی کرده، مجموع بیتکوین‌هایی که به وجود خواهد اومد، 21 میلیون واحد خواهد بود و بعد از این که آخرین واحد بیتکوین ماین (در ادامه راجع به ماین شدن توضیح می‌دم) شد، بیتکوین جدیدی به وجود نمیاد.[1] تا الان حدود 18 میلیون از کل بیتکوین‌ها ماین شده و بر اساس الگوریتم بیتکوین تا سال 2140، همه‌ی 21 میلیون ماین خواهد شد. (علت این که این 3 میلیون باقیمونده اینقدر طول می‌کشه تا ماین بشه رو در ادامه می‌گم)

c.      امنیت شبکه بیتکوین به وسیله‌ی بلاکچین تضمین می‌شه و کسی نمی‌تونه ادعای الکی بکنه که پولی رو خرج کرده یا نکرده. در عین حفظ حریم شخصی افراد، همه‌ی تراکنش‌ها و دارایی‌ها شفاف و قابل مشاهده‌اند.

حالا مفهومی معرفی شد به اسم بلاکچین Blockchain که ممکنه ندونی چیه. همونطور که از اسمش مشخصه بلاکچین یعنی زنجیره‌ی بلاک‌ها. بلاکچین یه نوع دیتابیس غیرمتمرکزه که داده‌ها توی اون به نوع خاصی ذخیره می‌شن و بعد هم می‌شه بازیابی‌شون کرد و ازشون استفاده کرد. داده‌ها توی بلاک‌ها ذخیره می‌شن و هر بلاک وقتی تکمیل شد، داده‌های جدید روی بلاک بعدی ذخیره می‌شن با این توضیح که اطلاعات بلاک قبلی رمزنگاری می‌شن و توی بلاک جدید ذخیره می‌شه تا داده‌هایی که روی بلاک قبل ذخیره شده، غیرقابل تغییر باشه یا بهتره بگیم اگه تغییری توی داده‌های ذخیره شده ایجاد بشه، همه‌ی کسایی که به بلاکچین دسترسی دارن می‌فهمن که تقلب شده و این باعث می‌شه عملا کسی نتونه تغییری توی داده‌های ذخیره شده ایجاد کنه و امنیت اون داده‌ها حفظ بشه.

رمزگذاری مقادیر (0 Ali Hassan Hossein) = ABHA

رمزگذاری مقادیر (ABHA Neda Reza) = O448

رمزگذاری مقادیر (O448 Ashkan Mahdi Akbar Taghi) = 1pdJ

هر تغییری توی موارد ورودی پیش بیاد، مقدار رمزنگاری عوض می‌شه. مثلا:

رمزگذاری مقادیر (0 Ali Hassan hossein) = 7bg6

مقدار ورودیمون فقط حرف اول حسین کوچک شد اما مقدار خروجی کاملا متفاوت شد و این باعث می‌شه به ازای کمترین تغییر هم همه بفهمن داده دستکاری شده.

حالا اگه مثلا یه نفر بخواد خرابکاری کنه و Reza رو از بلاک 2 حذف کنه یا چیزی بهش اضافه کنه نمی‌تونه. چون مقدار رمزنگاری شده‌ی داده‌های بلاک 2 توی بلاک 3 هم هست و

 این که می‌گیم بلاکچین غیرمتمرکزه (distributed) به این معناس که دیتاها روی هارد کامپیوتر یه شخص یا سرور یه ارگان ذخیره نشده که صاحب داشته باشه. دیتا بیس روی اینترنته و همه بهش دسترسی دارن.

بیتکوین هم روی بلاکچین طراحی شده و همه‌ی اطلاعات شبکه‌ی بیتکوین (مثل دارایی هر آدرس و اطلاعات هر تراکنش) از ابتدای راه‌اندازی که ساتوشی درستش کرد تا الان، روی بلاکچین بیتکوین ذخیره شده و قابل تغییر هم نیست. یعنی اگه من توی تاریخ 1 سپتامبر 2019 برای تو 2 واحد بیتکوین فرستاده باشم، آدرس من به عنوان فرد فرستنده و آدرس تو به عنوان فرد گیرنده و میزان بیتکوینی که برات فرستادم توی بلاکچین ذخیره شده و هیچکس نمی‌تونه این اطلاعات رو پاک کنه یا ادعای دروغینی مطرح کنه که مثلا پول رو نفرستادی یا کم فرستادی یا دیر فرستادی. بلاکچین بیتکوین هم غیرمتمرکزه و در واقع هر فردی که از طریق اینترنت به شبکه بیتکوین متصل می‌شه می‌تونه یه نسخه از اون رو دانلود کنه رو کامپیوترش و همه‌ی اطلاعاتش رو مشاهده کنه.

