Lần trước mình đã viết bài nghiên cứu chuyên sâu về chủ đề DID: Danh Tính Phi Tập Trung. DID trong web3 vừa đòi hỏi tính xác thực cao trong khi lại tuân thủ nguyên tắc không tiết lộ thông tin cá nhân, chúng ta thường gọi cách làm này là zero-knowledge proof, tức là “bằng chứng không kiến thức”. Để thực hiện được một hệ sinh thái DID hoàn chỉnh thì yếu tố “xã hội” (Social) đóng góp phần lớn vào công cuộc xây dựng. Chính vì thế để hiểu rõ hơn về tương lai của DID, lần này mình sẽ đào sâu vào Web3 Social.

subscriber-edition://0x674a80e93089DeEbFBA9461622487d2bB1D75Acf?tokenId=1&size=medium

Bài viết sẽ cố gắng trực quan hoá bằng mối liên hệ và phân loại, hy vọng theo cách diễn giải này thì mọi người sẽ dễ tiêu thụ hơn.

Web3 Social là gì? Web3 social khác với SocialFi như thế nào?

Đó là những câu hỏi chúng ta sẽ thảo luận trong bài viết này về Web3 social. Mình không có nền tảng về kỹ thuật và cũng không phải là chuyên gia về web3 social nên sẽ vừa viết vừa học hỏi! Đây là chủ để nghiên cứu không phải dùng để đầu tư trong ngắn hạn, tốt nhất bạn cần đọc hết series về DID để hiểu cả ngữ cảnh của nó. Hy vọng mọi người đọc với kỳ vọng hiểu hơn về xu hướng phát triển trong tương lai, tiến đến mass adoption của Crypto!

Trước khi nói về Web3 Social, mình sẽ phân biết điểm khác nhau giữa hai khái niệm tưởng chừng như không khác biệt này.

Social-Fi là một xu hướng được đón chờ từ lâu cuối cùng đã hình thành đúng nguyên dạng vốn có của nó. Tuy nhiên, sự hiện thân của nó không giống như những gì nhiều người ban đầu tưởng tượng. Mình sẽ phân tích rõ điểm này.

Các giao thức như @LensProtocol, @CyberConnectHQ hoặc @farcaster_xyz, v.v. mặc dù hoạt động trong các hệ thống xã hội phi tập trung (decentralized social) nhưng không được coi là những người tiên phong của thời đại "Social-Fi".

→ decentralized social hay Web3 social: Họ là các nền tảng cơ sở hạ tầng xã hội phi tập trung chứ không thuộc dạng "Social-Fi". Tức là yếu tố Finance, Game Theory, Ponzi không phải là yếu tố chính!

Ngược lại,"Social-Fi" yêu cầu sự đơn giản dễ tiếp cận làm cốt lõi, được xây dựng với thiết kế trực quan dễ hiểu và độ phủ toàn cầu. Nhưng điểm sâu sắc thực sự của nó được ẩn chứa bên trong phần "fi" của tên gọi.

Tầm nhìn tương lai của mình về "Social-Fi" sẽ là các nền tảng như @friendtech, @Friend3AI và @Fantech_World. Có hàng loạt ứng dụng phi tập trung đang được thiết kế để hỗ trợ các sản phẩm “Social-Fi” này, tạo game tài chính xoay quanh “tiền” điển hình và có khả năng rất cao thúc đẩy thời đại "Social-Fi" được mong đợi từ lâu.

→ Social-Fi: Các nền tảng social tập chung chủ yếu vào yếu tố “fi” (finance hay tài chính), trông có vẻ “stupid” nhưng điểm nhấn lại là các game tài chính, kiếm tiền, lợi nhuận, ponzi, zero-sum game, v.v. bất kể thứ gì liên quan đến “kiếm tiền” đều được tận dụng trong model này.

Để làm rõ sự khác biệt, có thể liên tưởng giữa "GameFi" và "Web3 Gaming"; giống như hai mặt của cùng một đồng xu, nhưng lại khác biệt về những gì chúng cung cấp và ý nghĩa tồn tại.

→ GameFi thì không bền vững, nhưng nó có điểm bùng nổ mạnh mẽ, hút “khách” một cách triệt để và đẩy nhanh quá trình “giàu-nghèo” cũng như “giáo dục nhận thức” trong một khoảng thời gian ngắn. Ngược lại, Web3 Gaming có vẻ bền vững, cần cơ sở hạ tầng “nền móng” vững chắc và thiết kế phù hợp với công nghệ blockchain vì một lý tưởng lớn thì lại không gây được sự chú ý cần thiết. Theo quan sát cá nhân, thậm chí nhiều người còn chẳng phân biệt được hai khái niệm này.

