เทคโนโลยีได้รับการพัฒนาไปอย่างรวดเร็ว ช่วยยกระดับการใช้ชีวิตและอำนวยความสะดวกในด้านการติดต่อสื่อสาร การบริโภคคอนเท้นท์ และการสร้างสรรค์ผลงาน อย่างไรก็ตาม ในมุมมองของผู้บริโภคกลุ่มหนึ่ง (รวมถึงผู้เขียนด้วย) กลับมองย้อนกลับไปในอดีตเพื่อเสาะหาวัตถุทางเทคโนโลยีเมื่อวันวาน จัดการซื้อมาเป็นเจ้าของ ลูบคลำด้วยจิตใจอาวรณ์ และจินตนาการถึงอดีตที่ไม่มีวันหวนกลับมา

อารมณ์ถวิลหาอดีตดังกล่าวได้สะท้อนออกมาให้เห็นในการได้รับความนิยมเพิ่มมากขึ้นของ Retro Tech หรืออุปกรณ์เทคโนโลยีในอดีต ไม่ว่าจะเป็น เทปคาสเซ็ต แผ่นไวนิล กล้องฟิล์ม กล้องโพลารอย โทรศัพท์มือถือช่วงต้นยุคทศวรรษ 2000s อย่าง Nokia 3310 ที่ได้รับการปัดฝุ่นกลับมาทำใหม่แต่ให้คง “จิตวิญญาณ” ของต้นฉบับให้มากที่สุด เช่นเดียวกับเกมคอมพิวเตอร์ยอดนิยมในอดีตอย่าง Command & Conquer, Final Fantasy VII, Doom และ Resident Evil ที่ได้รับการ Reboot, Remastered หรือ Remake สุดแท้แล้วแต่จะเรียก ให้กลับมาโลดแล่นบนจอมอนิเตอร์อีกครั้ง เหมือนกับที่เคยเป็นเมื่อวันวาน

เพราะเหตุใด Retro Tech จึงกลับมาได้รับความนิยมอีกครั้ง? เพราะเราต้องการห้วงเวลาหลบหนีจากปัจจุบันขณะที่แสนจะวุ่นวาย? หรือเพราะเทคโนโลยีปัจจุบันฉลาดและแสนรู้มากเกินไปจนน่ากลัว? หรือเป็นเพียงความตื่นเต้นชั่วขณะเมื่อได้สัมผัสกับสิ่งที่เราไม่คุ้นเคยมาก่อน? บทความนี้จะพาท่านผู้อ่านไปพบคำตอบครับ

อดีตอันแสนหวาน

เคยสังเกตไหมครับว่า เวลาที่เรานัดเจอเพื่อนเก่าที่ไม่ได้พบกันมานาน หัวข้อที่ถูกหยิบขึ้นมาพูดคุยกันมากที่สุดก็คือ “ประสบการณ์ในอดีต” หรือวีร (เวร) กรรมที่เราเคยสร้างด้วยกันมา ไม่ว่าจะเป็นประสบการณ์โดดเรียนสมัยเป็นวัยรุ่น ความรู้สึกสมัยจีบสาว (หรือหนุ่ม) ครั้งแรก หรือตอนขอลอกการบ้านเพื่อน ซึ่งความรู้สึกเดียวกันนี้เองแหละครับที่เป็นเหตุให้แกดเจ็ดรุ่นคุณปู่กลับมาได้รับความนิยมอีกครั้ง เนื่องจากมันช่วยรื้อฟื้นอารมณ์ feel good สมัยเรายังเป็น childhood ขึ้นมาใหม่อีกครั้งนั่นเอง

นอกจากนี้ Retro Tech ยังช่วยให้เราหวนคิดถึงวันเวลาในอดีตที่ซับซ้อนและวุ่นวายน้อยกว่าปัจจุบัน ทำให้เรามีเวลาคิดและไตร่ตรองสิ่งต่าง ๆ อย่างละเอียดมากขึ้น ยกตัวอย่าง ฟิล์มหนึ่งม้วนสามารถถ่ายภาพได้เพียง 36 ภาพ และเมื่อนำมาบวกกับค่าล้างฟิล์มและค่าอัดภาพลงกระดาษแล้ว ก็ย่อมต้องทำให้ช่างภาพใช้ความละเอียดรอบคอบในการกดชัตเตอร์แต่ละครั้ง มิหนำซ้ำ ช่างภาพยังไม่มีโอกาสรู้ล่วงหน้าเลยว่าภาพที่ออกมาจะเป็นไปตามที่คิดไว้หรือไม่ ซึ่งเป็นทั้งเสน่ห์และความเสี่ยงของการใช้แกดเจ็ดยุคโบราณซึ่งคนรุ่นปัจจุบันอาจไม่คุ้นชิน

