เจาะลึกรายละเอียด ZK Stack technology จากทีม zksync !!!!!
วันที่ 26/06/2023 ทาง zksync เปิดตัว ZK Stack ที่เป็น framework ที่ให้คนทั่วไปสามารถสร้าง zk-rollups ได้โดยใช้ code-based เดียวกับ zksync ซึ่ง vision ของ zksync ต้องการจะสร้าง ecosystem ที่เรียกว่าเป็น hyperchain
โดยแต่ละ chain ที่ใช้ code-based ของ zksync สามารถทำงานร่วมกันได้แบบ seamless (เป็นการ communicate แบบ asynchronous) โดยมีรายละเอียดดังนี้
Note : ผมเคยเขียนบทความเกี่ยวกับ zksync เมื่อช่วงเดือนเมษายน สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ที่นี้
ภาพรวม ZK Stack
Free : ZK Stack ถูกพัฒนาโดยทีม zksync ซึ่งเปิดให้ใช้งานแบบ Open-source และ ให้คนอื่นๆสามารถมา contribute ได้
Composable : Hyperchain ที่ถูกสร้างจาก zksync code-based จะสามารถทำงานได้แบบ seamless, low latency, trustless
Modular : สามารถ customized hyperchain ได้ไม่ว่าจะเป็นเรื่อง sequencers, data availability, tokenomics
Battle-tested : zksync ได้ผ่านการทดสอบมาระยะนึงแล้ว ซึ่งแสดงให้เห็นว่ามีความปลอดภัย และ ไว้ใจได้
Future-proof : zk-rollups เป็น end-game scaling solutions ของ Ethereum ซึ่งเขาเชื่อว่าการสร้าง scaling solution ที่เป็น end-game ตั้งแต่แรกเป็นสิ่งที่ถูกต้อง
Hyperchain !!!!!
ทาง zksync มี vision ในการ scaling แบบ zk-rollups โดยใช้ชื่อเรียกว่า hyperchain โดยสามารถสร้างแบบ L2s หรือ L3s ก็ได้ ไม่ได้จำกัดว่าจะต้องเป็น L3s และ สร้าง hyperchain on top บน zksync เท่านั้น (vision ตรงนี้ค่อนข้างเหมือนกับ Opstack และ แตกต่างจาก Arbitrum orbit)
โดยแต่ละ hyperchain สามารถที่จะทำงานร่วมกันได้แบบ seamless ด้วย hyperbridge โดยการที่จะทำแบบนี้ได้จะต้องมี code-based เดียวกัน ซึ่งปกติการที่แต่ละ chain จะทำการส่งข้าม asset หากันค่อนข้างจะยากซับซ้อน เพราะการที่จะส่ง asset ข้ามเชนนั้น เราจะรู้ state ของอีก chain นึงด้วย เพื่อความปลอดภัย ซึ่งจริงๆ L2 สามารถจะดึงข้อมูลจาก L1 เพื่อเช็ค state ของ L2 แต่ละ chain ได้ (Derivation function) ซึ่งแต่ละ chain ก็มีวิธีการดึงข้อมูลต่างกัน ทำให้การ chain ที่มี Derivation function ต่างกันจะทำงานร่วมกันอาจจะไม่ได้ seamless มากนัก
ขออธิบายให้เข้าใจเพิ่มมากขึ้น zksync เป็น zk-rollups ประเภท smart contract rollups หมายความว่าจะมี bridge smart contract อยู่บน Ethereum (rollups ในตลาด ณ ปัจจุบันเป็น smart contract rollups แทบจะ 100%) หมายความว่า เวลาเรา bridge เหรียญอะไรก็แล้วแต่ที่ไม่ได้ native บน L2 เป็นเหมือน lock-mint mechanism ซึ่ง asset ที่เราได้รับบน L2 จะถูกตึงมูลค่ากับ asset ที่ถูกล็อคไว้บน Bridge smart contract
การที่ใช้ ZK stack จะมีความปลอดภัยมากขึ้นโดยการที่มี shared bridge smart contract บน L1 ร่วมกัน โดยไม่เพิ่ม trust assumption ในการส่ง asset ข้ามไปยัง chain อื่นที่ใช้ code-based เดียวกัน
สรุป
ZK Stack เป็น open-source code ที่ให้คนที่ต้องการสร้าง chain โดยใช้เทคโนโลยี zk-rollups โดย chain ที่ใช้ code-based เดียวกันจะสามารถทำงานร่วมกันได้แบบ seamless ด้วย hyperbridge (แบบ asynchronously cross-chain) โดยสามารถจะ customized ได้ไม่ว่าจะเป็น tokenomics, DA layer, Sequencers ซึ่งแน่นอนว่าการที่ customized ก็จะทำให้ design ของ chain แต่ละเชนแตกต่างกัน แต่ก็ยังสามารถทำงานร่วมกันได้ดี เนื่องจากมี shared bridge smart contract เดียวกัน ซึ่งจะสามารถสร้างเป็น L2s หรือ L3s ก็ได้
ตัวอย่างที่ให้เห็นมากขึ้นหากผมต้องการสร้าง hyperchain โดยต้องการจะใช้ DA layer เป็น EigenDA จะทำให้ chain ที่ผมสร้างจะไม่ใช้ full zk-rollups แต่จะถูกเรียกว่า validium หรือ จะใช้เป็น hybrid mode คือ zkporter (starknet จะเรียกว่า volitions) ก็สามารถทำได้
แต่ design อาจจะไม่เหมือนกับ cosmos ซะทีเดียวเพราะ cosmos เป็น sovereign app-chain หมายความว่า cosmos ยังมีความอิสระในการทำ chain มากกว่า chain ที่เป็น smart contract rollups ซึ่งตัวอย่างที่มีให้เห็นชัดๆเลยก็คือ dydx ที่มีการย้ายไปเปิด chain ที่ cosmos โดยจริงๆแล้วก็มี rollups ประเภทนึงที่สามารถทำได้คล้ายๆกับ cosmos คือ sovereign rollups
แหล่งข้อมูล
<https://www.youtube.com/watch?v=5PSHz93lWVM >
<https://twitter.com/blockworksres/status/1674114616119656448 >
<https://blog.matter-labs.io/introducing-the-zk-stack-c24240c2532a >