Câu trả lời rất có thể nằm trong các giao thức SocialFi như Friendtech chứ không phải là Web3 Social, và mình sẽ giải thích tại sao.

Trọng tâm là sự dễ hiểu; KOLs/Influencers/Idols có danh tiếng chỉ cần tham gia nền tảng Social-Fi là ngay lập tức kiếm được một khoản thu nhập đáng kể từ khoản phí giao dịch từ $10.000 đến $100.000 tạo ra sự hấp dẫn. Mô hình kinh tế hơi hướng ponzi đơn giản này trở thành một động cơ mạnh mẽ để thúc đẩy sự tương tác và sự chấp nhận “tham gia” của người dùng.

Bản chất cốt lõi của Social-Fi là lặp lại hiện tượng văn hóa đại chúng toàn cầu, nơi fan hâm mộ luôn hướng các thần tượng của họ - ví dụ: khi một ngôi sao thế giới như Justin Bieber tham gia vào thị trường NFT đã có hàng triệu người hâm mộ của ca sĩ này quan tâm đến NFT và tỉ lệ mua NFT tăng mạnh ngay cả khi họ chả biết gì về crypto hay blockchain → “chỉ cần là idol đu thì tôi đu!”

Sức ảnh hưởng và danh tiếng của những Idol này thậm chí vượt xa phạm vi những người theo dõi hiện tại của họ. Khi mà các phương tiện truyền thông truyền thống, giới săn tin nghệ sĩ đồng loạt đưa tin về hành vi của idol khắp trên các mặt trận, ngày này qua tháng khác. Sự quảng cáo quy mô lớn này thu hút đại chúng rộng hơn, thúc đẩy sự tò mò của người mới, đẩy mạnh sức tìm hiểu và sự chấp nhận hàng loạt hơn nữa.

Cho nên khi bạn phân loại rõ ràng hai khái niệm về Web3 Social và Social-Fi này thì sẽ có được định hướng chiến lược tham gia skin-in-the-game như thế nào cho hợp lý.

• Social-Fi:* Trend nhanh, game tài chính tạo fomo tốt, gây tranh cãi tạo hiệu ứng viral, thời gian ngắn và tỉ lệ lợi nhuận/rủi ro cao!*

• Web3 Social: Cơ sở hạ tầng, đòi hỏi nguồn lực lớn, thời gian phát triển tính bằng năm và sẽ len lỏi vào đời sống hàng ngày của con người. Nó sẽ rất lớn nhưng cần đủ chín và đúng điểm bùng nổ.

Vẫn còn quá sớm để đánh giá thành công hay thất bại của Social-Fi, nhưng thành công của Friend.tech trong việc tiếp thị cộng đồng đã chứng minh rằng Social+Fi là một phương tiện xuất sắc để thu hút khách hàng. Phân phối lợi ích một cách hợp lý và cung cấp một cộng đồng cho KOLs và nhà đầu tư nhỏ lẻ chắc chắn là cách nhanh nhất và tự nhiên nhất để phát triển.

Nhìn vào ngữ cảnh lớn hơn, việc kết hợp token và creator economy trong các sản phẩm mạng xã hội là khả thi, đặc biệt là cung cấp token incentive cho các creator cốt lõi để họ tận dụng cộng đồng fan nhanh chóng. Phương pháp này đã bắt đầu hình thành PMF (Product-Market-Fit) (ít nhất nó có thể đảm bảo rằng dự án sẽ đạt được kết quả tốt trong bước khởi đầu). Dựa trên ý tưởng này, mình dự phóng những hướng đi có thể được khám phá sâu hơn trong tương lai bao gồm:

a) Web3 Only Fans: Người dùng có thể mở khóa cuộc trò chuyện và hình ảnh được mã hóa sau khi thanh toán, và fan token + DID sẽ là rào cản đầu vào.

b) Cộng tác nội dung: Một dạng Social DAO được thành lập với các cộng đồng IP/NFT nổi tiếng/creator group là trung tâm. Các creator có thể nhận được phần thưởng token bằng cách thu hút thêm fan tham gia, sản xuất các tác phẩm cộng tác và tiêu thụ nội dung. Như storyverse, story protocol đang làm.

c) Tận dụng “fan economy”: Đội bóng on-chain, e-sports on-chain, Media on-chain, v.v. Dựa vào sự ảnh hưởng của idol để thu hút fan mua các sản phẩm hỗ trợ trên web3, chính các nghệ sĩ có thể nhận được một phần lợi nhuận cao hơn. Twitter và Telegram đang muốn mang mô hình này vào nền tảng của mình gồm payment + shop dùng crypto, giống với cách mà Tiktok đã làm khi tích hợp Tiktok shop vào ứng dụng của họ.

Với hệ sinh thái Web3 social hoàn thiện hơn, mình kỳ vọng sẽ có một phiên bản “Everything Apps” thay thế vị trí của nhưng Facebook hay X.