ทั้งนี้ ความไม่คุ้นชินดังกล่าวก็มีส่วนทำให้คนรุ่น Gen Y และ Z หันมาสนใจแกดเจ็ดเมื่อวันวานเช่นกัน เนี่องจากคนรุ่นดังกล่าวเติบโตมาพร้อมกับเทคโนโลยีดิจิทัลที่ได้รับการพัฒนาให้สามารถตอบสนองความต้องการได้อย่างทันที ผิดกับเทคโนโลยีเมื่อในอดีตที่ต้องใช้เวลารอคอยกว่าจะรู้ผลลัพธ์ เช่น กล้องฟิล์มที่เราต้องลุ้นทุกครั้งเมื่อตอนอัดภาพลงกระดาษ เทปคาสเซ็ตที่เราต้องกดกรอเทปเพื่อเลือกเพลงที่อยากฟัง หรือกระทั่งการเขียนจดหมายในกระดาษที่เราไม่มีทางรู้เลยว่าผู้รับปลายทางจะเขียนตอบกลับมาหรือไม่ และเมื่อใด ความไม่คุ้นชินดังกล่าวนี้จึงนับว่าเป็นการเปิดประสบการณ์ใหม่ให้กับผู้ไม่เคยสัมผัสมาก่อน ทำให้เกิดความตื่นเต้นและลุ้นระทึกราวกับความรู้สึกเมื่อวันหวยออกก็ไม่ปาน

ฉีกแนวจากกระแสหลัก

อีกเหตุผลหนึ่งอาจมีส่วนทำให้ Retro Tech กลับมาได้รับความนิยมอีกครั้งก็คือ การที่แกดเจ็ดดังกล่าวสามารถมอบอัตลักษณ์และตัวตนให้กับผู้ใช้งานที่ฉีกแนวออกไปจากกระแสสังคมในขณะนั้น กล่าวคือ ผู้ที่ใช้กล้องฟิล์มถ่ายภาพอาจคิดว่าตนต้องการสัมผัสวิธีและผลลัพธ์ของการถ่ายภาพที่แตกต่างออกไปจากกล้องดิจิทัลที่สามารถคาดเดาได้ หรืออาจคิดว่าการถ่ายภาพด้วยกล้องฟิล์มเป็นการแสดงออกถึงรสนิยมที่แตกต่างออกไป ซึ่งเป็นอีกวิธีหนึ่งในการสร้างตัวตน หรือความเป็น “Me” ซึ่งฉีกแนวออกจากความเป็น “We” ของกระแสหลัก

อย่างไรก็ตาม ผู้คลั่งไคล้ Retro Tech อาจไม่เพียงต้องการสร้างความเป็นตัวฉันแต่เพียงอย่างเดียว แต่อาจต้องการชื่นชมความงามของการออกแบบและคุณภาพของแกดเจ็ดเมื่อวันวานด้วย เนื่องจากสินค้าสมัยก่อนมักได้รับการออกแบบด้วยความมุมานะและความใส่ใจในรายละเอียด วัสดุที่ใช้ในการสร้างก็มักมีความทนทานและสึกหรอได้ยากกว่าสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ยุคปัจจุบันที่มักออกแบบตั้งแต่ต้นให้ผู้ใช้ต้องเปลี่ยนทุก 2-3 ปี ความทนทานและความงามในตัวสินค้าจึงเป็นหนึ่งในเสน่ห์ที่นักเล่น Retro Tech ทั้งหลายล้วนชื่นชม

นอกจากความงดงามในตัวสินค้าจะเป็นเสน่ห์อย่างหนึ่งแล้ว สิ่งที่สะท้อนออกมาพร้อมกันก็คือประวัติศาสตร์ทางความคิดและวัฒนธรรมของสังคมที่อยู่เบื้องหลังงานออกแบบนั้น ยกตัวอย่าง กล้องโพลารอย ซึ่งได้รับการออกแบบในยุคที่การถ่ายภาพเป็นสิ่งที่ทุกคนเข้าถึงได้ แต่ได้ท้าทายกรอบแนวคิดเดิมที่ทุกคนต้องเดินเข้าร้านเพื่ออัดรูป รออีกหนึ่งสัปดาห์ แล้วจึงจะได้ภาพที่ต้องการ จึงได้มีการพัฒนากล้องฟิล์มที่ผู้ถ่ายสามารถเห็นภาพได้ทันทีหลังจากกดชัตเตอร์ การได้ศึกษาถึงแนวคิดเบื้องหลังนวัตกรรมในอดีตทั้งหลายจึงนับเป็นความสนุกอย่างหนึ่งที่ผู้เล่น Retro Tech ทั้งหลายชื่นชอบ