توی شبکه بیتکوین، کاربرها برای انتقال دارایی خودشون به افراد دیگه، تراکنش‌هایی رو روی شبکه ثبت می‌کنن. وظیفه ثبت و پردازش این تراکنش‌ها به عهده‌ی دستگاه‌هاییه که بهشون ماینر می‌گن. پس وظیفه‌ی ماینر پردازش درخواست‌های تراکنش کاربراییه که توی شبکه هستن. اما چه جوری؟

درخواست‌های کاربرا توی یه جایی توی شبکه به اسم Mempool ذخیره می‌شه. همه‌ی دستگاه‌های ماینری که به شبکه متصل هستن به این ممپول دسترسی دارن. برای اینکه تراکنش‌ها انجام بشه و بیتکوین از مبدا به مقصد منتقل بشه، همه‌ی ماینرها باید یه سری عملیات ریاضی باید انجام بدن (دیگه این که این عملیات ریاضی چیه رو توضیح نمی‌دم ولی اگه علاقه داشتی بدونی چیه بگو که بگم). هر ماینری که سخت‌افزار قوی‌تری در اختیار داشته باشه، قدرت پردازشی بالاتری داره و در نتیجه سرعت بالاتری برای پردازش و انجام اون عملیات ریاضی داره. واحدی که قدرت ماینرها رو باهاش بیان می‌کنن تراهش بر ثانیه‌س (TH/s). هر چی این عدد بالاتر باشه، ماینر قوی‌تره (و بیتکوین بیشتری هم درمیاره). هر ماینری که زودتر اون عملیات ریاضی رو انجام بده، به همه‌ی ماینرهای شبکه اعلام می‌کنه که من به جواب درست رسیدم و توی یه بلاک از بلاکچین شبکه بیتکوین همه‌ی این اطلاعات رو ثبت می‌کنه. بعد همه‌ی ماینرها می‌رن برای پردازش تراکنش‌های بعدی و ثبت توی بلاک بعد.

در ازای انجام اون عملیات ریاضی، به ماینری که معادله رو حل کرده مقداری بیتکوین به عنوان reward تعلق می‌گیره. این میزان ریواردی که می‌گیره بیتکوین‌های جدیدی هستن که توی شبکه ایجاد می‌شن و اصطلاحا ماین شدن.

این که گفتم مقداری بیتکوین به عنوان ریوارد می‌گیره، دقیقا مشخصه میزانش چقدره. ریوارد استخراج هر بلاک در حال حاضر معادل 25/6 بیتکوینه. حالا با مفهومی باید آشنا بشی به اسم Halving. هاوینگ به معنای نصف شدن ریوارد استخراج هر بلاکه که هر چهار سال یکبار اتفاق می‌افته. آخرین هاوینگ دو سال پیش اتفاق افتاد. یعنی قبلش هر ماینری که یه بلاک ماین می‌کرد، 5/12 بیتکوین ریوارد می‌گرفت و دو سال دیگه هم هر ماینری بلاک جدید ماین کنه، 125/3 بیتکوین می‌گیره. این همون دلیلیه که گفتم باعث می‌شه استخراج 3 میلیون بیتکوین ماین نشده تا سال 2140 طول بکشه.

یه اصطلاح دیگه که در ادامه باهاش کار داریم Proof of Work (PoW) به معنای اینه که بلاکچین بیتکوین به ماینری ریوارد می‌ده که اثبات کنه کار پردازش و ثبت بلاک رو انجام داده. زیاد عمیق نمی‌شم اما فعلا همین قدر بدون که شبکه‌ی بیتکوین PoW است.

لازم به ذکره که هر چی زمان می‌گذره هم ماینرهای جدیدی به شبکه وصل می‌شن و هم دستگاه‌های جدید سخت‌افزار قوی‌تری دارن که این باعث می‌شه hash rate کلی شبکه بره بالا، سختی شبکه (difficulty level) هم بیشتر می‌شه و رقابت ماینرها هم برای استخراج بیشتر می‌شه. اینجوری عملا ماینرهای با سخت‌افزار ضعیف صرفه اقتصادی ندارن چون پول برقی که باید بدن بیشتر از درآمدشون می‌شه.