Lượt lại truyền thống một chút để bạn hiểu ngữ cảnh. Gần đây, mạng xã hội đã bắt đầu tiến hóa thành "siêu ứng dụng", trong đó các ứng dụng xã hội như WeChat không chỉ cho phép bạn kết nối với bạn bè trực tuyến, mà còn cho phép bạn gọi taxi, đặt món ăn, thanh toán hóa đơn, chuyển tiền, mua sắm, chơi game, đặt vé du lịch và nhiều hơn nữa. Meta và X cũng đang cố gắng tích hợp thêm nhiều tính năng vào nền tảng xã hội của họ để có thể thu về nhiều doanh thu nhất có thể và mang lại một mức độ tiện ích cạnh tranh. Tuy nhiên, những tiện ích này đi kèm với một giá phải trả - mất quyền sở hữu và kiểm soát dữ liệu của người dùng. Bằng cách kết nối trên những ứng dụng ưu việt này, người dùng mất đi sự tự chủ về thông tin và cộng đồng của họ. Trước khi chúng ta nhảy vào thời đại của siêu ứng dụng, có lẽ chúng ta nên xem xét xem có phương pháp xây dựng mạng xã hội tốt hơn, ưu tiên người dùng theo nhiều cách hơn hay không. Và tất nhiên Web3 Social tương đang là giải pháp tốt nhất cho một “siêu ứng dụng” thực thụ.

Để có một góc nhìn trực quan nhất về Web3 Social, chúng ta cùng hình dung sơ đồ phân hoá Web3 Social thời điểm hiện tại:

Là nền tảng xây dựng tính năng cơ sở cho các ứng dụng Web3 social: đăng bài, bình luận, theo dõi, nhắn tin, v.v. Do đó, tầng giao thức nhắm đến nhà phát triển là người dùng cuối của họ.

• Zora

• Lens

• Farcaster

• Deso ($DESO)

• CyberConect ($CYBER)

• BlueSky

• Nostr

• Mask Network ($MASK)

• Unlock

• XMTP

• Livepeer ($LPT)

• Push

• Orbis

• Lit

Có nhiều thuộc tính làm cho web3 social hấp dẫn hơn đối với các nhà phát triển so với đối thủ web2:

• Các giao thức Web3 nhắm đến sự phi tập trung và khách quan có nghĩa là không có cơ quan tập trung nào có thể cấm nhà phát triển khỏi việc sử dụng công cụ web3. Lấy ví dụ về Reddit, gần đây nền tảng Web2 social này tăng đáng kể chi phí để sử dụng API. Kết quả, hầu hết các nhà phát triển bên thứ ba phải đóng ứng dụng của họ với dịch vụ từ Reddit.

• Web3 Social Graph- lịch sử giao dịch và dữ liệu người dùng được truy cập một cách công khai và có thể được khai thác bởi nhà phát triển mà không cần vận hành đồ thị xã hội (social graph) của riêng họ. Lens Protocol tận dụng tốt mô hình này để giảm tối đa chi phí cho các developer khi xây dựng dApp, trong khi mở ra cơ hội cho các cá nhân người dùng tuỳ thích “trao đổi” thông tin social của mình!

• Những người xây dựng Web3 có thể tận dụng nền tảng hiện có và mã nguồn mở, dễ dàng thực hiện ý tưởng từ số 0 cho đến sản phẩm hoàn thiện.

Mức độ phi tập trung có thể dao động theo thời gian đối với các giao thức, khi các team phát triển phải thực hiện các thỏa thuận từ ngắn hạn đến trung hạn. Một số dự án chọn các phương pháp đi từ phi tập trung tiến bộ hoặc chỉ đủ phi tập trung. Tức là chỉ phi tập trung tính năng cần thiết.

Web3 social đang ở giai đoạn sớm, với các giao thức chính vẫn ở các giai đoạn đầu của sự phát triển. Một số dự án như Farcaster và Lens đã tập trung vào việc xây dựng tính năng social cơ bản như đăng bài, bình luận và theo dõi,v.v phi tập trung. Bây giờ, những nguyên tố mới lạ của Web3 - chẳng hạn như mint, thu thập và cấp quyền truy cập vào các dịch vụ dựa trên NFT - được thêm vào nền tảng. Tổng thể, những yếu tố này sẽ cho phép các trường hợp sử dụng mới tại tầng giao thức.

Ví dụ: Push là một giao thức web3 giải quyết nguyên tố nhắn tin và cho phép người dùng nhận tin nhắn trên các ứng dụng khác nhau trực tiếp trên tài khoản blockchain của họ thông qua các client như Lenster và Metamask.

