Người ta nói rất nhiều rằng:

“Hầu hết kỹ năng sẽ trở nên vô dụng trong 10–20 năm tới.”

Nghe có vẻ đáng sợ.

Nhưng điều đó chỉ đúng với những người sống phụ thuộc vào một kỹ năng duy nhất.

Nếu bạn là một high-agency individual (người có năng lực tự định hướng), điều đó gần như… không quan trọng.

Vì bạn không đặt số phận của mình vào:

• một bằng cấp

• một job title

• hay một kỹ năng cố định

Bạn có tầm nhìn, và bạn hiểu rằng:

trong thế giới hiện nay, bạn có thể học bất kỳ kỹ năng nào cần thiết để đạt được cuộc sống mình muốn.

Agency là khả năng:

• tự đặt hướng đi cho cuộc đời mình

• chủ động hành động mà không cần xin phép

• liên tục điều chỉnh khi mọi thứ không hiệu quả

Nói đơn giản:

Agency là khả năng làm chủ trò chơi của chính bạn.

Đáng tiếc là:

• nếu bố mẹ bạn không có agency

• nếu hệ thống giáo dục không dạy bạn agency

• nếu bạn chưa từng “đau đớn” để học lại nó

thì rất có thể bạn chưa từng thực sự cảm thấy mình kiểm soát được tương lai.

Người có agency không chỉ hành động.

Họ liên tục thử – sai – sửa – làm lại.

Phần lớn mọi người thất bại không phải vì họ không bắt đầu,

mà vì họ bỏ cuộc ngay khi thứ họ làm không hoạt động nhanh như mong đợi.

Viết được 2 tuần → không ai đọc → dừng.

Làm dự án 1 tháng → chưa ra tiền → quay về lối mòn.

Agency không phải là một hành động bộc phát.

Nó là cam kết lâu dài với việc liên tục điều chỉnh.

Người “low agency” sống với tư duy nhân viên:

• được giao việc

• làm đúng hướng dẫn

• nếu thất bại → đổ lỗi cho hoàn cảnh

Người “high agency” sống như nhà khoa học của chính cuộc đời mình:

• có một giả thuyết

• đặt mục tiêu

• thử nghiệm

• thất bại

• rút kinh nghiệm

• thử lại

Thất bại không phải dấu chấm hết.

Thất bại chỉ là dữ liệu.

Mục tiêu có 3 loại:

• Dễ: làm được ngay

• Khó: chưa làm được, nhưng có thể học để làm

• Bất khả thi: chỉ có vẻ bất khả thi vì bạn chưa đi đủ bước

Xã hội huấn luyện chúng ta sợ mục tiêu khó.

Sợ đến mức… không dám thử.

Giống thí nghiệm “chú chó học bất lực”:

dù có lối thoát, nó vẫn đứng yên chịu đau,

vì đã quen với việc “mình không thể làm gì khác”.

Agency là quá trình lấy lại niềm tin rằng mình có thể tác động đến kết quả.

AI cho bạn quyền truy cập vào gần như mọi tri thức.

Nhưng:

• rất nhiều người có tri thức

• rất ít người biến nó thành hành động

Vấn đề chưa bao giờ là “thiếu cơ hội”.

Vấn đề luôn là thiếu agency.

AI chỉ là công cụ.

Công cụ cần:

• tầm nhìn

• quyết định của con người

• sự lặp lại liên tục

AI có thể tạo content.

Nhưng context, định hướng và quyết định vẫn là của con người.

Người có agency dùng AI để thực thi tầm nhìn.

Người không có agency dùng AI để thay thế suy nghĩ.

Chuyên gia gắn chặt vào một kỹ năng.

Kỹ năng thì bị thay thế.

Generalist gắn chặt vào mục tiêu.

Họ học bất cứ thứ gì cần thiết để đạt mục tiêu đó.

Con người không giống động vật:

• sư tử bị đặt sai môi trường → chết

• con người → xây công cụ, học cách thích nghi

Hệ thống giáo dục công nghiệp được tạo ra để:

• khiến con người dễ quản lý

• dễ phân loại

• dễ thay thế

Agency là hành động thoát khỏi con đường được vạch sẵn.

Bạn học agency bằng cách:

• quan sát cách người khác làm chủ cuộc đời họ

• thử lại những gì họ làm

• rồi dần tạo ra hệ thống của riêng mình

Cuộc đời giống một trò chơi:

• ban đầu bạn chơi theo luật

• lên level

• rồi đến lúc tự viết luật cho mình

Nhiều người “mắc kẹt ở level 10”:

• công việc lặp lại

• mục tiêu do người khác đặt

• vừa chán vừa lo

Boss fight lớn nhất của đời bạn là:

tự chọn con đường của mình.

Bạn chỉ cần bắt đầu với một thứ để theo đuổi.

Không cần đúng. Chỉ cần bắt đầu.

Quy trình:

1. Học từ người đi trước

2. Thử nghiệm

3. Quan sát điều gì hiệu quả

4. Tạo quy trình riêng

5. Chia sẻ lại cho người khác

Đó là lý do mạng xã hội rất mạnh:

• nơi có attention

• nơi bạn học công khai

• nơi bạn thử nghiệm với chi phí thấp

Agency + Internet = sân chơi mới của cá nhân.

Kỹ năng quan trọng nhất trong 10 năm tới không phải:

• code

• AI

• marketing

• hay crypto

Mà là agency.

Vì nếu bạn có agency:

• bạn không sợ bị thay thế

• bạn luôn có thể học lại

• bạn luôn có thể thích nghi

Công cụ thay đổi.

Hệ thống thay đổi.

Người có agency thì không.