ของเก่าปลอดภัยกว่า

แม้ว่าอุปกรณ์และเทคโนโลยีดิจิทัลจะยกระดับความสะดวกสบายให้กับผู้ใช้งานมากเพียงใด แต่สิ่งที่ต้องแลกมาก็คือ ความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัวที่ลดน้อยลงไปด้วย ดังจะเห็นได้จากข่าวที่มีผู้ไม่หวังดีทำการเจาะระบบดูดข้อมูลผู้ใช้งานออกไปอย่างผิดกฎหมาย หรือความเป็นพื้นที่สาธารณะของสื่อสังคมออนไลน์ที่ทำให้ผู้ใช้งานต้องไตร่ตรองเกี่ยวกับเนื้อหาก่อนทำการเผยแพร่เพื่อให้แน่ใจว่าจะไม่มีผลกระทบทางลบสะท้อนกลับมาจากสังคมผู้ใช้งาน เป็นต้น

ความยุ่งยากและซับซ้อนดังกล่าวทำให้ผู้ใช้งานบางกลุ่มมองว่า Retro Tech คือ comfort zone เนื่องจากการมีรูปแบบการใช้งานไม่กี่อย่าง ดูเรียบง่าย ไม่ซับซ้อน และ learning curve ไม่สูง ทำให้มั่นใจได้ถึงความปลอดภัยในการใช้งาน ยกตัวอย่าง โทรศัพท์มือถือยุคก่อนสมาร์ทโฟน ซึ่งสามารถทำได้เพียงโทรออก รับสาย รับ-ส่งข้อความ และเล่นเกมได้นิดหน่อย ช่วยสร้างความสบายใจให้กับผู้ใช้งานได้ว่าข้อมูลส่วนตัวจะไม่ถูกจารกรรม หรือความเป็นส่วนตัวจะไม่ถูกละเมิดโดยผู้ไม่หวังดี

การออกแบบที่ไม่ซับซ้อนของอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์สมัยก่อนยังทำให้เกิดผลดีอีกประการหนึ่งคือการซ่อมบำรุงที่สามารถทำได้ง่าย ผู้ใช้งานไม่จำเป็นต้องซื้อประกันเพิ่มเติมหรือนำอุปกรณ์เข้าศูนย์เพื่อรอการซ่อมอีกเป็นเดือน ๆ แต่สามารถนำไปให้ช่างแถวบ้านซ่อมหรือเปลี่ยนชิ้นส่วนได้ในทันที นอกจากนี้ ความเรียบง่ายดังกล่าว โดยอย่างยิ่งโทรศัพท์มือถือประเภท dumbphone ยังช่วยเพิ่มความปลอดภัยทางร่างกายให้กับผู้ใช้งานด้วยการลดอัตราการเสพติดหน้าจอได้ด้วย เนื่องจากคุณลักษณะการใช้งานที่มีอยู่อย่างจำกัดนั่นเอง

สรุป

แม้ว่านวัตกรรมจะช่วยยกระดับความสะดวกสบายให้กับผู้คนมากเท่าใด แต่ลึก ๆ แล้วในจิตใจของเรามักมีพื้นที่ว่างให้กับของเก่าเล่าเก็บเสมอ ไม่ว่าจะเนื่องด้วยเพราะการถวิลหาอดีต การหลงใหลในความเรียบง่าย หรือการต้องการความปลอดภัยขั้นสุด Retro Tech ก็ยังคงสามารถตอบโจทย์ความต้องการเฉพาะกลุ่มได้อย่างต่อเนื่อง และมีแนวโน้มว่าจะเป็นเช่นนี้ตลอดไป

จบเรื่องเกี่ยวกับอดีตกันไปแล้ว ในบทความถัดไปผมจะพามองไปในอนาคตปี 2024 กันครับว่ามีนวัตกรรมใดน่าสนใจและคิดว่าน่าจะเป็นเทรนด์ที่ต้องจับตาบ้าง