Mang trải nghiệm phong phú hơn cho các ứng dụng web3 social thông qua việc tạo và tổng hợp dữ liệu dưới các định danh phi tập trung (DID) được sở hữu trực tiếp bởi người dùng. Bao gồm việc tạo ra một danh tính phi tập trung, tên và hình đại diện, hồ sơ, lịch sử giao dịch, quyền dữ liệu riêng tư và quyền chia sẻ thông tin có chọn lọc để truy cập vào các không gian mạng xã hội kỹ thuật số khác nhau.

2.1 Nhóm dịch vụ tên miền

• Unstopable Domains

• ENS ($ENS)

• Star Protocol

• Everyname

• Space ID ($ID)

2.2 Nhóm PFP NFTs

• Artblocks

• Yuga Labs ($APE)

2.3 Nhóm chứng chỉ (Credentials)

• Gitcoin Passport ($GTC)

• POAP

• DegenScore

• Layer3

• Rabbithole

• Galxe ($GAL)

• Gateway

• Nomis

• Noox

2.4 Nhóm bảo mật tổng hợp (Privacy & Aggregation)

• Spruce

• Sismo

• Polygon ID

• Disco

• World ID ($WLD)

• Semaphore

• Manta Network

• POMP

2.5 Nhóm xác minh (Authentication)

• Siwe

• Privy

Một số dự án ở lớp này cũng là các giao thức nhưng do đa dạng của các dự án làm về danh tính và dữ liệu nên mình sẽ xếp vào đây. Mình cảm thấy rằng các đổi mới ở lớp danh tính sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến trải nghiệm được tạo ra ở lớp ứng dụng và khách hàng.

Một trong những kỳ vọng về Web3 social là người dùng sẽ kiểm soát dữ liệu của mình và có thể có tùy chỉnh trên các ứng dụng mà họ sử dụng. Để điều này khả thi thì cần các dự án lớp danh tính để cung cấp dữ liệu phong phú và đa dạng.

POAP là một ví dụ về dự án lớp danh tính được sử dụng để làm giàu trải nghiệm người dùng, định danh họ thông qua các đóng góp và trải nghiệm.

Là các ứng dụng trải nghiệm người dùng, sản phẩm được xây dựng trên các giao thức web3 social (Lớp giao thức).

Phân loại đơn giản hơn cho các ứng dụng theo chức năng chính của chúng, tuy nhiên có một số ứng dụng khá phức tạp nên phân loại có thể không chính xác lắm.

3.1 Nhóm Social (Twitter like)

• Lenster

• Warpcast

• Orb

• Jam

• Phaver

• Yup

• Hive

• Connect3

3.2 Nhóm ứng dụng tin nhắn (Messaging)

• Salsa

• Converse

• Blockscan Chat

• Nftychat

3.3 Nhóm Video

• Lenstube

• Unlonely

• Koop

• CosTV

• Lensplay

3.4 Nhóm viết lách (Writing)

• Mirror

• Paragraph

• T2 World

• Quill

3.5 Công cụ cho nhà sáng tạo (Creator Tooling)

• Bello

• Bonfire

• Fabric

• Wav3s

• MadFi

• Coinvise

3.6 Nhóm quản lý cộng đồng (Access)

• Guild

• Collabland

• Spindl

3.7 Nhóm trình on-chain explorer

• Zerion

• Zapper

• Rainbow

• Interface

• Spotonchain

• De.Fi

• Buttrfly

3.7 Nhóm nền tảng ươm mầm (creator/curator platform)

• Zora

• Primitives

• Mad Realities

• Enso

3.8 Nhóm đa lớp thực thi (Multilayer)

• Pendium

• Storyco

• Party

Đây là danh sách các công nghệ mà không có chúng, các giao thức, công cụ và ứng dụng sẽ không thể tồn tại.

Một số tiêu chuẩn như ERC 721/1155/6551 là một phần của các ứng dụng web3 social. Thiếu chúng thì không thể áp dụng lưu trữ dữ liệu, thông tin giao dịch on-chain, v.v là không thể và do đó yếu tố cốt lõi của tính phi tập trung không thể thực hiện.

Các dịch vụ lưu trữ onchain cũng là thành phần quan trọng trong bộ máy vận hành web3 social phi tập trung. Hiển nhiên, blockchain là nền tảng quyết định tính phi tập trung dựa vào mạng lưới node phân tán rồi, nhưng về mặt kỹ thuật các block chỉ lưu trữ thông tin giao dịch. Vì thế mảnh ghép để hoàn thiện Web3 social hay DID là không thể thiếu dịch vụ lưu trữ phi tập trung (decentralized storage).