Bài viết gốc từ DAN KOE

Người ta nói rất nhiều rằng:

“Hầu hết kỹ năng sẽ trở nên vô dụng trong 10–20 năm tới.”

Nghe có vẻ đáng sợ.

Nhưng điều đó chỉ đúng với những người sống phụ thuộc vào một kỹ năng duy nhất.

Nếu bạn là một high-agency individual (người có năng lực tự định hướng), điều đó gần như… không quan trọng.

Vì bạn không đặt số phận của mình vào:

• một bằng cấp

• một job title

• hay một kỹ năng cố định

Bạn có tầm nhìn, và bạn hiểu rằng:

trong thế giới hiện nay, bạn có thể học bất kỳ kỹ năng nào cần thiết để đạt được cuộc sống mình muốn.

Agency là khả năng:

• tự đặt hướng đi cho cuộc đời mình

• chủ động hành động mà không cần xin phép

• liên tục điều chỉnh khi mọi thứ không hiệu quả

Nói đơn giản:

Agency là khả năng làm chủ trò chơi của chính bạn.

Đáng tiếc là:

• nếu bố mẹ bạn không có agency

• nếu hệ thống giáo dục không dạy bạn agency

• nếu bạn chưa từng “đau đớn” để học lại nó

thì rất có thể bạn chưa từng thực sự cảm thấy mình kiểm soát được tương lai.

Người có agency không chỉ hành động.

Họ liên tục thử – sai – sửa – làm lại.

Phần lớn mọi người thất bại không phải vì họ không bắt đầu,

mà vì họ bỏ cuộc ngay khi thứ họ làm không hoạt động nhanh như mong đợi.

Viết được 2 tuần → không ai đọc → dừng.

Làm dự án 1 tháng → chưa ra tiền → quay về lối mòn.

Agency không phải là một hành động bộc phát.

Nó là cam kết lâu dài với việc liên tục điều chỉnh.

Người “low agency” sống với tư duy nhân viên:

• được giao việc

• làm đúng hướng dẫn

• nếu thất bại → đổ lỗi cho hoàn cảnh

Người “high agency” sống như nhà khoa học của chính cuộc đời mình:

• có một giả thuyết

• đặt mục tiêu

• thử nghiệm

• thất bại

• rút kinh nghiệm

• thử lại

Thất bại không phải dấu chấm hết.

Thất bại chỉ là dữ liệu.

Mục tiêu có 3 loại:

• Dễ: làm được ngay

• Khó: chưa làm được, nhưng có thể học để làm

• Bất khả thi: chỉ có vẻ bất khả thi vì bạn chưa đi đủ bước

Xã hội huấn luyện chúng ta sợ mục tiêu khó.

Sợ đến mức… không dám thử.

Giống thí nghiệm “chú chó học bất lực”:

dù có lối thoát, nó vẫn đứng yên chịu đau,

vì đã quen với việc “mình không thể làm gì khác”.

Agency là quá trình lấy lại niềm tin rằng mình có thể tác động đến kết quả.

AI cho bạn quyền truy cập vào gần như mọi tri thức.

Nhưng:

• rất nhiều người có tri thức

• rất ít người biến nó thành hành động

Vấn đề chưa bao giờ là “thiếu cơ hội”.

Vấn đề luôn là thiếu agency.

AI chỉ là công cụ.

Công cụ cần:

• tầm nhìn

• quyết định của con người

• sự lặp lại liên tục

AI có thể tạo content.

Nhưng context, định hướng và quyết định vẫn là của con người.

Người có agency dùng AI để thực thi tầm nhìn.

Người không có agency dùng AI để thay thế suy nghĩ.

Chuyên gia gắn chặt vào một kỹ năng.

Kỹ năng thì bị thay thế.

Generalist gắn chặt vào mục tiêu.

Họ học bất cứ thứ gì cần thiết để đạt mục tiêu đó.

Con người không giống động vật:

• sư tử bị đặt sai môi trường → chết

• con người → xây công cụ, học cách thích nghi

Hệ thống giáo dục công nghiệp được tạo ra để:

• khiến con người dễ quản lý

• dễ phân loại

• dễ thay thế

Agency là hành động thoát khỏi con đường được vạch sẵn.

Bạn học agency bằng cách:

• quan sát cách người khác làm chủ cuộc đời họ

• thử lại những gì họ làm

• rồi dần tạo ra hệ thống của riêng mình

Cuộc đời giống một trò chơi:

• ban đầu bạn chơi theo luật

• lên level

• rồi đến lúc tự viết luật cho mình

Nhiều người “mắc kẹt ở level 10”:

• công việc lặp lại

• mục tiêu do người khác đặt

• vừa chán vừa lo

Boss fight lớn nhất của đời bạn là:

tự chọn con đường của mình.

Bạn chỉ cần bắt đầu với một thứ để theo đuổi.

Không cần đúng. Chỉ cần bắt đầu.

Quy trình:

1. Học từ người đi trước

2. Thử nghiệm

3. Quan sát điều gì hiệu quả

4. Tạo quy trình riêng

5. Chia sẻ lại cho người khác

Đó là lý do mạng xã hội rất mạnh:

• nơi có attention

• nơi bạn học công khai

• nơi bạn thử nghiệm với chi phí thấp

Agency + Internet = sân chơi mới của cá nhân.

Kỹ năng quan trọng nhất trong 10 năm tới không phải:

• code

• AI

• marketing

• hay crypto

Mà là agency.

Vì nếu bạn có agency:

• bạn không sợ bị thay thế

• bạn luôn có thể học lại

• bạn luôn có thể thích nghi

Công cụ thay đổi.

Hệ thống thay đổi.

Người có agency thì không.

Bài viết gốc từ DAN KOE