توی بازار انواع زیادی ماینر با قدرت پردازش‌های متفاوت موجوده. هر چقدر قدرت پردازش ماینر بالاتر باشه، گرون‌تره اما درآمد بیشتری هم داره و مصرف برقش هم معمولا بیشتره. در ادامه باز در این رابطه توضیح می‌دم.

هر کاربری که بخواد توی شبکه بیتکوین فعالیت داشته باشه با آدرسش شناخته می‌شه (هر کاربر می‌تونه بی‌نهایت آدرس برای خودش بسازه) که هر آدرس یونیکه. هر آدرس دارای دو تا کلیده. کلید عمومی (public key) و کلید خصوصی (private key). کاربرا برای اینکه بتونن انتقال و تراکنش‌هاشون رو انجام بدن، عبارت رمزنگاری شده‌ی کلید عمومی‌شون رو به هم می‌دن. می‌شه گفت کلید عمومی مثل شماره کارت بانکی خودمونه که به هر کسی که بخواد برامون پول بزنه می‌دیمش. اما کلید خصوصی، کدی است که کاربر می‌تونه با داشتن اون به بیتکوین‌هاش دسترسی داشته باشه و به آدرس بقیه منتقل کنه.

بیتکوین جای خاصی ذخیره نمی‌شه. توی بلاکچین اطلاعات هر آدرس ثبت شده که مثلا آدرس مریم 3 تا بیتکوین داره. حالا مریم برای اینکه بتونه به بیتکوینش دسترسی داشته باشه باید کلید خصوصیش رو داشته باشه و با اون هر مقداری از داراییش رو به هر آدرسی که می‌خواد منتقل کنه. پس بحث مهم روش نگه‌داری اون کلید خصوصیه. چون هر کسی کلید خصوصی هر آدرسی رو داشته باشه، عملا صاحب اون داراییه. در ادامه در مورد این موضوع بیشتر حرف می‌زنم.

قبل از این که این قسمت از مطلب رو تموم کنم لازمه که بگم مبحث بیتکوین و در مقیاس بزرگتر کریپتو کارنسی‌ها دیگه یه پدیده‌ی صرفا تکنولوژیک نیستن. رد پای این پدیده به صورت خیلی پر رنگی توی سیاست، قانون گذاری کشورها و تصمیمات کلان ژئوپولتیک، اقتصاد خرد و کلان، جامعه شناسی و حتی فرهنگی می‌شه دید و روز به روز هم این تاثیرگذاری بیشتر می‌شه.

ایرادات و انتقادات زیادی به این پدیده وارد می‌کنن و انصافا هم نقاط ضعف کم نداره ولی بدون شک پدیده‌ایه که اصطلاحا game changer بوده و قطعا در آینده هم بیشتر همه رو سورپرایز می‌کنه.

این پدیده و این مارکت اصلا تک بعدی نیست. ابعاد خیلی متنوعی داره و یادگیری و پیگیری هر بعدش نیازمند صرف زمان و انرژیه. اما ارزشش رو داره. ارزش مالی این مارکت (market cap) چیزی حدود 3 تریلیون دلاره. پر از فرصته ولی در مقابل هم پر از ریسک و خطره. برای همین یادگیری و پیگیریش می‌تونه برای کسایی که زرنگ، باهوش و باپشتکارن، موفقیت و ثروتمندی رو به ارمغان بیاره.

[1] به این خاصیت ضد تورمی بودن می‌گن. تورم توی نظام‌های اقتصادی وقتی به وجود میاد که بانک‌های مرکزی بدون پشتوانه پول چاپ می‌کنن. این کار باعث می‌شه ارزش پول از بین بره و تورم ایجاد بشه اما چون تعداد نهایی بیتکوین ثابته و قابلیت خلق بیتکوین جدید نداره، تورمی هم نداره اما قیمتش تابعی از عرضه و تقاضاس. اگه چیزایی که توی این پاورقی گفتم رو متوجه نشدی ولش کن. ولی اگه علاقه داشتی بگو بیشتر توضیح بدم.