*******Chủ để này mình sẽ nghiên cứu trong một bài viết khác trong chuỗi bài về DID.

subscriber-edition://0x674a80e93089DeEbFBA9461622487d2bB1D75Acf?tokenId=1&size=medium

Lần trước mình đã viết bài nghiên cứu chuyên sâu về chủ đề DID: Danh Tính Phi Tập Trung. DID trong web3 vừa đòi hỏi tính xác thực cao trong khi lại tuân thủ nguyên tắc không tiết lộ thông tin cá nhân, chúng ta thường gọi cách làm này là zero-knowledge proof, tức là “bằng chứng không kiến thức”. Để thực hiện được một hệ sinh thái DID hoàn chỉnh thì yếu tố “xã hội” (Social) đóng góp phần lớn vào công cuộc xây dựng. Chính vì thế để hiểu rõ hơn về tương lai của DID, lần này mình sẽ đào sâu vào Web3 Social.

subscriber-edition://0x674a80e93089DeEbFBA9461622487d2bB1D75Acf?tokenId=1&size=medium

Bài viết sẽ cố gắng trực quan hoá bằng mối liên hệ và phân loại, hy vọng theo cách diễn giải này thì mọi người sẽ dễ tiêu thụ hơn.

Web3 Social là gì? Web3 social khác với SocialFi như thế nào?

Đó là những câu hỏi chúng ta sẽ thảo luận trong bài viết này về Web3 social. Mình không có nền tảng về kỹ thuật và cũng không phải là chuyên gia về web3 social nên sẽ vừa viết vừa học hỏi! Đây là chủ để nghiên cứu không phải dùng để đầu tư trong ngắn hạn, tốt nhất bạn cần đọc hết series về DID để hiểu cả ngữ cảnh của nó. Hy vọng mọi người đọc với kỳ vọng hiểu hơn về xu hướng phát triển trong tương lai, tiến đến mass adoption của Crypto!

Trước khi nói về Web3 Social, mình sẽ phân biết điểm khác nhau giữa hai khái niệm tưởng chừng như không khác biệt này.

Social-Fi là một xu hướng được đón chờ từ lâu cuối cùng đã hình thành đúng nguyên dạng vốn có của nó. Tuy nhiên, sự hiện thân của nó không giống như những gì nhiều người ban đầu tưởng tượng. Mình sẽ phân tích rõ điểm này.

Các giao thức như @LensProtocol, @CyberConnectHQ hoặc @farcaster_xyz, v.v. mặc dù hoạt động trong các hệ thống xã hội phi tập trung (decentralized social) nhưng không được coi là những người tiên phong của thời đại "Social-Fi".

→ decentralized social hay Web3 social: Họ là các nền tảng cơ sở hạ tầng xã hội phi tập trung chứ không thuộc dạng "Social-Fi". Tức là yếu tố Finance, Game Theory, Ponzi không phải là yếu tố chính!

Ngược lại,"Social-Fi" yêu cầu sự đơn giản dễ tiếp cận làm cốt lõi, được xây dựng với thiết kế trực quan dễ hiểu và độ phủ toàn cầu. Nhưng điểm sâu sắc thực sự của nó được ẩn chứa bên trong phần "fi" của tên gọi.

Tầm nhìn tương lai của mình về "Social-Fi" sẽ là các nền tảng như @friendtech, @Friend3AI và @Fantech_World. Có hàng loạt ứng dụng phi tập trung đang được thiết kế để hỗ trợ các sản phẩm “Social-Fi” này, tạo game tài chính xoay quanh “tiền” điển hình và có khả năng rất cao thúc đẩy thời đại "Social-Fi" được mong đợi từ lâu.

→ Social-Fi: Các nền tảng social tập chung chủ yếu vào yếu tố “fi” (finance hay tài chính), trông có vẻ “stupid” nhưng điểm nhấn lại là các game tài chính, kiếm tiền, lợi nhuận, ponzi, zero-sum game, v.v. bất kể thứ gì liên quan đến “kiếm tiền” đều được tận dụng trong model này.

Để làm rõ sự khác biệt, có thể liên tưởng giữa "GameFi" và "Web3 Gaming"; giống như hai mặt của cùng một đồng xu, nhưng lại khác biệt về những gì chúng cung cấp và ý nghĩa tồn tại.

→ GameFi thì không bền vững, nhưng nó có điểm bùng nổ mạnh mẽ, hút “khách” một cách triệt để và đẩy nhanh quá trình “giàu-nghèo” cũng như “giáo dục nhận thức” trong một khoảng thời gian ngắn. Ngược lại, Web3 Gaming có vẻ bền vững, cần cơ sở hạ tầng “nền móng” vững chắc và thiết kế phù hợp với công nghệ blockchain vì một lý tưởng lớn thì lại không gây được sự chú ý cần thiết. Theo quan sát cá nhân, thậm chí nhiều người còn chẳng phân biệt được hai khái niệm này.

Câu trả lời rất có thể nằm trong các giao thức SocialFi như Friendtech chứ không phải là Web3 Social, và mình sẽ giải thích tại sao.

Trọng tâm là sự dễ hiểu; KOLs/Influencers/Idols có danh tiếng chỉ cần tham gia nền tảng Social-Fi là ngay lập tức kiếm được một khoản thu nhập đáng kể từ khoản phí giao dịch từ $10.000 đến $100.000 tạo ra sự hấp dẫn. Mô hình kinh tế hơi hướng ponzi đơn giản này trở thành một động cơ mạnh mẽ để thúc đẩy sự tương tác và sự chấp nhận “tham gia” của người dùng.

Bản chất cốt lõi của Social-Fi là lặp lại hiện tượng văn hóa đại chúng toàn cầu, nơi fan hâm mộ luôn hướng các thần tượng của họ - ví dụ: khi một ngôi sao thế giới như Justin Bieber tham gia vào thị trường NFT đã có hàng triệu người hâm mộ của ca sĩ này quan tâm đến NFT và tỉ lệ mua NFT tăng mạnh ngay cả khi họ chả biết gì về crypto hay blockchain → “chỉ cần là idol đu thì tôi đu!”

Sức ảnh hưởng và danh tiếng của những Idol này thậm chí vượt xa phạm vi những người theo dõi hiện tại của họ. Khi mà các phương tiện truyền thông truyền thống, giới săn tin nghệ sĩ đồng loạt đưa tin về hành vi của idol khắp trên các mặt trận, ngày này qua tháng khác. Sự quảng cáo quy mô lớn này thu hút đại chúng rộng hơn, thúc đẩy sự tò mò của người mới, đẩy mạnh sức tìm hiểu và sự chấp nhận hàng loạt hơn nữa.

Cho nên khi bạn phân loại rõ ràng hai khái niệm về Web3 Social và Social-Fi này thì sẽ có được định hướng chiến lược tham gia skin-in-the-game như thế nào cho hợp lý.

• Social-Fi:* Trend nhanh, game tài chính tạo fomo tốt, gây tranh cãi tạo hiệu ứng viral, thời gian ngắn và tỉ lệ lợi nhuận/rủi ro cao!*

• Web3 Social: Cơ sở hạ tầng, đòi hỏi nguồn lực lớn, thời gian phát triển tính bằng năm và sẽ len lỏi vào đời sống hàng ngày của con người. Nó sẽ rất lớn nhưng cần đủ chín và đúng điểm bùng nổ.

Vẫn còn quá sớm để đánh giá thành công hay thất bại của Social-Fi, nhưng thành công của Friend.tech trong việc tiếp thị cộng đồng đã chứng minh rằng Social+Fi là một phương tiện xuất sắc để thu hút khách hàng. Phân phối lợi ích một cách hợp lý và cung cấp một cộng đồng cho KOLs và nhà đầu tư nhỏ lẻ chắc chắn là cách nhanh nhất và tự nhiên nhất để phát triển.

Nhìn vào ngữ cảnh lớn hơn, việc kết hợp token và creator economy trong các sản phẩm mạng xã hội là khả thi, đặc biệt là cung cấp token incentive cho các creator cốt lõi để họ tận dụng cộng đồng fan nhanh chóng. Phương pháp này đã bắt đầu hình thành PMF (Product-Market-Fit) (ít nhất nó có thể đảm bảo rằng dự án sẽ đạt được kết quả tốt trong bước khởi đầu). Dựa trên ý tưởng này, mình dự phóng những hướng đi có thể được khám phá sâu hơn trong tương lai bao gồm:

a) Web3 Only Fans: Người dùng có thể mở khóa cuộc trò chuyện và hình ảnh được mã hóa sau khi thanh toán, và fan token + DID sẽ là rào cản đầu vào.

b) Cộng tác nội dung: Một dạng Social DAO được thành lập với các cộng đồng IP/NFT nổi tiếng/creator group là trung tâm. Các creator có thể nhận được phần thưởng token bằng cách thu hút thêm fan tham gia, sản xuất các tác phẩm cộng tác và tiêu thụ nội dung. Như storyverse, story protocol đang làm.

c) Tận dụng “fan economy”: Đội bóng on-chain, e-sports on-chain, Media on-chain, v.v. Dựa vào sự ảnh hưởng của idol để thu hút fan mua các sản phẩm hỗ trợ trên web3, chính các nghệ sĩ có thể nhận được một phần lợi nhuận cao hơn. Twitter và Telegram đang muốn mang mô hình này vào nền tảng của mình gồm payment + shop dùng crypto, giống với cách mà Tiktok đã làm khi tích hợp Tiktok shop vào ứng dụng của họ.

Với hệ sinh thái Web3 social hoàn thiện hơn, mình kỳ vọng sẽ có một phiên bản “Everything Apps” thay thế vị trí của nhưng Facebook hay X.

Lượt lại truyền thống một chút để bạn hiểu ngữ cảnh. Gần đây, mạng xã hội đã bắt đầu tiến hóa thành "siêu ứng dụng", trong đó các ứng dụng xã hội như WeChat không chỉ cho phép bạn kết nối với bạn bè trực tuyến, mà còn cho phép bạn gọi taxi, đặt món ăn, thanh toán hóa đơn, chuyển tiền, mua sắm, chơi game, đặt vé du lịch và nhiều hơn nữa. Meta và X cũng đang cố gắng tích hợp thêm nhiều tính năng vào nền tảng xã hội của họ để có thể thu về nhiều doanh thu nhất có thể và mang lại một mức độ tiện ích cạnh tranh. Tuy nhiên, những tiện ích này đi kèm với một giá phải trả - mất quyền sở hữu và kiểm soát dữ liệu của người dùng. Bằng cách kết nối trên những ứng dụng ưu việt này, người dùng mất đi sự tự chủ về thông tin và cộng đồng của họ. Trước khi chúng ta nhảy vào thời đại của siêu ứng dụng, có lẽ chúng ta nên xem xét xem có phương pháp xây dựng mạng xã hội tốt hơn, ưu tiên người dùng theo nhiều cách hơn hay không. Và tất nhiên Web3 Social tương đang là giải pháp tốt nhất cho một “siêu ứng dụng” thực thụ.

Để có một góc nhìn trực quan nhất về Web3 Social, chúng ta cùng hình dung sơ đồ phân hoá Web3 Social thời điểm hiện tại:

Là nền tảng xây dựng tính năng cơ sở cho các ứng dụng Web3 social: đăng bài, bình luận, theo dõi, nhắn tin, v.v. Do đó, tầng giao thức nhắm đến nhà phát triển là người dùng cuối của họ.

• Zora

• Lens

• Farcaster

• Deso ($DESO)

• CyberConect ($CYBER)

• BlueSky

• Nostr

• Mask Network ($MASK)

• Unlock

• XMTP

• Livepeer ($LPT)

• Push

• Orbis

• Lit

Có nhiều thuộc tính làm cho web3 social hấp dẫn hơn đối với các nhà phát triển so với đối thủ web2:

• Các giao thức Web3 nhắm đến sự phi tập trung và khách quan có nghĩa là không có cơ quan tập trung nào có thể cấm nhà phát triển khỏi việc sử dụng công cụ web3. Lấy ví dụ về Reddit, gần đây nền tảng Web2 social này tăng đáng kể chi phí để sử dụng API. Kết quả, hầu hết các nhà phát triển bên thứ ba phải đóng ứng dụng của họ với dịch vụ từ Reddit.

• Web3 Social Graph- lịch sử giao dịch và dữ liệu người dùng được truy cập một cách công khai và có thể được khai thác bởi nhà phát triển mà không cần vận hành đồ thị xã hội (social graph) của riêng họ. Lens Protocol tận dụng tốt mô hình này để giảm tối đa chi phí cho các developer khi xây dựng dApp, trong khi mở ra cơ hội cho các cá nhân người dùng tuỳ thích “trao đổi” thông tin social của mình!

• Những người xây dựng Web3 có thể tận dụng nền tảng hiện có và mã nguồn mở, dễ dàng thực hiện ý tưởng từ số 0 cho đến sản phẩm hoàn thiện.

Mức độ phi tập trung có thể dao động theo thời gian đối với các giao thức, khi các team phát triển phải thực hiện các thỏa thuận từ ngắn hạn đến trung hạn. Một số dự án chọn các phương pháp đi từ phi tập trung tiến bộ hoặc chỉ đủ phi tập trung. Tức là chỉ phi tập trung tính năng cần thiết.

Web3 social đang ở giai đoạn sớm, với các giao thức chính vẫn ở các giai đoạn đầu của sự phát triển. Một số dự án như Farcaster và Lens đã tập trung vào việc xây dựng tính năng social cơ bản như đăng bài, bình luận và theo dõi,v.v phi tập trung. Bây giờ, những nguyên tố mới lạ của Web3 - chẳng hạn như mint, thu thập và cấp quyền truy cập vào các dịch vụ dựa trên NFT - được thêm vào nền tảng. Tổng thể, những yếu tố này sẽ cho phép các trường hợp sử dụng mới tại tầng giao thức.

Ví dụ: Push là một giao thức web3 giải quyết nguyên tố nhắn tin và cho phép người dùng nhận tin nhắn trên các ứng dụng khác nhau trực tiếp trên tài khoản blockchain của họ thông qua các client như Lenster và Metamask.

Mang trải nghiệm phong phú hơn cho các ứng dụng web3 social thông qua việc tạo và tổng hợp dữ liệu dưới các định danh phi tập trung (DID) được sở hữu trực tiếp bởi người dùng. Bao gồm việc tạo ra một danh tính phi tập trung, tên và hình đại diện, hồ sơ, lịch sử giao dịch, quyền dữ liệu riêng tư và quyền chia sẻ thông tin có chọn lọc để truy cập vào các không gian mạng xã hội kỹ thuật số khác nhau.

2.1 Nhóm dịch vụ tên miền

• Unstopable Domains

• ENS ($ENS)

• Star Protocol

• Everyname

• Space ID ($ID)

2.2 Nhóm PFP NFTs

• Artblocks

• Yuga Labs ($APE)

2.3 Nhóm chứng chỉ (Credentials)

• Gitcoin Passport ($GTC)

• POAP

• DegenScore

• Layer3

• Rabbithole

• Galxe ($GAL)

• Gateway

• Nomis

• Noox

2.4 Nhóm bảo mật tổng hợp (Privacy & Aggregation)

• Spruce

• Sismo

• Polygon ID

• Disco

• World ID ($WLD)

• Semaphore

• Manta Network

• POMP

2.5 Nhóm xác minh (Authentication)

• Siwe

• Privy

Một số dự án ở lớp này cũng là các giao thức nhưng do đa dạng của các dự án làm về danh tính và dữ liệu nên mình sẽ xếp vào đây. Mình cảm thấy rằng các đổi mới ở lớp danh tính sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến trải nghiệm được tạo ra ở lớp ứng dụng và khách hàng.

Một trong những kỳ vọng về Web3 social là người dùng sẽ kiểm soát dữ liệu của mình và có thể có tùy chỉnh trên các ứng dụng mà họ sử dụng. Để điều này khả thi thì cần các dự án lớp danh tính để cung cấp dữ liệu phong phú và đa dạng.

POAP là một ví dụ về dự án lớp danh tính được sử dụng để làm giàu trải nghiệm người dùng, định danh họ thông qua các đóng góp và trải nghiệm.

Là các ứng dụng trải nghiệm người dùng, sản phẩm được xây dựng trên các giao thức web3 social (Lớp giao thức).

Phân loại đơn giản hơn cho các ứng dụng theo chức năng chính của chúng, tuy nhiên có một số ứng dụng khá phức tạp nên phân loại có thể không chính xác lắm.

3.1 Nhóm Social (Twitter like)

• Lenster

• Warpcast

• Orb

• Jam

• Phaver

• Yup

• Hive

• Connect3

3.2 Nhóm ứng dụng tin nhắn (Messaging)

• Salsa

• Converse

• Blockscan Chat

• Nftychat

3.3 Nhóm Video

• Lenstube

• Unlonely

• Koop

• CosTV

• Lensplay

3.4 Nhóm viết lách (Writing)

• Mirror

• Paragraph

• T2 World

• Quill

3.5 Công cụ cho nhà sáng tạo (Creator Tooling)

• Bello

• Bonfire

• Fabric

• Wav3s

• MadFi

• Coinvise

3.6 Nhóm quản lý cộng đồng (Access)

• Guild

• Collabland

• Spindl

3.7 Nhóm trình on-chain explorer

• Zerion

• Zapper

• Rainbow

• Interface

• Spotonchain

• De.Fi

• Buttrfly

3.7 Nhóm nền tảng ươm mầm (creator/curator platform)

• Zora

• Primitives

• Mad Realities

• Enso

3.8 Nhóm đa lớp thực thi (Multilayer)

• Pendium

• Storyco

• Party

Đây là danh sách các công nghệ mà không có chúng, các giao thức, công cụ và ứng dụng sẽ không thể tồn tại.

Một số tiêu chuẩn như ERC 721/1155/6551 là một phần của các ứng dụng web3 social. Thiếu chúng thì không thể áp dụng lưu trữ dữ liệu, thông tin giao dịch on-chain, v.v là không thể và do đó yếu tố cốt lõi của tính phi tập trung không thể thực hiện.

Các dịch vụ lưu trữ onchain cũng là thành phần quan trọng trong bộ máy vận hành web3 social phi tập trung. Hiển nhiên, blockchain là nền tảng quyết định tính phi tập trung dựa vào mạng lưới node phân tán rồi, nhưng về mặt kỹ thuật các block chỉ lưu trữ thông tin giao dịch. Vì thế mảnh ghép để hoàn thiện Web3 social hay DID là không thể thiếu dịch vụ lưu trữ phi tập trung (decentralized storage).

*******Chủ để này mình sẽ nghiên cứu trong một bài viết khác trong chuỗi bài về DID.

subscriber-edition://0x674a80e93089DeEbFBA9461622487d2bB1D75Acf?tokenId=1&size=medium